M. Vitruvius per Jocundum solito castigatior factus cum figuris et tabula ut jam legi et intelligi possit

- - h lui, t\tS- lrifr+U
  - 3* l\* ^ &**• fv ^*v
  - ts^russ<s*'u%?u~—
- Page de titre n.n. - vue 1/246
- - De apoftolico Archetypo extm&urrw
  - IST O T VM SIT Vniuerfisi& fingulisjSan&ifTimum in Chrifto patre: &Dominum noftrum IuliurmPontificem Secundum:Gratiam peculia remindulfilTeloanniTacuinodeTridinoin Ciuitate Veneriarum im/ preflforuLibros yitruuii de Archite&ura lumino ftudiotae Lucubratio ne cafhgatos & recognitosicum figuris luis opportunisjad amufim eia/ boratis iniprimeducauifleque ne Quis eos imprimereaudeattfub exeo muntcationislat* lententia* poena:aquamifi in mortis articulo ab eius Sanftitate abfolui polii ttprater cefuram amiffionis librorum huiufimo di impreflorum a Ducali Dominio impolitam*
- p.n.n. - vue 2/246
- - BEATISSIMO IVLIO .11. PONTIFICI MA/
  - XIM-OtFRATER IO. IOCVNDVS. H.S.C.
  - 5 X V DIA & labores:quos in reflituedo Vitruuio ad priftinx ledionis nor/ maexhaufi*quofq? tibi gratos fore exiftimauimon ab re tuo nomini dica/ reeonfhtui maxime Pontifex 5 utpote totius humani generis monarchx* quando folus es*qui optimi maximicg dei vices in terris geras :& qui omni' busxtatis tux gradibus magnitudine animi offenderis quantis & qnume/ rofis uirtutibus polleas*& ex rebus geftismo modo in fummi pontificatus apice conffitutus*fed etiam ab ipfis uitx tuse initiis quantum ualueris*qua/ toq* ingenio & folertia in omnibus tuis adionibus prxditus fueris* felicif/ fimi probent exitus.Redu ergo mihi uifum fuit hoc animi 8i amoris mei iudicium huiufmodi architedurx ff udia tibi dicare*quibus plurimum de ledaris*vt inter exteras maximas tuas virtutes ampliffimarum at<$ magni/ ficentLlfimarum impenfarum in xdificiis confumandis monumenta decla/ rant.His enim ut in plerifq? aliis*non modo noftri xui principes * fed et fu/ penoris quoq?,& numero &magnificetiafuperaffi.Et ne mihi huiufcemo di tux laudis adulatorium innuratur comentum.ueritatis teffes prodeant. Opera &enim conffant.Queratur qui numerum xquet.quiue fecundus fit*aut qui maiora*magnificentioraue fecerit* cuiufq? fama (ut tua) vfq^ ad {seculorum fines cxtenai poflit. Sume igitur placido vultu beatiffime Pa/ tenquos tibi dedico in hoc audore reffituendo laboresmec eos fuifle mo/ dicosexiffimes*quando (ut intelligerem) non fine multo fudore & laffitu/ dine*eius verba &fenfum *cu ruinarum ueterumq* xdificiorum reliquiis me contuliffe notum fitmon femel modo*fed fxpe Si numerofe.At hoc eti/ am (tata mihi fuit huius rei cura) parum vifumfuifletifi lpfius audoris in/ tegram habuiffemus ledionem* quam quia pene totam corruptam offen/ dnnec quequam quis ff udiofum:aut onus corrigedi fufcepiffe*aut ad per/ fedam eius intelligentiam penetrafle inuenndiligentius meo ff udio*dum fingula perquirere cepi* ad antiqua, exemplaria tanqua ad anfam digno/ fcendx rei me contuli* nec ad pauca quidem* nec vna tantum regione uel vrbe reperta*fed multis.Sicqj duplici ffudio intentus*veterum fcilicet rui/ narum monumentis * di fitu vetuffatis redolentibus libris * fatis patentem mihi feci intelligedi femitamt8i ex diuerfa ledione effedum eff * vt ex vno vel altero codice quamultacorreda loca inuenerim*velad corrigendum iter offenderint: dC vbi hxc non iuuerut:fic omnino uti erant reliqui. Hoc fcirivolui*ne me taxent*qui nodum in fcirpo queruntjquod talis fim? qui glorier adamuffimprifhnam audoris ledionem integram reffituifle.n necu hoc pollicitus fummecj idoneum me ee fcio*cum nonnulla in eo f
  - A A
  - ;.nam
  - >per/
- p.n.n. - vue 3/246
- - fcripta Ent in quibus adhuc hereo:in quibufqj nec mihiipfi credo t nec an verba & eorum textura fana fint an corrupta cognofco*Satis tamen £zcixSC quidem fatis m alieno operetab noftri sui nemine(quod fciam)adhucfatis recognito*Sed in eodem infudafle cum laudabile fit: magis tamen proba/ du puto beatiffime Paterdua cudere; cj aliena fcrutarnEgo 8C in hoc mihi/ ipfi equidem non defui; quauis non mei iuristfed alieni;& fine otio quod, maxime neceffariumeffifemper fuerim* Scripfi tamen de archite#ura & de mathematicarum difciplinarum vfutac tra#atione;multa;fed nondum elaborata nondum^ faris perpolitatvt copia;&raritate;& operum varie/ tate:&dodrinatnemini qui de harum rerum vfu fcripferint; ceflurus fimt fi mihi illud fuppeteret otium; quod maxime negociofum efle ftudiofis folettquomefolus tu beatiffime Pater donare potes» V ALE ♦
- p.n.n. - vue 4/246
- - M* VITRVVII DE ARCHITECTVRA CAPITVLA PRIMI LIBRI*
  - Q uid fit.architedura 8i de architedlis inftituendis* Caput* J*
  - Ex quibus rebus architectura conflet* Caput* II*
  - De partibus architectura in priuatorum & publicorum sedificioru diftri/ butionibus & gnomonices & machinationis* Caput* III*
  - De electione locorum falubnum & quas obfint falubritati & unde lumina capiantur* Caput* IIII*
  - De fundamentis murorum & turrim* Caput* V*
  - De diuifione operum,quse intra muros funt,& eorum difpofitione, ut ue/ torum noxu flatus uitentur* Caput* VI*
  - De electione locorum ad ufumcomunemciuitatis* Caput* VII*
  - CAPITVLA SECVNDI LIBRI*
  - J5 c prifcorum hominum vita,& de initiis humanitatis atqj tectorum 8t iii
  - L II* II* IIII* V* VI* VII* VIII* IX: X*
  - crementiseorum* Caput*
  - De principiis rerum fecundum phorum opiniones* Caput* De lateribus* Caput*
  - De Arena* Caput*
  - De calce* Caput
  - Depuluereputeolano* Caput*
  - De lapicidinis* Caput*
  - De generibus ftru&uras 8i ea^ qlitatibus modis ac locis* Caput* De Materie cedenda* Caput
  - De abiete fupnate 8C infernate*cu Apennini defcriptioe* Caput*
  - CAPITVLA TERTII LIBRI*
  - e facrarum asdium compofitione,& fymmetriis & corporis humani menfura* Caput* I*
  - De quinqj sedium fpetiebus* Caput* II*
  - De fundationibus & columnis atqj earum ornatu & epiftyliis tam in locis folidisquamincongeftitiis* Caput* III*
  - CAPITVLA QVARTI LIBRI*
  - J) e tribus generibus columnarum origenes & ruetiones* Caput* I*
  - De ornamentis columnarum* Caput* IL
  - De ratione do rica* Caput* III*
- p.n.n. - vue 5/246
- - De interiore cellarum 81 pronai diftributione* Caput» IIII*
  - De aedibus conftituendis fecundum regiones» Caput* V*
  - De hoftiorum & antepagmeto^ facrape aediu ronibus» Caput*- VI* De tufcanicis rationibus sedium facrarum» Caput» . VII*
  - De aris deorum ordinandis» Caput VIII*
  - capitvla qvinti. libri.
  - J^cforo* Caput» L
  - De aerario,carcere»# curia ordinandis* Caput* II.
  - De theatro» Caput* III.
  - De harmonia* Caput» IIII.
  - De theatri uafis» Caput» V.
  - De conformatione theatri facienda* Caput» VI.
  - De te&o porticus theatri» Caput* VII.
  - De tribus fcenarum generibus» Caput» VIII.
  - De porticibus poft fcenam # ambulationibus* Caput* IX.
  - De balnearum difpofitionibus 8C partibus» Caput* X.
  - De paleftrarum sedificatione # xyftis* Caput» XI.
  - De portibus # ftru&uris in aqua faciendis* Caput* XII.
  - CAPITVLA LIBRI SEXTI*
  - e diuerlis regionum qualitatibus,# uariis coeliafpe&ibus/ecundu quos
  - < funt xdihcia. dilponenda» Caput» I*
  - De aedificiorum priuatorum proportioibus # mefuris» Caput* II.
  - Decauis^dium» Caput» III.
  - De atrii s & tablinis,# eorum dimenfionibus,# fymmetriis* Caput »
  - De tricliniis # oecis»# exedris # pinacothecis # eorum
  - dimenfionibus* Caput» IIII*
  - De oecis more graeco» Caput» V*
  - Ad quas coeli regiones quseq? aedificiorum genera fpe&are debeant,ut ufui # falubri tati fint idonea ♦ Caput* VI*
  - De priuatorum # comunium aedificiorum propriis locis,&generibus ad quafcunq* perfonarum qualitates conuenietibus*' Caput* VII* De ruihcorum aedificiorum rationibus,# multarum partium eorum de/ fcriptionibus,atqj iifibus» Caput» VIII*
  - De grxcoi^ aedificio^ eoruqjpartiudifpofitioe atq$ diferentibus nomini/ bus/atis ab italicis moribus & ufibus difcrepatibus* Caput* IX* De firmitate # fundamentis aedificiorum* Caput* X*
- p.n.n. - vue 6/246
- - CAPITVLA LIBRI SEPTIMI,
  - 0 e ruderatione* Caput* * I*
  - De maceratioe calcis ad albaria opa 8C te&oria pficienda* Caput* 1I*
  - De camera^ difpofitioe^rulliflatioe^&tedorio opere* Caput* IIT* De politionibus in humidis locis* Caput* IIII*
  - De ratione pingendi in aedificiis* Caput* V*
  - De Marmore quomodo paretur ad tedloria* Caput* VE
  - De coloribus & primum de ochra* Caput* VII*
  - De minii rationibus* Caput* VIII*
  - De minii temperatura* Caput* IX*
  - J)e coloribus qui arte fiunt* Caput* X*
  - De cemlei temperationibus* Caput* XI*
  - Quomo fiat cerufla 8c serugo 8i fandaraca* Caput* XII*
  - Quo fiat oftru colo^ oium fadi tiorum excelletiffimu* Caput* XI11*
  - De purpureis coloribus* Caput* XIIII*
  - CAPITVLA LIBRI OCTAVI*
  - J^)eaqu£einuentionibus* Caput* I*
  - Deaquahymbrium* Caput* II*
  - De aquis calidis & quas habeant vires a diuerfis metallis ;pdeutesa 6C de va
  - riorum fontiu,fluminum,lacuumq? natura* Caput* III*
  - De proprietate ite nonullo^ loco^ & fontium* Caput*
  - De aquarum experimentis* Caput*
  - Deperdu&iombus & librationibus aquarum STinftrumentis ad huncvfiim* Caput*
  - Quot modis ducantur aqua*- Caput*
  - IIII*
  - V*
  - VI*
  - VIL
  - CAPITVLA LIBRI NONI*
  - p latonis inuehtum de agrometiendo*
  - De normapythagoriciim ihuentum ex hortogonirtrigo/ ni deformatione* Caput
  - Quomodo portio argenti auro mifla in integro opere de/ < pr^hendidifcerniqjpoflit* Caput*
  - De gnomonicis rationibus ex radiis folis per umbram in
  - uentis &niundo atq? planetis* Caput*r
  - De folis curfu per duodecim ligna* Caput*
  - De lideribus quas funt a zodiaco id feptetrione* Caput*
  - i*
  - IE
  - nr;
  - mt
  - v*
  - VL
- p.n.n. - vue 7/246
- - De fyderibus quae funt a zodiaco ad meridiem» Caput* VII*
  - De horologioru ronibus # vtnbris gnomonum asquino
  - diali tpc,romse,& nonnullis aliisJocis* Caput* VIII*
  - De horologiorum ratione,& vfu,at<j eorum inuentione
  - # quibus inuentoribus» Caput* IX*
  - CAPITVLA LIBRI DECIMI*
  - e machina quid fit & eius ab organo differentia origi/ ne#neceflfitate. Caput* I.
  - De idiu facrapi publicorum operu machinationibus tra/
  - doriis* Caput» II*
  - Dediuerfis appeftationibus machinarum,#qroneerigatur* Cap* III* Similis fuperiori machina,cui colofficotera tutius comit/
  - tipoffunt,imutataduntaxatfucula in tympanum* Caput» IIIL Aliud machinae tradoriae genus* Caput» V*
  - Ingeniofa defiphontis ro ad grauia onera ducenda* Caput* VI* De inuentionelapicidinae qua templum dianae cphcfi*
  - conftrudumeft* Caput* VII*
  - De porredo # rotundatione machina^ ad oncru leuatiohes» Cap* VIII* De organorum ad quam hauriendam generibus & pri/
  - mum de tympano* Caput IX*
  - De rotis# tympanis ad molendum farinam Caput* X*
  - De coclea quae magna copia extollit aquae*fcd no ta alte* Caput* XI*. De defibica machina quae altiflimc extollit aquam* Caput* XII* Pe hydraulicis machinis quibus organa pficiuntur* Caput* XIII* Qua ratione rheda uel naui uedi peradum iter dimetiamur* Cap*XIIII* De catapultarum #fcorpionum rationibus* Caput* XV*
  - De baliftarum rationibus* Caput* XVI*
  - Pe propomoe bpidu mittendo^ ad baliftae foramen* Caput* XVII! De catapultarii baliftarum,contetionibus# teperaturis* Caput* XYII£ Pe oppu gnatoris defcnforifm rebus,# primum de arietis
  - inuentione eiufm machina» Caput* XIX*
  - Pe teftudine adeongeftionem foflarum paranda* Caput» XX*
  - De aliis teftudinibus* Caput* XXI*.
  - Totius operisperoratio* Caput* XXII*
  - F I
- p.n.n. - vue 8/246
- - I
  - .M.VITRVVII DE ARCHITECTVRA LIBER PRIMVS.
  - mdwiidi*4-
  - #cfe.-c?rki a
  - 5 ^ r»u Stt iAru»t
  - i a-ut-ryuitAiiS
  - "*'V7wr--2-5'- 72.. <* r '
  - 5<»-3<r.c
  - V M diuina mens tua & numen imperator Cse/ far imperio potiretur orbis terrarum,inui&aq* virtutecun&is hoftibus Aratis,triumpho vi/ doriacp tua ciues gloriarentur, & getes omnes fuba&e tuum fpe&aret nutum, populufqj ro/ manus & fenatus liberatus timore,atnpliflimis tuis cogitationibus cofiliifcp gubernaretur, no audebam tantis occupationibus dearchite&u/
  - _____________________ra feripta, 8C magnis cogitationibus explicata
  - edere: metuens ne no apto tempore interpellans, fubirem tui animi of/ fenfionem* Gum vero attenderem te no folum de vita comuni omniu curam,publica^ reicoftitutionem habere jed etiam de opportunitate publicorumfdificio^,vtciuitaspertenofolum prouinciis eflet au&a, verum etiavt maieftas imperii publicorum aedificio^ egregias haberet 4 ^ ‘‘autdritates,nonputauipretermittendum,quinprimo qiioq* tempore de his rebus ea tibi ederem* ideo q> primum pareti tuodeeofiieramno^ tus ,& eius virtutis ftudiofus* Gum autemconciliumcoeleftium infe/ dibus Imortalitatis eum dedicauiflet^&iniperium parentisin tuam po/ teftatem tranftuliffet,idem ftudium meum in eius memoria permanes, in te contuliefauorem* Itaqj cum*M*aurelio,&*P*minidio,&:;Cn* cor/ nelio,ad apparationem baliftarum 8t fcorpionu, reliquorumcg torme/ torum refe&ionem,fuiprefto,&cu eis comoda accepriquse cum primo mihi tribuifti,recognitionem per fororis comedationem feruafti* Cu ergo eo-benefido eflemobligatuSjVt ad exitum vitas non haberem ino/ pia timore,hac tibifcriberecepi:q> animaduerfi multa te adificauiffe ,
  - 61 nuncfdificare:reliquo quoqj tempore,^publicorum,& priuatpru fdificioriimypro amplitudine rerum geftarum-vtpofteris memoria tra derentur,curam habiturum* Gofcripfi‘ferfcripti6es terminatas ,vt eas attend&*& ante fada,& futuraquahafintopda* per te nota poffes ha/ beremamqthfoVolummibus aperui omnes difciplina rationes,
  - : C^idfitarchitedura&Dearchitedisinftituendis, Caput# ii* TtRchitedhira eft fdetia pluribus difciplinis,& va riis eruditionibus ornata,cuius iudicio proba/ t omnia quas ab ceteris artibus pftdutur ope/
  - -Eanafciturexfabrica,# ratiocinatioe*Fa/ bnca eft continuata ac trita vms meditatio,qua5 —^
  - manibus perficitur emateria cuiufcunqj gene/ ris Opuseft ad propofitudeformationis*^atio/
  - '/i-kTmr.^o >3<f- £
- p.1 - vue 9/246
- - LIBER
  - tinatioautem eft, quas res fabricatas folertia ac ratione proportionis de/
  - in-br^*.?
  - vt manibus elTenr exercitati,n5 potuermfficerevth aBemproTaBori/ jbus autoritate^QuiautE ratiocinatiomBui&Iitteris iolis confifi fu erue, ymbra-norernperfecutividente Arqui vtruqipdidicerut,(vtiomni/
  - fequutu Gqftn in omnibus enim rebusjtum maxime etiam in arehite/
  - &um haec duo infunt,qilpd fignificatur,^ quod fignificat* Significatur propofita res de qua diritur*Hancautemfigmficataemonftratio ratio/ f hibus doftrinarumexplicata, Quare videtur vtraqj parte exercitatum *vu*akhfjr* effe debere,qui ie>rchite6lum profiteatur*Itac$ eum di ingeniofum efle ^ oportet j^aadifciplinam dorilem*Ne<$enim igenium fine difciplina, aut difciplina-fine ingenio,perfeftum artificem poteft efficere ^ & ut lit/ teratusfit,peritusVraphidQs,eruditusgeomccria,& optices, non igna/ tus^nftrudus anEj^ticajbiftoms complures noueritTpHHoTophos .amgenteraudiueritjniuiicam lenierit,medicinas non fit ignarus, relpo/
  - tW-AnnA-.rV*
  - beat,Q|i»curitafint,hsefuntcaufe; Litteras archite&umfcire opor/ tet,vti c.omentariis memoriam firmiorem efficere poflit* L)eihde'gra/ phidps fcientiam habere,quo facilius exemplaribus pi&is, quam uelit operis ipeciem^deformare valeat*•• Geometria auteplura ipiasfidtia: pre/
  - xlf-ni. z * a /TSr.
  - ~ ,maximeiacibus,edificiorum in areis expediuntur defcriptioesmomia/
  - mTM-j- filiationum&.lincamm diredsones* Itemper:;bpticen ,m v
  - certis regronibuSjCoeliluminare^ ducurnr*. Eerambme/ —tieen^umpfusedifiaorumconlumanturmienfurarumratioaesicxpk/ 'f ^ 5 f cantundifficilefq^ fymraerriarum qudriones geometricis itatidnibus 62
  - methodis inueniututi .Mftorias autempluresnouiffe oportet,f?mui/ ta ornamefttafepe in operibus archite&i aefignant,de quibus,argume> dsrationem cur f
  - T/rif-J /
  - cauerit,pcQntatibus ita reddet ratione#; Garya;ciu itas Peldponefi cum perfishoftibus cotra grasda cofenfioipisflea grieciper vi<3oria.gloriofe nelloliberati^comunicofilio caryatibusb^luindixeritntdtatj oppida capto,uiris kterfe6fcs,ciuitatcdeleta,triatronas eoru in fetii^ue abdu/ xerunuNec funt paffiit6las,ueqj ornatus matronales depbriefbvti non vno triumpho ducerent/ed^erno feruimtis exeplo graUicommelia pre{fis,poenas pendere uidermtur pro eiuifateddeo qui tunc architedi fuerunt,^dificiis publicisvdefignauerut eajuimagines otieriferudo coi/ •«
  - iocatasait etia pofteris nbcapoena peccati caryatiu, memoriae jraderct ♦
- p.n.n. - vue 10/246
- - PRIMVS*
  - 2
  - No minus lacones Paufania Agaefipolidos filio duce plataseo plio,pau/ carrianu lfinitum numerum exercitus perfaru cum fuperauifferit, a&o cum gloria triumpho,fpoliora&predae porticum perfica ex manubiis, laudisuirtutis ciuium^iridicem uidori^, pofteris pro tropheo con/ ftitueruntj lbiq^captiuorum fimulacra barbarico ueftis ornatu ,fuper/ bia meritis contumeliis punita/ubftinehtia tedum collocauerunt t uti &hoftesborrefcerenttimore eorum fortitudinis efferiis,& ciues id exemplum uirtutis a(picientes,gloria ere#i, ad defendendam libertate effent parati* Itaq* ex eo multi ftatuas perficas fubftinentes3epiftylia 8C ornamenta eorum collocauerati& ita ex eo argumeto, Uarietates egre^ gias auxerunt operibus ♦
  - // CCcomlrAi) 'PinCamA- A-.A-e*CCSv^trr.^
  - i £<«,,* fotu.$*.*** V ?£}£ \-v s c4 i+*
- p.2 - vue 11/246
- - oyorkdr.
  - x-Xiir. J2- • £
  - * 30.3<f-e
  - \<Sf-vhif’ £t-r'. — s,r,s
  - 7*» OuhTr*Thi,V’ ^T^-*»**£?-
  - *,««**> 'TrfZi^
  - \,,r7U. ^n- ^SIi'1» „1* - ,,
  - . *_ It,^ \v -fVtim—* ztv */-»<f* r2l,»4 l
  - .4-...*•£-»>«*».>« *»»
  - xPhiC.i.i
  - JinLi.c
  - Item funt aliae eiufdem generis hiftorias, quarum noticiam architedios tenere oporteat» Philolophia uero perficit architedKiammo magno, & uti n5 fit arrogans/ed potius facilis,asquus,& fidelisjfine auaritia,qd?
  - Ne fit cupidus,neq in muneribus accipiendis habeat animum occupa/ tum/ed cuiiigrauitate fuam tueatur dignitatem bonam famam habe/ do^Hascenini philofophia prefcribit» Prasterea de rerum natura quas graectQvrioXofia. dicitur,philofophiaexphcatiquaneceffe eft ftiidio/ fius nouifle* q habet multas & liarias naturales queftiones i ut etiani in aquarum du$ionibus*In curfibus enim & circuitioibus, 8C librata pia/ nicie^expreffioibus/piritus naturales aliter atqj aliter fiut t quorum of/ fenfionibus mederi nemo poterit,nifi qui ex philofophia principia -re/ mm natura noueriultem qui Thef bias aut Archimedis libros, & caste/ rorum qui eiulinodi generis prascepta confcnpferunt leget,cum iis fen/ ure non poterit,nifi his rebus a philofophis fuerit lftitutus ♦ Muficen autem friat oportet,uti canonicam rationem,& mathematicam,notani habeatjpneterea baliftarum,catapultam,fcorpionum teperaturas pof / fit redte facere Jn capitulis enim dextra ac finiftra, funt foraminaJaemi/
  - . <3 '***V “•'***
  - -itf MxpiM i TtvtT'
- p.n.n. - vue 12/246
- - x?hi£-f-c
  - fffiC.fJ
  - PRIMVS.
  - Q c-naHi auA- [-hchUs, )fct
  - JLib. <jmI- '
  - fw.30.3^
  - toniorum,per quse teduntur fuculis # vedibusc nemo torti funes,qui noprecluduntnec pligant ,nifi fonitus,ad artificis aures certos & a?qua/ les fecerint*Brachia enim quae in eas tentiones includunt,cum extendu/ tur,^qualiter,# pariter,vtraq? plaga emittere debent*Quod fi non Eo/ motonia fuerint, impedient direda telo^miffione * Item theatris vafa>. v^'r_ __ ^ aerea quas in cellis fub gradibus mathematica rone collocant, # fonituu
  - ’v fcomAvn^J 'Pf>i£-1 4. , , u
  - -Kh»
  - diferimina qua* grxdthx&* vocant,ad fymphonias muficas,fiue conceA tus,componunt diuifa in circinatione diateffaron & diapente & diap
  - aiapente cc
  - fon,vti uox fcenici fonitus coueniens in difpofitionibus,tadu cu offen/ 4erit,audacuincremento,clarior#fuauiorad fpedatorum peruehiat aures«Hydraulicas quoq* machinas,& cetera quaefunt fimilia his orga/ nis,fine muficis rationibus efficere nemo poterit* Difciplina uero me/ dicinse nouiile oportet,propteiinclmationes cceli,quse graci xA/p-cn-ct dicunt,# iaeres locope, ,qui funt falubres aut peftilentes, aquaraqj ufus*
  - •ip6t* lura quoq* nota habeat oportet ea,qu^neceflaria funt ^dificiis coibuspariemm,a3
  - iltb j c-nj> *) _ a
  - Cuu t}Uh
  - ‘bStti.nb- it»
  - tera qua»eiufmodi funt,nota oportet fint architedisjvri ante caueant, q
  - • ><u.
  - dudlori* Namqj fi lexperite fuerit fcripta,eritvt fine captione vterqj ab f
  - ------u—^ r„ —nofeit oriens,occidens,meridies, V
  - litium,aftroru curfus: quo^ no/ titia fiquis no habuerit,horologio^ rone orno fcire non poterit*Cu er/ go tata h$c difciplina fit condecorata,# abudas eruditionibus uariis ac pluribus,non puto poffe iufte repente fe profiteri architedos, nifiqab aetate puerili his gradibus difciplinaru fcadendo,fdentia pluriu littera/ rum#artiu nutriti,peruenerint ad fummu templum architedluras* At fortafle mirum videbit imperitis hominibus,poflenatura tantum mi/ meru dodlrma^ pdifcere,& memoria cotinere*Cu aut animaduerterint oes difciplinas inter fe coiudione reru # coicatione here,fieri poffe faci/ liter credetur* Encyclios*n*difciplina,uti corpus unuex hisiiiebris eft c6pofita*Itaq?,qui a teneris statibus eruditioibus uariis mftruunt,om/ nibus litteris,agnofcut eafdem notas,coicationeq? oium difciplina^:# Ca re facilius oia cognofcut* Ideoqj de ueteribus architcdis Pythius q Priene sedem Mineru^ nobiliter eft architeliatus,ait in fuis comentariis, architedlu oibus artibus & dodlrinis plus oportere pofle facere,q q fin/ gulas res fuis iduftriis # exercitatioibus ad fuma claritate pduxerut*Jd aut reno expedit *No*n*debet nec pot ee architedlus gramaticus vti fuc rit Ariftarchus,fed no agramatosmec muficu s,vt Anftoxenus, fed non amufosmeepidor vt Apelles,fed graphidos noniniperitusmec plaftes
  - “ A i ii
  - V /• aiCmat djnfkgiw
  - ?SiC7.c ' "
  - At itskf€,n *
- p.3 - vue 13/246
- - quemadmodum Miron/eu Polycletus,fe^irationis plaftkamoiparus* nec dctiuo medicus vt Hyppocj^d^no^aarc^og^mecin-me/ ris doftrinis fingulariter excelles,fed in his no foeritus*No enim in tatis yprti va ri etatibus .elegatias lingulares cjuifgcolequipot^earurocina/ tiones cognofcere & pcipere vix cadit in poteftate^ef tnno tatu archi/ tetfi no pnt in oibus rebiis habere fununu effe&u/ed etia ipfi qui priua/ tim proprietates tenet artiu,no efficiut ut habeat oes fummu laudis prin cipam* Ergo fi in lingulis do&rinis Irnguli artifices,neq? oes, fed pauci 5euo perpetuo nobilitate vix funt cofecuti,queadmodu ppt arehite&us, qui pluribus artibus debet ee peritus,no idipummiru & magnu faeere, neqd ex his'indigeat,fed etia ut oes artifices fuperet,qui lingulis do#ri/ msaffiduitateeuinduftriafurnm^pftiterfi^ Igit in hac re Pythius er/ raflfe uidet,q? no animaduerterit fx duabus rebus fingulasartesee copo litas jex opere,& eius rocinatione* Ex his aut vnum ppriu ee eop^q fin / gulis rebus funt exercitati,ideft opetis' effe&qs,alteru comune cu oibus do<ais,ideft rocinatiotvti medicis & mulicis & de venag&y danlo, & de pedtt motu, At li vulnus mederi,aut a?gru eripere de periculo oportue/ rit,no accedet mulleus,fedid opus propriu erit medicultem in organo noh medicus/edmulicus modulabit ,vt aures fua ditionibus recipiant iocfiditate» Simili ter cu aftrologis & muticis eft difputatio cois de fym path ia ftellap? & limphoniarum *in quadratis,& trigonis,diateffaran,&: diapentetai geometris de vifu,qui grxee \ofog S-wIimq appellat x me rifq? oibusdo61rinis,mult$ res,uel oes,c6es funt dutaxat aa difputadu* Qperu vero ingreffus, qui manu ac tra&atiombus ad elegantia pducu/ tur jipo^ funt,q ^pprie una arte adfaciedu funt lftituti* Ergo fatis abu/ 3e is uidet fecifle,q ex lingulis do&rinis partes dC roiies ea^ mediocri/ ter het notas,eafqj qua? neceflariaj funt ad archice&uramtiflqd de his re bus & artib°iudicare & pbare opus fuerit,ne deficiat *Quib9 uero natu/ ra tm tribuit folertia;, acuminis,memorix,ut polfint geonjgtria, aftrolo gia,muficen,ceferafqj difciplinas penitus heie notas,ptereunt officia- ar chite#o^,&efficiunt mathematici Jtaqj faciliter cotra eas difciplinas
  - raro,ut aliqn fuerunt Anflarchus famius Philolaus 8C Architas tareny tmi3apolloniusvperp-eus Hrathofienescvrenens, Archimedes & Scopi/ nas ab 5yracuiis,q multas res organicas & gnomonicas, numero, natu/ ralibufq* ronibus inuetas atq* explicatas,pofteris reliquerut* Cum er/ go talia ingenia a naturali folertia no paflim cundlis getibus,fed paucis viris here cocedatur,officium uero archite&i omnibus eruditioibus de/ beat efle exercitatum,8C ro ppter amplitudine rei permittar, non iuxta neceffitatem fummas,fed etia mediocres fcietias here difciplinarum,pe/ tp Qefar,& a te,& ab his qui mea uolumina funt lefluri, vt fiqd parum
- p.n.n. - vue 14/246
- - PRIMVS. 4
  - ------------ A —------” —.w—~ -—;--------- — —
  - artis exercitatus,fed ut archifcedlus,his litteris ibutus,hxc nifus fum feri bere*De artis uero poteftate qiueqj infunt in ea rocinationes, polliceor (uti fpero) his uoluminibus,non modo xdificatibus/ed etiam omnib9 fapientibus,cum maxima autoritate me fine dubio preftaturum»
  - P.vnnihtic rntiffefi. Cntmf*. TT„
  - *£ J a''rtU'l’W0AetV'JL ^ * «*VIV»VJWV«* J I.1U1UHJ W • J »»»«»,
  - & decore,& diftributioe,qu£e graece o*k.o jio/xi «t dicit ♦ Ordinatio eftmo/
  - w.^mvc j, j iiuiiwbi iop wviii|/aiauu9Ji *twv \.w***j^w**i.*.i**
  - ce '®,o<ro/,TH5 dicitur, Quantitas autem eft modulorum ex ipfius operis fumpti6e,fingulifq^ membtdiM partib0 iimuerfi opiscoueiiies eflfe&us,*. Difpofitio auteeftrei^ apta collocatio , elegafqj in copofitioib9 effedus opis cu cjlitate* Spes difpofitioissq grasce dicunt JXUx^^iX^dsSiSr
  - cULlu f&h*
  - ~~ <?/ U*it’ JfCo-tt*'
  - %&+<cjttrzPt!s
  - jfc V^tT-u.a.
  - 1
  - + cb-^y
  - nu°'^ 'v Orthographia autem eft ereflafrotis imago t
  - bus operis futuri figura*
- p.4 - vue 15/246
- - y, <xC. itcmfcchographiacft frontis 8t latemmabfcedentiumadumbratio
  - g crttiJffit ustrt o _ ad circitiicj centrum ohiniiim linearum refponfus*
  - Har nafcuntur ex cogitatione,# inuentionc* Cogitatio eft cura ftu> dii plena, 8C induftrise, uigilantixque,efFe<ftus propofiti citm uolupta/ te* Inuentio autem eft quxftionum obfcurarum explicatio, ratioque ftoui rei, vigore mobili reperta♦ - Ha? furit terminationes difpofitio/
- p.n.n. - vue 16/246
- - l:C.n
  - PjRIMVS. f
  - num* Eurythmiaeftucnuftafpecies ,commodufq incompofitioni/ bus membrorum afpe<ftus*Ha?c efficitur ,cum membra operis conue/ nientia funt,altitudinis ad latitudinem,latit udinis ad longitudinem, & adfummamomnia refpondeantfua?fymmetria?, Item fymmetria eft ex ipfius operis membris conueniens confenfus, ex partibufq fepara/ tis, ad vniuerfx figura? fpeciem,rata? partis refponius jvt in hominis corpore e cubito,pede,palmo,digito,ca?terifqjpartibus,fymmetros eft, fic eft in operum perfe&ionibus*Et primum in sedibus facris ,vt e ccju/ narum £raflitudinibus,aute triglypho,aut etiamembater? baliftx fo/ ramine^quodgrxci T3-£j><Tj>xToji vocitanc,nauibusmterfcalmio,q uod Xitb-hx**** dicitur, ite exterorum operum e membris,inuenitur. fy m/ metriarum ratiocinatio* Decor autem eft emendatus operis afpe/ <ftus, probatis rebus compofiti cum autoritate *Is perficitur ftatione, quigrxee dtfi.ctTiff-fA.og dicitur,feuconfuetudine,autnatura* Statio/ ne,cum Ioui, fulguri, & caelo, &foli, 8i Iunx, xdificiafub diuo,hf/ petraque conftituuntur* Horum enim deorum & fpecies 6£ effe<ftus!, in aperto mundo atque lucenti, prxfentes videmus*Minerux,&: Marti,
  - ^ & Herculi,xdesdoricx fient * His enim diis propter virtutem, fine de /
  - lixiis xdificia conftitui decet*Veneri,Florx,Proferpinx,'fontium nym/ phis,eorinthio genere conftitutx, aptas videbuntur habere proprie / tates: q his diis propter teneritatem, graciliora,& florida, foliifque 8t yolutis ornata opera fada, augere videbuntur iuftum decorem* luno/ ni, Diana?, Libero patri, cxterifque diis qui eadem funt fimilitudine, (i xdes ionicx conftruentur,habita erit ratio mediocritatis jq & ab feuero moredoricorum, & a teneritate corynthiorum , temperabitur earunii inftitutio proprietatis ♦ Ad confuetudinem autem decor fic exprimi/ cur, cum xdificiis interioribus magnificis, item vcftibula conuenientia &elegantiaeruntfa&a*Sieniminterioraperfe$us habuerint elegan/ tes, aditus autem humiles & iinhoneftos,non erunteum decore ♦ Item ^ fi doricis epiftyliis in coronis denticuli fculpentur,aut in puluinatisca/^ pitulis,& Ionicis epiftyliis exprimentur triglyphi,tranflatis ex alia ra / tione proprietatibus in aliud genus operis , offendetur afpe&us, aliis ante ordinis confuetudinibus inftitutis ♦ Naturalis autem decor fic erit, fi primum omnibus templis faluberrimx regiones, aquarumque fontes in his locis idonei eligentur,inquibus fana conftituantur: de/ inde maxime Efculapio,Saluti,& eorum deorum,quorum plurimi mc dicinisxgricurari videntur*Cum enim:ex peftileti in falubrem locum corpora xgra tranflata fuerint , 8i e fontibus falubribus aquarum vfus iubminiftrabuntur,celcrius conualefcent*Ita efficietur uti ex natura loci,maiores,au&afcg cum dignitate diuinitas excipiat opiniones*
  - .—' 'j *+%$&&&
  - a. Si
  - S+A
  - •ThiC-H.A
  - j£rjz>fti cvm TiympfSf ~Vkr- 2^. /2. &’ ’
  - pcrlpcctm Wf>iL‘ u.c
- p.5 - vue 17/246
- - rkiTiw-.
  - iShibu-h*
  - /*c fitr» $ • pnWv - ocfrwrtrr *D a^firi^r. 1 M-r *
  - CLiuit*£fitUtm ,c/ip'MJ Purittrarf,
  - hM* vrtbns ^n^teCib- /Urcator.
  - J?i -frrmCalf. {trilrbvr CAf-tl-
  - havc £>cci- Cii 6- tajf-7.
  - jrrSfc-r afi* £?ca.
  - 'FbiC- ly -i
  - LIBER
  - Item natura: decor erit ,fi cubiculis 81 bibliothecis, ab oriente lumi/ ha capientur t balneis 8i hyberriaculis, ab occidente hyberno t pinaco/ thecisquibus certis luminibus opus eft paribus, a feptentrionet q,ea coeli regio neq$ exclaratur, nec^ obfcuratur folis curfuded eft: cer/ ta St immutabilis die perpetuo ♦ Diihibutio autem eft copiarum lo/ cieg commoda difpenlatio, parcaq* in operibus fumptus cum ratione temperatio ♦ Hxc ita. obferuabitur, fi pri mum architedus ea non que / tei , quas non poterunt inueniri, aut parari, nifimagno * Namque non ottiiiiDUs locis arenae £oflitise,nec cementorum, nec abietis,necfap/ pinorum j nec marmoris copia elbfed aliud alio loco nafeitur ,quo/ rum comportationes difficiles funt 8t fumptuofe Vtendum autem eft subi non eft, arenafofTit:ia,fluuiatica,aut marina lota» Inopize quoq* abietis aut fappinorum uitabuntur,utendo cuprefTo,populo,ulmo, pinu» Reliquaquoqj his fimilia erunt explicanda» Alter gradus erit diftributionis, cum ad ufum patrum familiarum, aut adpecunize co/ piaht, aut ad elegantia* dignitatem , sedificia alte difponentur»Namqj aliter urbanas domos; oportere Cortftitui uidetur taliter quibus ex po£/ feffionibus rufticis influunt frudusuiort idemfeneratoribustaliter bea/ tis &delicatisipotentibus uero quorum cogitationibus refpu» guber/ liatur ,id tifuni collocabuntun8£ omnino faciedse funt apta* omnibus perforiis^dificior um diftributipnes»
  - ©e partibiis Stch itediira* in priuatorum 8t publicoruiii sedificiora diibibutibnifeus&gttonionices & machinationis» Caput» III» artes ipfiiis architeduraifurit tres sedificatio,gnomonice J machinatio» Aedificatio autem diuifa eft bipartito * e quibiiS tina eft moenium 8t Comunium operum in publids locis collocatio, altera eft priuatorum aedifidoriim explicatio» «Publicotuni autem diftributiones funt tres, t quibiis tina eft defettfiortis,altera religionis,tertia oporturtitatis ♦ De/ fenfionis eft niur oriinlturtiunicj 8t portarum ratio,ad hoftium impe/ tus perpetuo repellendos excogitata» Religiohis, deorum immorta/ lium fanorum,sediumq* facramm collocatio ♦ Oporturtitatis, omniu locorum ad vfum publicu difpofitiomtipoitus/ora,porticus, balnea, theatra,inambulationes,ceteraqj,qua* iifdem rationibus in publicis de/ lignantur locis» Hzec autem ita fieri debent,ut habeatur ratio firmitatis vtilitatis,uenuftatis» Firmitatis erit habita ratio,cum fuerit fundame/ torum ad folidum deprefllo t8i ex quaqj materia copiarum fine auaritia diligens eledio» Vtilitatis autem,emendata,& fine impeditioe,ufu lo COrUm,difpofitio i&ad regiones fui cuiufq* generis apta 8t commoda diftributio» Venuftatis liero,cum fuerit operis fpecies grata 8t elegas* bietiibrorumcg commenfusiUftas habeat fymmetriarumrationes»
  - A-T/tfiT.ix.it
  - Cii.10
  - 'JlC. hii fili, t'
  - (i&Ajctbvr
- p.n.n. - vue 18/246
- - PRIMyS 6
  - Deele&ione locorum falubrium# qua? obfintfalubritati & vnd'c lumina capiantur * Caput* IIII*
  - J n ipfis vero moenibus ea erunt principia*Primum ele&io loci falubemV v13 L
  - mnis autem erit excelfus #nonnebulofus* non pruinofus ,regionefqj coeli fpe<ftans,neqj £ftuofas,neqj frigidas,fed temperatas* Deinde fi eu i/ tabitur paluftris vicinitas* Cum enim aura? matutina cumfole orien/ te ad oppidum peruenient,# iis orta? nebula? adiungetur/piritufqj be/ ftiarum paluftnum venenatos cum nebula mixtos inhabitatoru cor/ pora flatus fpargent,efficient locum peftilentem* Itemfifecundu ma/ re erunt moenia,fpedabuntcp ad meridiem,aut ad occidentem, no erue falubria $ quia per a?ftatem coelum meridianum fole exoriente calefrit, meridie artiet* Item quod fpe&at ad occidentem,fole exorto tepefrit, meridie calet,vefpere feruet,Igitur mutatidibus caloris # refrigeratio /
  - ius,corpora quae in iis locis funt,vitiantur*Hoc autem licet animaduer/>^^^^A^k *lnWjJg***** tere etiam ex iis quae no funt animalia*Tn cellis enim urnariis'te&isTlu / yp&r.if-* /r^
  - mina nemo Capit a meridie,necab occidente,fed a feptentrionet q> ea re/ gio nullo tempore mutationes recipit,fed eftfirma perpetuo,# immu/ smr.t+.l tabilis*Ideo etiam #granariaqua? adfolis curfum fpe&ant, bonitatem vTAf if c Citomutant;obfohia9,&poma,quaenonineacoeliparteponutur qua? P^**' Ctl \6 ^
  - eft auerfa a folis curfu,no diu feruatur* Nam femper calor cum exeo/
  - :Ar. irj*) quit,aeribus.firmitatem eripit,&vaponbusTeruidis exuggendo natu/ rales virtutes,difloluiteas,&feruore1rnoflefcentes efficit imbecillas *vt etiam in ferro animaduertimus jquodjquauis natura fit durum ,in for/ nacibus ab ignis vapore percalefa&um ita mollefcit, vti in omne genusi forma? faciliter fabriceturi # idem cum molle & candens eft, fi refn ge/ retur tm&um frigida,redurefcit, # reftituitur in antiquam propricta / tem* Licet etiam confiderare hxc ita effe,ex eo,q? a?ftate,non folum in peftilentibus locis,fed etiam in falubribus, omnia corpora calore fiant imbecilla*# per hiemem,etiam qua? fint peftilentiflima? regiones, effi/ danturfalubres,ideo q? arefrigerationibus folidantur* Non minus etiam q? quse a frigidis regionibus corpora traducuntur in calidas ,non poflfunt durare,fed difloluuntur * Qua? autem ex calidis locis,fub fepte/ trionum regiones frigidas, non modo non laborant immutatione loci valitudinibus,fed etiam confirmantur* Quare cauendum effe uidetur in moenib9collocadis ab iis regioibus,qua? calorib°,flat° ad corpora ho/
  - WL ij-<t minu pnt fpargere*' Nam qa ex principiis,q gra?ci appellat,oia
  - corpora funt copofita, ideft ex calore,# huore,# terreno,# aere,# his mixtionibus naturali teperatura figurant oium aialiu in mudo genera/ timqualitates, Ergo in qbus corporibus cu exuperat e pricipiis calor, tunc interfieitjdiffoluitq} extera femore* Ha?c autem uitia efficit ferui/
- p.6 - vue 19/246
- - LIBER,
  - nex aer* &-ferr«w)
  - S-hafau*
  - Smu. 4*Vfcf^T,<v
  - —f ruuHb+i^tii1-
  - taCjmljj?Ctrte&ic*:)
  - $t*m fib certis partibuseoelum , cum infidit in apertas uenas plus qpa / fitur, e mixtionibus naturali temperatura corpus* Item fi humor oc/ cupauit corporum uenas,imparelqj eas ferit,caetera principia ut a liqui/ <dp corrupta,diluuntur,8£ difloluun tur compofitionis uirtutes’* Item e refrigerationibus humoris,iientorum* 81 aurarum, infunduntur u i/ tia corporibus* Non minus aeris ,etiamqj terreni,in corpore naturalis compofitio augendo autminuendo,infirmat esetera principiatterrena , cibi plemtate?aerea,grau itate coeli* Sedfiquisuoluerit diligetius hasc fenfu percipere,animaduertat,attendatq$ naturas auium,& pifeium, 8£ terreftrium animalium, 8C ita cofiderabit diferimina temperaturas* Alia enim mixtionem habet genus auium,aliam pifcium,longe aliter terre/ ftriuni natura ♦ Volucresminus habent terreni,minus humoris, calo/ tis temperatas, & aeris multum* Igitur leuionbus principiis compofi/ te ^facilius in aeris impetum nituntur* Aquatiles autem pifeium natu/ temperatafunt acalido,plurimumq?exaeris & terreni funt com/ pontasjfed humoris habent oppido qpaulum,quo mirius habet e prin/ cipiis humoris in corpore,facilius in humore perdurant Jtacp cum ad terram perducuntur,animam cum aqua relinquunt* Item terrefhia, q? e principiis ab aere caloreq* funt temperata, minu% habent terreni* plurimumq? humoris,q» abundant humida? partes,non diu poffunt in aquauitam tueri♦ Ergofi hasc ita uidentur quemadmodum propo/ felimus ex iis principiis animalium corpora compofita fenfu perci/
  - pimus, 8i exuberationibus aut defedhombus ea laborare difloluiq? in/ dicauimus^non dubitamus quin diligentius queri oporteat,uti tempe/ ratiffimas; coeU regiones eligamus,cum quereda fuerit in moenium coi/ locationibus falubritasV Itaq* etiam atq^ etiam ueterum reuocandam cenfeo rationem , Maiores enim e pecoribus imolatis quas pafcebantur in iis locis,quibus aut oppida aufcaftra ftatiua conftituebantur, imfoi/ ciebant iecinora?& fi erant liuida & u itiofa prima ,alia iniolabantidubi/ tantes utrum morbo, an pabuli uitio laefa effent * Cum pluribus exper/ ti erant,& probauerant itegram 8l folidam naturam iecinorum ex aqua & pabulo,ibi conftituebant munitiones*Si autem uitiofa inueniebant, inditio tranfferebantridem in humanis corporibus peftilentem futura nafcentem in iis locis aquas cibiq copiam x 8i ita tranfmigrabant,& mu/ tabant regiones, querentes omnibus rebus falubritatem^ Hoc autem fieri, uti pabulo ciboqj falubres proprietates terras uideantur, licet ani/ maduertere '8C cognofcere ex agris cretenfiumt qui funt circa Ppthe/ reum flumen’, quod eft Creta? inter duas duitates Gnofon& Corty/ nam «Dextra enim &finiftra eius fluminis,pafcuntur pecora? fed ex iis, quaspafcunturproxime Gnofon splenem habent? qu^autem ex alte/
- p.n.n. - vue 20/246
- - PRIMVS
  - m.\s.c
  - 7kUy.\>
  - .vf&f.ufi
  - Offrcvutt
  - tv <*v*4r<tr',&»!-«
  - !f nJC. t <'{ cj}ti£tij,M ,
  - gut)lBC-
  - f a parte, proxime Cortynam, non habent apparentem fplenem* Vn/ de etiam medici querentes de ea re,inuenerunt in iis locis herbam, qua pecora rodendo,imminuerant lienes ,itaxam herbam colligendo ,cu/ rant lieriefos hoc medicament6,quod etiam iV-arAHjjojj cretenfes uod/ tant*Ex eo licet fcire,cibo atq* aqua,proprietatesloco^naturaliter pefti lentes aut falubres efle ♦ Item fi in paludibus moenia conftituta erunt, qua: paludes fecundum mare fuerint,fpedabuntq* ad feptemtrionemV aut inter feptemtrionem & orientem,excp paludes excelnores fuerint q littus marinum,ratione uidebuntur effe conftituta^Foflis enim dudis, fit aqua* exitus ad littus*& ex mari tempeftatibus audo, in paludes re / dunaantia motionibus concitatunamarifcp mixcionibus,non patitur beftiarum paluftrium genera ibi nafch quxcg de fuperioribus locis na/ tando proxime littus perueniunt,inconfueta falfitudine necantur* Exemplar autem huius rei gallica palludes poliunt ede, qua* circum Altinum,Raucnnam^Aquilegiam,aIiaqj quas in eitifinodi locis muni / cipia funt proxima paludibus,q> his rationibus habet incredibilem fa/ lubritatem* Quibus autem infidentes funt paludes,& non habent exi/ tus profluentes,neqj per flumina,neqj per foflas,vti pontinx,ftado pu/ trefcunt,& humores graues*& peftilentes in his locis emittut* Item in Apulia oppidum Salapia vetus,quod Diomedes ab troia rediens con/ ftituit,fiue (quemadmodum nonnulli fcripfcrunt) Hlphias rhodius,in eiufinodilocis fuerat collocatum,ex quo incola? quotannis aegrotando laborantes,aliquando peruenerut ad*M*hoftilium,ab cocp publice pe/ tentes,impetrauerunt uti his idoneum locum ad moenia tranflferenda conquirereteligeretqj♦ Tunc ismoratus non eft’,fed ftatim rationi/ bus dodiflime quefitis,fecundum mare mercatus eft pofleflionem loco falubrnab fenatuq* populoq* romano petiit,ut liceret tranfFerre oppi/ dum,coftituitqj moenia,& areas diuifitjnumoq* fextertio fingulis mu/ nicipibus mancipio dedinHis confedis lacum aperuit in mare,& portu % c lacu,municipio perfeci t*Itaqj nunc falapini quatuor milibus paflibus progrefli ab oppido uetere,habitant in lalubri loco ♦
  - De fundamentis murorum Aturrium, Caput* V*
  - (3 um ergo his rationibus erit falubritatis in moenium collocidorum ex/ plicatio,regionefq? eledasfuerint frudibus ad alendam duitatem eo/ piofe,& uiarum munitiones,aut oportunitates fluminum,feu per por/ tus marinas fubuediones habuerint ad moenia comportationes expedi/ tas,tunc turrium murorumq^ fundamenta fic funt facienda*uti fodian/ tur (fi queant inueniri) ad folidum,& in folido (quantum cx amplitu/ dineoperist " - *
  - fupra terra 1
  - •V Clltctc- &pp'i r At. C * u
  - w;37
  - t{ Sl moenium jBriC ij. A
- p.7 - vue 21/246
- - ti»m
  - turres funt prolicienda in exterihrem partemrvticumadmuram ha/ ftis impetu uelit appropinquare^ turribus dextra ac finiftra lateribus apertis, telis vulneretur*; Curandumq^ maxime videtur,ut non facilis fit aditus ad oppugnandum murum?fed ita circundandum ad loca pre/ 4 Zv ~$cz£u+ ^ipitia,& excogitadum, uti portarum itinera no fint dire&a,fed VxcmccV N aniq* cum ita fa&um fuerit,tunc dextrum latus accedentibus ,quoc| rv i x i. [cmo non crit tedum^ proximum erit muro *' Collocanda autem op,
  - pidafunt non quadrata,nec procurretibus angulis,fed circuitionibus , uti hbftis ex pluribus locis cofpiciatur*In quibus enim anguli procura runt, difficiliter defenditur,$ angulus magis hoftem tuetur q ernem*;
  - Craflitudinem autem muri ita faciendam cefeo,uti armati homines , ^ fupra obuiam uenientes alius alium,fine impeditione preterire poflintt
  - v?kC-%7-g «hwv dum incraflitudine perpetua talea* oleagineae uftilatas quacreberrimc
  - vVu^inftruantur,uti utraeq?murifrontesinterfe (queadmodum fibulis) his taleis colligat*,asternam habeant firmitatem*
  - 3 taleas fibii'
  - ht3s
  - Namqj ei materia,nec tempeftas,nec caries,nec uetuftasj>oteft nocere t fed ea 8C in terra obruta,& in aqua collocata, permanet fine uitiis utilis fempiterno* Itac^nonfolum inmura,fedetiam in fubftru&iombus t
  - J uh.<* non cito uitiabunturT^Interualla autem turrium ita funt facienda, ut
  - ne longius fit alia ab alia,fagittse emiffionemti fiqua oppugnetur,tum a turribus quaerunt dextra acfiniftra/corpionibus, reliquifqj telorum mifTionibus,hoftcs reficiantur* Etiamq? contra,interior turrium dmi/ dendus efl: murus,interiiallis tam magnis q erunts turres, ut itinera fine
  - Hd.tatm.
  - m-n-c
  - T*r.y-frn .vffitf. n.f
- p.n.n. - vue 22/246
- - PRIMVS.
  - $
  - a eatigtiitio
  - hC-ti.c
  - W-*
  - t
  - Hoftis enim fiqua parte muri occupaucrit^ rcpugnabuc/cfcindeactff celeriter admimftrauerint^io patient reliquas partes turriumuriq? ho/ fte penetrare^nifi fe voluerit peipitare» Turres ita^ptuncb,aut poly/ gonia: funt faciedar,quadratas enim machinx celerius iiflipat , <j angu/^ losarietes tundendo frangunttin rotundationibus aut (vticuneos) ad centrum adigendo,Isedcre noti poflunt» Ite munitiones muri turrium aggeribus coniuti6fce,maximetutiores funt,q> nem arietes, neqj fuffol/ fiones^necp machina?,extern eis valet nocere ♦ Sed no in omnibus locis cft aggeris ratio facieda,nifi quibus extra mura,ex alto loco, plano pe/ de acceflus fuerit ad moenia oppugnada» Itaq* in eiufinodi locis pri/ mumfoff^ fiintfaciend^,latitudinibus dt altitudinibus q ampliffimis; deindefundamentum muri deprimendum eft intra alueum fofl&,& id cxtruendumeft ea craflkudine,vt opus terrenum facile fubftineatur* Item interiore parte fubftr u^ionis/undamentum diftans ab exterio/ re introrfus amplo fpatio conftituendum eft, ita vti cohortes poffint, quemadmodum in acie inftru<3se, ad defendendum fupra latitudinem aggeris confiftcrcv Cumautemfundamenta itadiftantia inter fefue/ Tin£conftiituta,tunc ipter ea alia tranfuerfa coniun#a exteriori & ince/ riorifutidamento ^pedinatim difpofita, quemadmodum fcrr&dcntes foluentes fe collocentur ♦
  - 4- 'Zum*xx- -U>+u4Ct><£
  - -r fu-tj \j-h-xmAT, Ott f-jk l
- p.8 - vue 23/246
- - i ftrofe ms
  - ta in paruas prtes,heq? ynto^rfapondere pmens,'pQtentrlla ratideex/ *** trudere muri fubfti ildliblies. Dcipo aucmuroe quaftiat^ ftniamt
  - '•±„^-„£„••1^ - ^ ^ 11 -«i ^ ‘i-
  - _ Vc^ HcTcementu^ut:c6«iis later jftuepudu§,ftis erit urenda* Noti enim Uti
  - ^ gabylone abiindatlt« liquido bimmineipro calce &aren^&co^o
  - tereia&umhabentmurum^ficitempoffuhtomnesregiones,feuioeopt proprietates,habere tantas eiufdem generis utilitates,uti eiehis compti/ rauonibus,ad sternitat^perfedus habeatur fine uitio murus *
  - Pediuifioneopcrum,quxintramurosfunt,&eomm difjpofitione, ut uentpruninoxiiflatus ititentur, Caput* VLi
  - cenibus circudatis?jfequunt intramurum arearumdiuifiones, platea/ rumq,& angiportuu,adcceli regione diretfiones* Dirigenrhsec^aute re#e,fi exclufi erunt exangiportisuentiprudetenquiii frigidi funt;l£/ duntifi calidi,uitiannfihumidi^nocenu Quare uitandu uidet hoc tu/ tium,& aduertedum ne fiat,quod in multisciuitatibus ufu folet eueni/
  - 'fOiUf
  - # ^ reiqneadmodum in infula Lef bo oppidu Mitilene magnifteeter eft edi/
  - 5 ^^1 ' K° ficata & eleganter,fed pofira non prudenter ♦ In qua eiuitate Aufter cu
  - fiat,homines sgrotant;cum CoruSjtuwjuncjcuSeptemtriOjrclhmunt,
  - infalubr
- p.n.n. - vue 24/246
- - PRIMVS
  - 9
  - vehemetia frigoris* Vetus autefl: aeris fluesvnda,ciim incertamotus re/ dundantia* Nafcifeu ferud*offe53it humorem,&ipetus feruoris expri / fhitvim fpu$ flantis* Id alite verum efle exaeblipjlis asreis licet afpicere:&
  - primere veritate» Timun&otipjlxxteztcmxi hx habet pudum anguftii/ hmu,qUo aqua infundunt,eollocanturcp^ad ignerm& anteq calefcat, noa hnt vllum fplfufimulac aut feruere ceperit,efficiut ad igne vehemete flatu»
  - A''f(nC.w.e,)'1for-‘V>'-&-fi. ,
  - Ita fcire& iudicare licet,e paruo breuiflimoq? fpe<flaculo,de magnis & im manib9coeli vetomqjnatune rombWetnn,/! exclufi fuerit,no folu efficiet corporib9valetib°locu falubre,fed etia fiq morbi ex aliis vitiis forte nafcet, q in citeris falubrib9 locis hnt curatioes medicinae cotraria?,i his pp tepera/ turaexclufloisveto^,expediti9curabut» Vitiaautfut,qdifficulter curat, inregioibusqfut fupra fcriptx,hxc,grauimdo,anhretis, rufes, pleuritis, phthifis,faguinis eie<flio,& caetera,q no detra&ionib9,fed adie&ioibus cu/ ranto Hsecio difficulter medicant ,primu q> ex fngorib9 cpcipiunt t deidc q?defe&is morbo virib9eopt,aeragita^exv^topr agitationibus extenuat, vnaq* a vitiofis corporib9 detrahit fu ccu,& efficit ea exiliora * Cotra vero ;
- p.9 - vue 25/246
- - lib m
  - lenis & craffus aer^pflattys$6 crebras redfidltias,p;p fiiidta ftabi
  - litate aditiedo ad mebra eo^lit eos & reficit,q in his funt lpiiciti morbis*
  - “4 \><£/T"2® fiv" *
  - vtbiC.2
  - ftru ab occidere segnorftiali Fauoniu,a feptetrioali Septetrione tfed q dilige '-/cjntt+tc— ^us pquifiuerut,tradideruteos eeo<fto,maxfe qdeAAndronic9cyrreftesjqui ^
  - ^ 3 £t exeplficollocauit atheis turrim marmorea oftogono,et ifingfislatefib9
  - oftogoni,{inglbp? vetopj imagies exculptas cotraltiosciiiufqj flat^defigna
  - uittfupraqj ea turri meta marmorea pfe -cit,8£infup mtone asreu eolloeauitdex/ tramanu virga porrigeteV& ita e machi/ natu s',vti veto circuageret ,& femp con/ tra flatu cofifteret, fupraq* imagine flatis veti ldice virga teneret ♦
  - Itaq? fut colloeati inter Solanu & Auftpc ab orietehyberno,Eur94nter Auftrfi 8C Fauoniu ab occidete hyberno, Aphric9,
  - Inter Fauoniu 8C Septetrione,Caur°, que pfes vocat Cop« Inter Septetrione &So lanu,Aqlo*Hoc mo videt effe expftu,vti capiat nueros,& noia,& ptes,vn flat9 ve/ to^certi fpiret*Qcf cu ita exploratu ha/ beat,vt meniatur regioes & ort9 eopj, fic erit rocinadu** Collocet ad libella mar/ moreu amufiu mediis mcenib9,autioc9 ita expoliat ad regula & libella,vt amu/ fiu no defideret jfupracp ei9 loci cetrume diu,collocet ame9gnomo, idagator. vm/ braj,q grasce rami»fag dicit :hui9an me/ ^kUo.j ridiana circiter hora qnta,fumeda eft ex tremagnomois vmbra,&pu<fto fignan/ da,deide circino didufto ad pu<fla q<f e gnomois vmbra longitudinis fignu, ex eoq$ acetro circuageda linea rotudatois*
  - Itecp obferuada poftmeridiana ifti9gno monis crefces vmbra t & cu tetigerit cir/ cihatioislinea, 8L fecerit pare anmeridia nx vmBraz poftmeridiana, fignada pun/
  - &o*Ex his duobus fignis circinodecuATa ‘ timdefcribedui&p decuflatione,& meA diu cetra linea pducenda ad extremu, vt hbx meridiana & feptetrionalis regio ^
  - a Solanu? b Eurus
  - Siuuauu Jit CgAj**
  - tXMfprCiHT, ite*?1* t*1" **
  - *cftrr.-z6-\z~K>
  - -f ) Sitr»tAt. s+*£••£*>
  - qTu $hu- «iwt»
  - 6
  - $bzu~ M A****'
- p.n.n. - vue 26/246
- - PR.IMVS.
  - IO
  - *MV **“0 1 / Citio SIVM
  - / * \ S*
  - 3 n £ s
  - ,cen/
  - wuvvuwxvu ftUUIi w ivpvmvuw «Vi/u wtaucu j/tu vivuguauvHVWiV| \f-r
  - ss,dextra tres,& liniftra tres his xqles,diftribueda2 futi tota rotudatioe, vt :qles diuifioes odio veto^ delignatas fint in defcriptioeitu p angulos inter duas veto^ regioes,& platea^,& angiporto^,vident debere dirigi defcri ptioes* His*n*ronib9,& eadiuifioe,exclufa erit ex hitatioibus & vicis,ve/ to^ uis mofcfta*Ciln*plateae cotra diredlos uetos erut coformata*, ex apto coeli fpatio lpet9 ac flatus freques coclufus i faucib9 angiporto^, vehemd/ tioribus virib9 puagabit * Quas ob res couertecbe fut ab regioib9 veto^,di/ rediioes vico^,uti aduenietes ad angulos infula^,fragant, repulfiq? difli/ pent ♦ Fortaffe mirabut ii,q multa ueto^ noia nouerut,q? a nobis expoli/ tufit tatumo odio ee uetos:Si aut aiaduerterint orbis terra circuitionep fo/ lis curfu:&;gnomonis asqnodlialis vmbras,ex ldinatioe coeli,abEratofthe/ ne cyreneo,r6nib9 mathematicis,# geometricismethodis eeiuetaducen/ to^ qnquagita duu miliu ftadio^,q fiunt paflus femelettriciefiniliefinille/ ctqngetieimille,Hui9 aut odlaua ps qua uet9 tenere uidet, e termiliefmille/
  - B ii
  - a Vmbus an* temeridiana b Vmbaa poftmeridia-' na
  - c Gnomon
  - llXyjaiX. CjUuJBn£.-z
  - x'T{riC.-22..a.
- p.10 - vue 27/246
- - LIB1BL
  - ptnotiingltkftrigetLefreptiefmine et paffus qng!ti,no debebut mirari, fiitt m magno fpatio vri^vet9 vagldo^clinatidil? 8t receffi6ibVarietates,muta rioe flat9,faciat* Itaq* dextra 8t fimftr^ circa auftru leuconot9& altan°flare folekCirca aphricu,libonot9& fubuefpps ♦ Circa fauoniu,argeftes et certis tpib9,etelue*ad latera cauri,circi9et cor9*circafeptetrione,thrafcias et gallic0 Pextra ac finiftra circa aqlone, fupnas et boreas*Circa folanu,carbas St cer/ e,omithias*Euri vero medias ptes tegetis! extremls,ca;rias et uolturn9»
  - Sut at & alia plura noia,flatufq$ veto^,a locis,aut fluminib9,aut motiu p/ cellistra&a* Pr^terea aura: matutinas,qs fol eu emergit de fubterranea pte, yerfado pulfat aeris huore,et lpetu fcadedo trudas, exprimit aura^ artluca no fpu flat9,q cu exorto fole pmaferint,euri ueti tenet ptes.Ht ea re q> ex au/ rispcreat,agrascis IGj>os uidet ee appellat9*Craftin9quocp dies,pp auras mia tutinas,««if io ji fert ee vocitat9* Sut at nonulli,q negat Hratofthene vera nie Mt-n* fura orbis terras potuifle colligeretq fiue e certa,fiue no vera, no pot noftfa fcriptura no ueras here terminatioes regionu,vn veto^t fpus oriut* Ergo fi ita e,tm eritvtindcerta mefiir® rone, fed aut maiores lpetus, aut minores, heantfingBueti* Qmhasc a nobis fut breuiter expofita,vtfacili9itelligat, jormu ,jpfic.z.3.l yifu e mihi i extremo volumine fbrma,fiue vti grasci dicut, duo
  - explicarej vnu ita deformatu,n appareat vh certi vecors fpus oriant,altero
- p.n.n. - vue 28/246
- - PRIMV-&
  - II
  - 'WiC-i+if
  - tu.
  - queadmoduab lpctu eo^adperfis dire&ioib* vk6$t& platca^^uit^ ho cetesflatf* Erit at! exeqta planitie cet^,vbi e littera* a^gnddiois at afimeri/ dianaVmbrajvbi e*b*& ab clero vbie*a* didiiao circio adidfignft vtrib tky vbi^b*ciriG&gat lineafatfidatoisjrcpofito at gnomoevbi atea fuerat,expe flada e,du decrefcat/adatcjjiicp crefcedo^pare anmeridiansvmbrs pofly meridiana?tagatqj linea rotudatois,vbi erit littera*c*Tuc aligno vbi e*b* 8C ab fignd vbi e^ocircinoieeiifllttm deferibat ,vbi eiit*d<dS^ per decuffa/ tione vbi e*d*&’cetj£,pducat 1 inea ad"extremu,i q erut littere*e*et *£Hscli/ nea erit idex meridians,et leptetrioalis regiois*Tfic circino toti°rotudatois fumeda eps fextadecia circinic^ cerra pOftMui meridiana linea,q tagit ro/ tudatione vbi e littera*e*et fignadu dextra ac finiftra^vbi erdt litters*gdi*Ite ljfeptetnoali pte cetru circini ponedu i rotudatiois feptetrioali linea,vbi eft littera*£& fignadu dextra ac linifl:ra,vbi fut litters4*&»k*&ab»g*ad*Letab h«ad«i»pcetrulinespducedsJtaq<f eritfpaciuab*g*ad*h*erk fpatiuventi auftri,& ptis mcridiansJte qd erit fpatiu ab*i*adJherk feptetiionis* Reliq partes,dextra tres ,ac finittra tres,diuideds funt squaliter,qusfuntad orie tem,in quibus btt$r?&U&m*& ab occidente,in quibus funt littcrs&m &*o* ab*m«acio*6C ab*Lain»perducedse funt lines 3ecufTatim,& ita erut s<|ua/ liter vetorum odo fpacia in circuitionem * .
  - p* .n~ temetiaianat q< Vmbra (oftmeridia/ na
  - ti Gnomon
  - B iii
- p.11 - vue 29/246
- - TS-Tm-.jO,-?0-0
  - Qus^ aum ita defcripta erunt infingute anguli? oftogotu cUm amertidi* indpietais?inter eurum & auftrum in angulo,erit linea *g ♦ inter auttramt & aphricumtbinter aphricum & fauonium^iiiter fauonium 8 caurum linter caurum 8i ieptentrionem.Linter feptentrkmem & aquilonemuon ter aquilonem et folanumJunter folanum ^ eurum*m*
  - »<&
  - * §
  - Ita his confe&is,inter angulos o&ogoni gnomon ponatur,, & ita dirigan/ tur plateas & angiportoru m diuifionescl u odccim* { Jbck>.)T*r.
- p.n.n. - vue 30/246
- - PRIM VS.
  - 12
  - Platea
  - Vblcun$eft a* anguli ifu-lapjfuntinq-busfolan’& aqlo fragfif* Vbicuruj eft b* anguli ifu* la^fun finibus feptetrio
  - & conw franguntur* Vbicun^eft c* ansuli lTu-lafgiutttmg-busfauonius &aphric9 friguntur. Vbicunqj eft d* anguli jIci-la^funtin cibus aufter# eut9fragunf*
  - De eledioeloco^ advfum comune ciuitatis* Caput, VIL
  - J) iuifis angiportis,& plateis conftitutis,areap£ elegio,ad opportunitate, 6t vfucoem ciuitatis e explicada,sedib°facris,foro,reliqfq^ locis coibus* Et fi erutmoeniafccudumare,areavbi foj£conftituat ,eligedapxieportu* Sin it mediterranea,! oppido medio* AedibVero facris,quopt deo^r maxie in tutela ciuitas uidet efle,8CIoui & Iunoi & Mineruse,i excelfiffimo loco, vn tnoeniumaxiaps cofpiciat,areas diftribuut*Mercurio atl foro,aut etvtilfi di& Serapijf empbrio*Apollini patriq* libero,fcdmtheat^* Herculi, i qb* ciuitatib9noiut gymnafia neq? amphytheatra,ad circu* Marti, extra vrbe, fed ad capiulteqj veneri ad portu*Id at et hetrufeis arufpicib9,difciplinarn feriptis ita e dedicatu,Extra ttlu^t,Veneris,Vulcai,Martis,fana io collocari, / vti no ifuefcat i vrbeadoleCcetib^feu matrib°familiapr venerea libido*V ul/ canic^viemaSaEVcligioib9&facrificiis^uoSta^abtimoreicedio^difi / cia videat liberari*Martis vero diuinitas cu fit extramoema33icata, n erit iter ciues armigera diflefiotfed ab hoftib°ea defefa,abellipiculo coferuabit Ite Gercri extra vrbe loco,quo no femp hoies nifi p facrificiu necefle heant adire*Cu religioe cafte fi&ifq? morib9isloe°debet tueri*Casterifqj diis, ad fa crificiopt rones aptas teplis areae {ut diftribuedas* De ipis at asdib°facris faci endis,& de areapt fymmetr iis ,i tertio & qrto volumie redda rones, qal fe/
  - B iiii
- p.12 - vue 31/246
- - LIBER
  - pfido vilS % mihi pyimfi dc materia copiis 4 * aedificiis,(ut parad^,qbu$ fitit pirtutibu§,& que habeat ufum,exponere* comefus aedificio^, 8t ordinis, $t genera fingula fymmetria^ pagere,# % lingulis uoluminibus explicare*
  - "r MtyiTRYVII DE ARCHITECTVRA LIBER SEC^NDVS*
  - Inocratcs archite<fl°cogitatioib0&falertia fretus;
  - , cu Alexader reps potiret ,pfe&° efla Macedoia ad exercitu,regias cupid0 comedatioisJs e patria ap/ piqs 8C amicis tulit ad prios ordies & purpuratos litteras,vt adit0 heret facilioresiab eifqj except°hu mane, petiit uti q primu ad Alexadru pduceret ♦ Cu polliciti eent, tardiores fuerut,idoneu tps ex/ pe&atesJtaqj Dinocrates ab iis fe exiftimas illudi, ab fe petiit pfidiu ♦ Fue/ ratm*apli{fima flatura, facie grata formaf dignitate^ fuma* His igit natu/ ramuerib9 cofifus,veftimeta pofuit i hofpitio,# oleo corpus perunxit, ca putqj coronauit populea fronde,leuu humeru pelle leonia texit, dextraq* claua tenes iceflit c5tra tribunal regis ius dicetis*Nouitas populu cu auer/ tiflet,cofpexit eu Alexader,& admiras,iuffit eilocu dari,ut accederet? iter/ v vj- * rogauitqj gs eet* At illeDmocrates lqt archite<fl9macedo,q ad te cogitatio/
  - nes 6t formas affero dignas tua claritateJMaqj Athbn motemformauilfla/ tuas uirilis figura,cui°manu leua defignaui ciu itatis apliflimas mcjenia,dex/ terapatera,q excipct oium fluminu q fut i eo mote,aqua,vtide in mare p/ funderet JDele&atus Alexader rone forma,ftatimqhiiit fi eent agri circa, q poffet frumetaria rone ea duitate tuernCu lueniffet no poffe nin trafma/ rinis fubuedioib°,Dinocrates inqt attedo egregia forma copofitione,6^ea cLdjM.v-f-l’ dele&or fed aiaduerto,utli qseduxeriteo loco colonia,foreut iudiciu ei°
  - uitupet ♦ Vt*n*natus lfans fine nutricis ladte no pot ali,neq? ad uita crefce/ tis gradus pduci,fic duitas fine agris ,# eopefru<flib°i maenib°affluetib0,no pot crefcere,nec fine abudatia cibi freqntia here,populuqj fine copia tueri* Itacg queadmodu formatione puto pbada, fic mdico locuiprobadu: tecp uolo ee mecu,q? tua opa fu ufurus,Ex eo Dinocrates ab rege no difceflit, & in Aegyptu e eu pfecut°jbi Alexader cu aiaduertiffet portu nafr tutu, epo riuasgregm,capos circa tota Aegyptufrumetariosimanisflunus Nili ma/ W- *r-c gnas utilitates,iuffit eu fuo noie duitate alexadria coftituere* Itaqj Dino/
  - crates a facie dignitateq? corpis comedat°ad ea nobilitate pueit* Mihi at i/ pator flaturario tribuit natura Tfacie deformauit astas,valitudodetraxit u* res*Itacg qm ab his pfidiis fu defert0,p auxiIiaTak,fcriptaqj (vtfpero) p ue liia ad comedatioiie* Gu aut in prio uolumine de omeio archite<fluras,ter minationibufep artis perfcripferim,ite de moenibus,& intra moenia areape diuifioibus,infequatur qj ordo deasdibus lacris&pub licis asdificiiSjitemq*
- p.n.n. - vue 32/246
- - SEGVNDVS*
  - 13
  - priuatis,qb9/pportoib9& fymmctriis debeat ee,vti explicet >nputaui anpd nedu,nifi prrae materia copiis e gb0collatis,xdificia,ftruduns3&maten^ ronib9jpficiut,qs heant i vfii virtutes expofuiflenwgbufcjre^ natura prici piis eet teperata dixifle* Sed an cj naturales res icipia explicare, de aedificio ruronib9 vn initia ceperit,& vticreuerit eo^ iueti6es,anpona:&infeqrin/ greflfus antiqtatis repe naturae,& eoije c[ initia huanitatis & nietioes pqfitas, icripto^pceptis dedicauerutJtacp queadmodu ab his fuiftitut9, expona* De prifcorum hominum vita,et de initiis humanitatis atq$ tegorum et incrementis eorum* Caput* I*
  - H omines veteri more,vt Ferae,i fyluis & fpelucis 8C nemoribus nafcebaiit, d boq* agrefti vefcedo,vita exigebat*Interea quoda i loco ab tepeftatib°et ve $+**) tis,defaecrebritatib°arbores agitatae,# iter fe teretes ramos, igne excitaue/ runexeo flamavehemeti pterriti qcirca eulocufuerut, fut fugati jpofljea reqetappius accedetes,cu aiaduertiffet comoditate ee magna corporibus, ad ignis teporem lignaadiicientes,& eum conferuates,alios adducebat*# nutu moftrates,oftedebat quas haberent exeo vtilitates* Jneo holum cd/ greflu cupfudebat aliter e lpu voces,quotidiana cofuetudine vocabula vt obtigerat, coftituerut jdeide fignificado res fepius,in vfu,ex euetufari for/ tuito ceperuht: & ita fermoties inter fe procreauerunt*
- p.13 - vue 33/246
- - LIBER.
  - O .v ImL-zt> • “ ,
  - Ergocuppignisinuetionecouetas initio 3pd hoiesSCcociliu8Ccoui$u$ eetnatus,& in vnu loeu plures coueniret, hntes ab natura primu pterreliq -aialia vt no pni fed crb^iambularet,mudi9 aftro^ magnifieetiam afp i/
  - cerant,itemamb9& aiticulis,qua uellet rem faciliter tra$aret,cepertfcin eo coetu alii de fronde facere te#a,alii fpelucas fodere fub montibus ,ndnull£ hirudinu nidos & aedificationes eapdmitates,de luto & virgultis facerelo/ ea,q fubirent*Tuc obferuates aliena te<fta,& adiicietes fuis cogitatioib0 res nouas,efficiebat in dies meliora genera cafagk Cu effient aut hoies imita/ bilidociliq? natura^quotidie inuetionibus gloriates, aliis alii offendebant asdificio^effedust&ita exercetes ingenia certatiombus,in dies melioribus judiciis efficiebant*Primuqj furcis eredis,& virgultis iriterpofitis luto,pa/ rietestexenmt* Alii luteas glebas arefaci entes, ftruebant parietes j materia eosiuguinetates tu itadoq? hymbres 8t seftus tegebant harudinibus&fron detpoftea qm per hybernas tepeftates te#a no poterant hymbres fuftine/ re,fafligiafacietes,lutoindu6fo t proclinatis te&is,ftillicidia deducebant*
  - Hxc aut ex iis quas fupra fcripta funt originibus inftituta effe poflumus fic aiaduerteret q?ad huc die,natioibus exteris ex his rebus «dificia coftituun ,v ffcc.i* tmfvtinGallia,Hifpania,lufitania,Aqtania^adulis robuffeis,aut ftrame/
  - '1*r‘*L1 ** tisiApdnatione colchofjs in poto ppfiluagi abudatia arborib^ppetuis^pla/
  - nis dextra ac finiftra in terra pofitis/pacio iter eas reli£fo,qto arbopt logi/ tudies patiunt,collocant ♦Iri extremis ptib°ea^ fupra altere trafuerfas q cir cucludut mediu fpatiu hitatmisttuc ifup alternis trabibus ex qttuor ptib* agulos iugumetates,& itapietes ex arboribfftatuetes ad ppediculu imaj*, epueut ad altitudine turres,iteruallaq q reliquut pp craffitudine materia! ~fcs Ichidiis & luto obftruutJtete&a recidetes ad extreos agulos traftratraiici
  - tj}?? unt,gradati cotrahetesJtaex qtuor ptib9 ad altitudine educut mediome/ v15
  - tastqs & frode & luto tegetes,efficiut barbarico more teftudiata turriu te/
  - nt________________________________•„ ___* f -1.____________*_______
  - C A-rt» ft7U(
  - fiA-hu.a**-* e—>,*•>*
  - &* Phrygesiieroqcapeftrib°loeisfuthitatesppiopiafylua^egetesma teria,eligut tumulos naturales,eofq? medios fofmra exinanietes, & itiera p
  - fodietes,dilatat fpacia,qtu natura loci patiulnfup at ftipites iter fe religan/ tes,metas;dficiut,qsharudib9&ftrametistegetes,exageratfuprahitatioes max?Osvgrumos eterraJtahyemes calidiffimas,^flates frigidiffias efficiut, ^ te<5fo|2 ronei* Noniilliex ylua paluftri coponut tuguria tedatAp<fexteras
  - quoqj getes,§£ rionulla loca,pari,fificj roe,cafap2 pficiut coftdnes.No min* et Maflilise aiaduertere pofTum°fine teguffubadfa cu paleis terra te^la, Athe
  - te&a,Ita hisfignis datiqs iuetidib0^dificio^ fic eafuiffe rocinates poffum9 iudicare* Gum aut quotidie faci edo tritiores man°ad sedificadum pfecif/ fent & folertia ingenia exercendo per cofuctudinem ad artes perueniflent, tum etia induftria in animis eorum adie&a perfecit, vt qui fuerunt in his
- p.n.n. - vue 34/246
- - SECVNDVS. 14
  - ttudiofibf ts^abroi effe fe p rofitdrent* Cfi ergo haec ita fuerit prio; eoftitu ta,Enatura nd fplu fefib9ornauiffet getes queadmodu rcliq aialia,fedetco gitatoibus & cofiliis armauiffet metes,& fubieciffet cetera aialia fub ptate, tuevero# fabricatoib9aedificio£2 gradatim^grefli ad-caeteras artes & difci> '
  - plinas,e fera agrefticp uita admafueta pduxerut huanitate, Tu at iftruetes aiofe ^pfpicietesmaionb^cogitatioib^x varietate artiu natis: no cafas fed et domos fudatas ex lateritiis pietib0: aut e lapide ftrudasmateriaq? et tegu lm*s latedas pfice cepunt,deide ob£uatoib9ftudiopt eiiagatib9iudiciis ex leertis
  - ad certas fymmetria^rones pduxerut, poftea qaiaduerterut pfufos eept9 ab natura materiae,# abudate copia ad aedificatoes ab ea coparata tra&ado nutriuerut,&au&a p artes ornauerut uoluptatib9ad elegatia vitae* Igit de his reb°q futi aedificiis ad vfu idonea,qbufqj fint qlitatib9,# qs heant virtu tes(vt potero)dica,Sed fiqs de ordic hiiPlibri difputare voluerit, q? putaue rit eu.primu lftitui oportuifie,ne putet me errauiffe,fic redda rone* Cum <Qrp°archite#urae feribere prio volumie,putaiii qb9eruditioib9# difcipli/ nis eet ornata expone,finireq? terminatoib9ei9fpes,& e qb°reb9eet nata dice Itaqj qd oporteat ee i architedo ibipnutiaui,Ergo i prio <fartis officio, i R rf naturali{>9materiae reb9,qiie heant vfu difputabo ,Naqj R liber n pfitet yn architedura nafcat ,fed vivorigines aedificio^ fut lftitutae,# qb9 ronib9 cnu tritae et progreflae fint gradatim ad hac finitione,Ergo ita fuo ordine et loco hui9erit voluminis cpftitutio* Nuc reuertar adppofitu,# cf copiis q aptar ft aedificio^ pfedoib°queadmodu uideat ee ab natura reijepereatae, qbufqj mixtioib9prfcipio^ cogreffus teperet,ne obfcura fed pfpicua legetib9 fint, rocinabor* Naq? nulla materia^ gria neqj corpora neq$ res fine principio^ coetu nafei neq fubiici intelledui pnt,neq$ aliter natura re^ pceptis phyfi/ coru ueraspatit habere explicationes^iifi caulae,quae funt in his rebus,que admodum,& qd ita fint fubtilibus rationibus habeant demonftrationes*
  - De principiis re^fecundupRorum opiniones* Caput* II*
  - w rji qdeprimu aqua putauit oium repeee pricipiu,Heraclit9 ephefi9 q pp
  - obfcuritate feriptq^ agraecis <ntoTJjiog e appellat9,igne,Democrit9 qqjeufc cut?e,epicur9atomos,qs noftri lfecabiliacorpamonulliidiuidua vocitaue rutjPythagoreo^vero difciplia adieci t ad aqua et igne aera et terrenu,ergo pemocrit9et fi n pprie res noiauit,Sed tm idiuidiia corpappofuit,io ea ipa ?QC.3i i dixiffe uidet ,q ea cu fint difiuda,nec legut ,nec iternitione recipiut,nec fe/
  - dioib9diuidut ,fed fempiterno seuo ppetuo ifinita retinet i le foliditate*Ex Wty-c his ergo cogruetib9cu res oes coire nafcic^ uideat, # eaenfinitis gnib9reru
  - natura eent difparatae,putaui oporte cf varietatib9&difcriminib9ufus eam quafcp heret i aedificiis qlitates expoere,vti cum fuerit notse, non heant qui aedificare cogitat,errorem,fed aptas ad ufum copias aedificiis comparent*
  - De Lateribus* Caput* III*
  - J taq* primu delaterib9,quade terra duci eos oporteat dica,No*n*de arenofo, nccj calculofo,ne9 fabulofo luto futducedi,qd ex his generibus cum fint
- p.14 - vue 35/246
- - •(tClwjtffe' ffCm 36 * ^
  - ffcCtf.f
  - ffcC.32.-A,
  - -f rv>X"9
  - ‘zlffaZdvi
  - x ffcC-jA X nfki.32.-c
  - Ex u/vnm fcniaLrw , dhnm TcbtJXran Xicthtnr^ 'Dorcn d*tvn rl Gy&i vdmnm ^eoyic n Ja4ro Grtecc Jaj&v m
  - \tw, jwi jempcT f&TMf nns fXXmj M 'I**'1
  - ttJfctS .SCrJ.ti* VnrLxm
  - Liiiit
  - 4udi^pf«nfi fiSc gratfes3deid^cftab hymbnb0 f p^ti^^g^d&Iabipf ^df&Jufi^pdc^^q rh&ponut no0fa&efeSt ppafpitatie* Fadediari&e eXterraa|fc>i&aVrretofadmederabricg,aut
  - |cioitate.bnf firmifatej& rio fut i ope poderofa^ faciliter aggerat Duco* diat futpuernu tps &autunale,ut vnd tenbrpfio^fcat 3 G^i^^pfotftitmnf parat ,ideo vitiofi Jnt^qdSim coriu5fol acrit^f Gupcoqt jdfeitvf iiideatWi-
  - di ^/»/•« .UT.**!* /3tv<4SiMi!i$^i!k - a
  - rmwns S> HOdHO^Xte
  - \mc.
  - rixit du&i,naqfndan piit penit0ficcefttrc;ita^; curecetes 8&nd ar|di fut ftrtr fti^tedorio indii&Q bgidec^oBfolidato.gmanete^ipi fidetes lio pn.t eadedl titudiiie q e ceftonu^tener^cotradioe^motinohxret cueo,(eda coiu&lq neei?difparau Igittedioria ab ftrudurafeiuda pp tenuitacep fe ftare rt pnt, fedfragut3ipiq? parietes fortuito fidetesvitiat ,l6q$ &tvticefeslatere fi litari dus,& an qnquenm du&9,cu arbitrio magiftrat9fuerit ita^pbat^tucutut in parietu ftru&iiris, Fiuc at latepz gna tria^vnu qdgrasce 2u;X&>j>o jrappellat’* xdeftquonoftri vmt Jogu pedejatu femipedejC^tens duob°gr®co^ asdifi ciaftruut,Ex his vnu petaa orwalte^ tetradoro dicit ,Doro at grxci appcl/ lat palmu^qdmune^ datio graxe IX«j>ou appellatjd at femp gerit p man? palmujlta qd e quqquoueilus.,qnqj palmo^petadoro qd qtuor?tetrado/ ron dicit3& q fut publica opa,pentadoro quas prmata, tetradoro lf ruunt*,
  - a. pentadoro
  - b. tetradoro
  - c. didoron*
  - d. ii ponatur fuper je.erit ftrudura alligata
  - fM ponatur fuper» g. erit ftrudura alligata
  - h* fi ponatur fuper d. erit ftrudura alligata
  - fofi ponatur fupj.eritftni-dura alligata
  - a —i 0 b
  - X ZL 3Z X . |. £ ; 1 1 M *.
  - TIX^
  - S:
  - f f«
  - h 1 k r'
- p.n.n. - vue 36/246
- - %c%S
  - 3d*>%- extusi Im4 j
  - fMCpltVxtfuA JrU JjgviJ-ttvntTh
  - ffa-33-c
  - &*>!- c$4T** 0
  - £ *v* Mti P^>^>
  - SECYNBY^-^ I?
  - SHwtrA*4
  - Fiutauteiimhis latcribus-&nTilatcrcs3qui cum ftruuntur,vnaTpaite lateri/ bus ordiesatejfentflateres ponunt, ergo ex vtraq* pte adlinea cu ftruut* altemrecofiisparietesalligat ,&medii lateres fupra coagmenta collocati et firmitate et fpem faciut vtraq? pte no menufta» Eft at f hifpania vlterioje * calentu,8£ i galliis Maflilia &i any itanx,vbi laterescfiffitdSNfti & arefadL ;piedinatat i acpNatare at eos polle ideo videt,q terra eft de q ducunt, pte micola,ita cu eft leuis aere folidata,no recipit i fe nec cobibit liquoreJgitle ui raraq cu fit pprietate,nec patiat penetrare in corp°h umida ptatem quo cuq* podere fuerit,cogit ab re^ natura(quemadmodu pumex)vti ab aq fil ftineat ,Sic at magnas hnt vtiiitates,q>neq3 ixdificarioMunt onerofi,&cfi ducunt ,a tempeftatib9no diffoluunt» De Arena» Gap* 1IIL
  - [ ti cementitiis aut ftruduns primueftde arena qrendum, vt ea fit idonea ad materie mifcetida,ne9 habeat terra comixta»v Genera at arena; foffitix fut hxc:nigratcanatrubratcarbuculus»Ex his q i manu cofricata fecerit ftrido/ rem,critoptia,q at terrofa fuerit, &no habebit afpitatemJtefiin ueftimett tucadidueacoiedafuerit,poftea excufla uel ida,idno inqnauerit,neq ibi terra fubfiderit erit idonea» Sin aut no erut arenaria,vn fodiat,tu de flumi nib9 aut e glarea erit excerneda,No min9 etia de littore marinofed ea i ftro/ duris hxc habet vitia,q difficulter ficcefcit,neq ubi fit,onerari fe continen ter paries patit ,nifiitermiffioib0reqefcat,neq^ cocameratioes recipit,Maria aut hoc ampli9,q? etia parietes cu in his tedoria fada fuerit,remittentes fal/ fuginemtea difloluut*Foflitiaeuero celeriter in ftruduris ficcefcut,&tedb
  - __ i}T f— J 1—— — r.. J.--' -— —
  - fPliiC.ty.A.
  - (A ajf-bU**?
  - 81 fiut terrofc»Itacu in ftrudura coiiciunt ,no pnt cotinere cementa, fed ea ruut & labunt ,oneraq? parietes no pnt fuftinere,Recentes aut foffitise cii in ftruduris tatas habeat virtutes,ex in tedoriis ideo no fut utiles ,q piguitu/ + ^ ^ d ^
  - dini ei°calxpalea comixta pp uehementia no pt fine rimis iarefcere,fluuia/ ticauero ppmacritatem(utifigninum)badUo^fiibadionibus in tedorio rt&c-#-*.
  - recipit foliditatem» De Calce» ~ CapuTr-V^
  - D e arenx copiis curri habeat explicatum,tu etia de calce diligentia eft adhi benda,uti de albo laxo aut filice coquatur, 8C qux erit ex fpiuo & duriore, erit utilior in ftrudura,qux autem ex fiftulolo,in tedoriis» Cum ea erit ex/ tinda, tuc materia itamilceat ,ut fi erit foffitia, tres arenx 8C una calcis con fundantur,Si aut fluuiatica aut marina,dux arenx inuna calcis coniicianu lta»n»erit iufta ratio mixtionis temperaturx,etia m fluuiatica autmarina, fi quis teftam tufam & fuccreta ex tertia parte adiecerit,efficiet materix tem peraturam ad ufum meliorem» Quare aut cum recipit aquam 8t arenam calxttuc confirmat ftrudura,hxcefle cauidet,q e principiis uticxteracor pora ita & faxa funt temperata, 8C qux plus hnt aeris, funt tenera, qux aq, lentafuntab humore, qux terrx, dura, qux ignis, fragiliora,Itaq ex has
  - xTiriLp-l . j —*
  - ZtM*
  - v ijirilrabdM- c
  - Su
- p.15 - vue 37/246
- - LIBER
  - faxa fi anteq coquantur,contufa mmutemixtaqc arcnse coiiciantur in ftvuf duratee folidefeut,nec eam poterat cptinere,cum uero coieda in fo rnaeS. ignis vehemetiferuore correpta amiferit priftias foliditatisuirtute, tueextt ftis atq* exhauftis eo^ uirib9 relinquunt patentibus foraminib9& inamb9* Ergo liquor q eft m eius lapidis corpore 61 aer cu exhauftus 6C ereptus fue? rk,habuerit^ in ferefiduu calore latetem,intidus i aq prius q exeat ignis, uitn recipit, 61 humorepenetrate inforaminu raritates coferaefcit,&itare frigeratus reiicit ex calcis corpe femore,Ideo aut quo podere faxa coiiciSf tiir in fornace,cum eximunt,non poflimt ad idrndere/ed cu expendunf, cade magnitudine pmanente excodo liquore circiter tertia parte poderi ^;lminutaeffelueniunt,Igitur cu patent foramina eo^ & raritatesiarensEmi u Axtioneinfecorripiunt,&ita cohserefcunt,ficcefcedo(j:cu cementis coeunt*
  - # efficiunt ftradurapj foliditate* ^ Depuluere puteolano* Cap Jvi*
  - vB^.3<r.A jg q. etiam genus pulueris, quod efficit naturaliter res admirandas‘Nafcit in
  - regionibus baianis & inagnsmunieipio^, quse funt circa Vejffumu mote;
  - 2acomixtum cu calce & cemeto nd modo ceteris aedificiis pftat firmitates, d etia moles qua: coftruunt in mari/ub aq folidefcut,Hoc aut fieiihacm ne uidet ,q?fub his motibus & terraiferuetes funt fontes crebri,q no cffcnt, fi no iaimo haberet aut de fulfure aut alumine aut bitumine ardetes maxios ignes Jgit penitus ignis & flamse uapor p intemenia pmanans 6L ardes effi/ ^jy ^«itleueea terra, 6C ibfqnafeit tophus exugges eft,& fineliqupre,Ergp cu tres res cpfimilitone ignis uebemetiafbrmatsein vnz puenerin t mixtione* repete recepto liquore vnacohserefcut,& celeriter humore durata; folidi? tur,neq? eas fLud9nec£ uis aq pot diffoluere* Ardores aut ee in his locis et hac res pot indicare,q> in motib9 cumaiiopt & baianis fut loca fudatioibus excauata,in qbus uapor feruidus ab imo nafces ignis uehemetia pforat ea terra,p eaq* manado in his locis orit ,& ita fudationu egfegtasefficit utilita tesdSIo minusetia memorat antiqtus creuifle ardores 6t abudauifle fub ve
  - nw- tsi-W
  - 0
  - v<-i»fi1*
  - $ libabo a'*':* li>
  - AfUt J drAcis MToazktfrfiWq j
  - gnis qlitateJd aut gen°fpogia,qdinde eximit,no in oibus locis nafeit ,nifi circfiathaf&collib9myfia?,qagraris jw noiant ,£&£ eiufce/ tff*
  - moiffitloco^pprietates* Si ergo ! hisloris aq^feruetes iueniut fetes, motib*excauatis calidi uapores,ipaqj locaabatiqs meorat puagates fagris huiffe ardores,uidet eflfexertu ab ignis vehemetia ex topho terrae^ (quead modu i fomacib9& a calce)ita ex his ereptu ee liquore Jgit diffiTib9& difpt bus reb^correptis 6C i vna ptate collatis calidahuoris ieiunitas aq repete fa/
  - ritcrcpvna
  - pib9lateti calore coferuefcit,& vehemeter efficit ea coire cele litatis peiperevirtutem* Reliquet defideratio,qm ita fut
- p.n.n. - vue 38/246
- - SECVNDVS» 16
  - de his rebus queadinoduee uideanf expoere,Oibus locis 8l regionib%on
  - eade gnaterrae,nec lapides nafcuntur,fea ndnulla fut terrofa,aIia fabulofa,
  - itecp glareofa,aliis locis arenofa,nec min°aliis diuerfa 8£ oino diffimili di/
  - fparicp grie,vt in regionu uarietatibus qlitates i(ut in terra, Maxie aut id li/
  - cet c6fiderare,q? q mos apeninus regioes italiae etruriaeq? circucingit,prope
  - oibus locis no deiut foffitia arenaria,tras Apeninu uero q pars e ad adriati/ + 2.3
  - cu mare,nulla meniut,ite achaia,afia & oino tranfmare ne noiant qde,Igit ' "
  - no 1 oibus locis qb9 efferuet aq calida: crebri fotes5e^de opportunitates pnt
  - fifr c6currere,Sed oia vti natura repi coftituit,n ad volutate hoium fed for
  - tuito difparatapereant, Ergo qbuslocis no fut terrofi motes, fed difpofite
  - materiae qlitate hntes,ignis uis p ei9 venas egredies adurit ea, & qd molle e
  - & tenepj,exurit,qd aut afpep2,relinqt,itacp vti in capania exufta terra pul/
  - uis,fic in etruria excola materia efficit carbuculu s,Vtraq* aut fut egraegia
  - iri ftruduris,fed alia 1 terrenis aedificiis alia et in maritimis molib9 hnt virtu
  - *‘mc.
  - •37' c
  - te*Eft aut ibi materiae ptas mollior qtoph9,folidioi3q terra, quo penit9 ab ^ 1 ^
  - imo vehementia vaporis aduftononullis loeispereat id gen9 arenae, quod cX /7 -f
  - ¥&iC-yr-l>
  - dicit carbunculus» De lapicidinis* Caput» VII*
  - P e calce & arena qbus varietatib°fint & qs heant uirtiites dixi^ feqtur or do de lapicidinis explicare,de qbus & qdrata faxa & cemetop^ ad^dificia exi/ munt copiae & coparant ,Hae aut hieniunt ee difparib9 & diflimilib9 uirtii/ tibus,Sut*n»alne molles,vti fut circa vrbe rubras,palliefes ,fidenates,a lbanae!,1 aliae teperatae,vri tyburtin^,amiternin^,foradinae, & q fut his gnibus, no/ nullaedurar,vti ftiliceae,Sunt et alia gha plura,vti in capania ruber & niger tophus,in vmbria & piceno & venetia albus,q etia ferra detata vti lignu,fe cat ,Sed haec oia q mollia fut,hac hnt utilitate,q> ex his faxa cu funt exepta, in ope facillime tradat ,& fi fint 1 locis tedis,fuftinet labore,fin at 1 aptis & patetib9*gelicidiis & pruinis cogeftaifriat &difIoluut,ite fecudu oras ma/ ritimas ab falfugine exefa diffLuut,neqj pferut asft9,Tyburtina uero 8t q eo de gne fut,oia lufferut & ab onerib9& a tepeftatib9iiurias, fed ab igni n pnt ee tuta,fifq^ vt fut ab eo tada difliliut et diffipat ,io qdtepatura naturali par uo fut huore,ite qdno multu hnt terreni,ted aeris phimi & ignis,Igit cu 8C humor 8t terrenu ihis min9ieft,tu et ignis tadu & ui uaporis ex his aere fu gato penit9ifeques & iterueniops uacuitates occupans feruefcit,& efficit e a luis ardetia corpib9 fiha, Sut uero ite 1 apicidinas coplures 1 finib9tar-qnie/ fiu q dnr anitianae, colore qde,queadmodu albate,qru officinae maxias fut cir ca lacu vulfiniefe,itepfedura ftatoniefi,Ese aut hnt lfinitas virtutes ,necp*n» his gelicidio^ tepeftas neqj tad9ignis pot nocere,fed ft firmse & ad vetufta te io pmanetes,q pap^ hnt e naturas mixtioe aeris 8i ignis,huoris aut tepatas tec-w' plurimuqj terreni,itafpiflis coparatioibus folidat£eheqj ab tempeftatibus
  - neqi ab ignis uehemetianocent,ld aut maxie iudicare licet »e monumetis , + quae funt circa municipiu feretis ex hisfada lapicidinis,namcj habent 8Z
  - ^nhCnujM
  - eit*- n&ctUu*
- p.16 - vue 39/246
- - SJL E.ER
  - &crj)
  - 5egtagie.& minora figillaiLorrfqi & achanatofrclegan ter fcalptos,quse cum fint vetufl:a,fic appaixntrecentia5ytifiiintmodof^ da,Noit minus etiam fabri aerarii dehis lapicidinis inseris flatura formas habent comparatas,# ex his actas fundendum maximas utilitates, quae fi prope vrbemeflent,dignum eflet vtexhis ofEcinis omnia opera perfice*' rentur, Cum ergo propter propinquitatem neceflitas cogat ex rubris W ‘picidinis 6t pallienlibus #quse funt vrbi proximse,copiis vti fiqui volue/ rint fine vitiis perficere,ita erit praeparandum,Cum sedificadum fuerit, an/ te biennium ea faxanonhierqcfed aeftate eximantur ,& iacetia permaneat iri locis patentibus,quae autem a tempeftatibus eo bienio tada lifa fuerint ea in fundamenta coniiciantur ,caetera quae non erunt vitiata,ab natura re/ xum probata,durare poterunt fupra terram aedificata,nec folum ea in qua/ * dratis lapidibus funt obferuanda,fed etiam in cementitiis ftruduris»
  - De generibus ftru&iirae # eapeqlitatibus modis ac locis ^Cap» VIII# tniftura^gnafiit haecreticuiatu quo nuc oes vtut ,#atiquu,q<ficertudiq[ * 5^ tur ,ex his uenu(h°e reticulatu,fed ad rimas fariedas io paratu,$ in oes pte?
  - diffolutahet.cubilia # coagmeta,Incerta vero cemeta alia fup alia fedentia 4 u’ fl^^^bricatanofpecioiamfedjfirmiorS q reticulata,pftat ftruduram*
  - u»
  - a* *}**&<!**** cpCw ^<TcnJc i’-
  - TZtHk . aopqsicettfi
  - $ mm4. $ Vr $&*• , .
  - b opus reti* culatum
  - Vtraq*
- p.n.n. - vue 40/246
- - SECVNDV&
  - m.y.c
  - hi#*'
  - 4 Q^uCCb* ^oWl*r+*
  - 17
  - Vtraq* aut ex minutiflimis funt inftrueda,vti materia ex calce & arena cre briter parietes fariari diutius cotineant ,Molli*n*&rara poteftate cu fint ex ficcat fugendo e materia fuccu,cu aut fuperarit & abundant copia calcis & arenae,paries plus hns humoris no cito fieteuanidus,fed ab his cotinebit,
  - Simul aut humidaptas e materia p cemeto^ raritate fuerit exu&a, tu calx ab arena difcedes difloluit ,itecp cemeta no pnt cu his coherefcere,fed in ve tuftate parietes ejficiut ruinofos,ld aut licet aiaduertere etiam de nonullis monumentis,qua? circa vrbe fafta funt e marmore feu lapidibus quadra/ tis,mtrinfecufq$ medio calcata farsuris vetuftate euanidafatfa materia ce tnentommqj exuda raritate proruunt,& coagmetorum ab ruina diflolu/ cis iun&uris diffipantur,q> fiquis noluerit in id uitiu incidere,medio cauo feruato fecundu orthoftatas intrinfecus ex rubro faxo quadrato aut ex te/ fta aut filicibus ordinariis ftruat bipedalesparietes,& cum anfis ferreis 8C
  - plubo frotes ui<fta? fint,Ita*naio aceruati fecfordie ftrucftu opus poterit effe _
  - line vitio fempiternu,q? cubilia 8i coagmeta eo^ iter fe fedetia & iunduris + alligata non ptrudet op°, neq* orthoftatas iter fe religatos labi patientur*
  - b* Anfe
  - a* Faidhua
  - Itaqjnoeft cotenenda grasco^ ftru<ftura,No*n*u tunt e molli cemeto poli ta,Sed cu difcefferuta qdrato,ponut de filice feu de lapide duro ordinaria, ^
  - C suidi* ^ *
  - 4 \uZ-ui 4 . ^
- p.17 - vue 41/246
- - LIBER
  - o£ &ita(Litilateritiaftmetes)alligat co^ealternis coriiseoagmeta:&ficntaxie
  - 1 adxternitatefirmas perficiut virtutes,Hsecaut duobus generibusftruuiit,
  - v cxhisvnu ifodomu altera pfeudifodomuappellat, ifodomu dicitur,cu v^/i <rf£ne.i ctcmfis. omnia coria sequa craffitudine fuerint ftru&a, pfeudifodomum cum im/
  - inaequales ordines coriorum diriguntur*
  - * rt^i—
  - a*Ifodoma
  - bsPfeudifo'
  - domum
  - 1 r'-r !•!•' 11
  - r~i=
  - : r.l..,14^-
  - tt;h i ! i ;hr
  - T -Ht '
  - i '-i ' i 1 i 1 i '
  - i. ;jS
  - ^ !;r 1
  - "I i ' 1 r
  - T 1 1 1 1
  - •'3.1,1:1
  - ezzi; <
  - Ea vtraqj fut ideo firma,primu q> ipfa cetneta fut fpifla & folida pprietate, ;7^wj ik'¥'£it V* neqj de materia poffunt exugere liquore,fed cSferuatea in fuo humore ad
  - rt^iwr ** m fuma uetuftate,ipfaqj eope cubilia primu plana & librata pofita no patiun/
  - tur ruere materia,fed ppetua parietu craffitudine religata cotiner ad fum/ tnavetuftate, Altera eft,qua Iiu.ts-Aex.tojj appellat, q et noftri ruftici vtunt, Quojis frotes polliut ,reliq ita uti fut nata,cu materia collocata alternis alii gat coagmtis,Sed noftri celeritati ftudetes ere&a coria locares,frotib°ferui -t- unt,& i medjo farciut fraftis fepati cu materia cernetis, ita tres fufcitant in
  - ea ftrudl ura crufbe,du£e fr6tiu'& vna media far#urse,Grseci vero no ita,fed plana collocates & logitudines corioifc alternis coagmetis ! craffitudine in jl **-r ftraetes fi niedia farciut, Sed e fu isfroratis ppetuu & i una craffitudine pie
  - v ^'^^tecofolidat,pter extera iterponut fingas ppetua craffitudie vtraq$ pte fro tatos,qixosX<°iToydvgappellat,qmaxrereligadocofirmatpietuloliditate
  - *»***»'-
- p.n.n. - vue 42/246
- - SECVNDVS.
  - 18
  - f*
  - Itaq? fi quis uolucnt ex his cometariis ataduertere & eligere genus ftru&u rse,ppetuitatis poterit ronem here,Non*n,qu^funt e molli cemeto fubtili facie venuftatis,no ese pnt eein uetufbte no ruinofe,Itaq^ cu arbitria comu niu parietu fumunt,no eftimat eos qua ti fa&i fuerint, fed cu ex tabulis in/ ueniut eo^ locatiois precia,preterito^ anno^ fingulo^ deducut o&ogefi mast& ita ex reliqua fuma,parte reddi iubet pro his parietib9, fniamq? pro nuciat eos,no pbfle plus q annos o&uaginta durare. De lateritiis uero dfi/ modo ad perpendiculufint ftates,nihil deducit,fed qti fuerint olim fa&i, tanti ee femp eftimant ,Itacp nonullis duitatibus & publica opera & priua tas domos et regias e latere ftru&as licet uidere,Ht primu Athenis murum, quifpe&at ad hymetu mote 8C petelefe,Ite parietes i sede Iouis % 81 Herculis lateritias cellas cu circa lapidea i sede epiftylia fint & colunW, In kalia Arer tio uetuftu egregie fadlu muru*Trallib9 domu regib9 attalicis faftSjq ad ha bitadu fp dat ei,q duitatis gerit facerdotiujte kcedemde e qbufda parieti/ bus et pidurae excife i terfe&is laterib9 iclufefut i ligneis formis,&lcomiti um ad ornatu sedilitatis varrois &murensefuerut allace, Crcefidomus quifc fardiaiciuib9ad reqefcedu itatis ocio fenio^z collegio gerufia dcdicauer5tt Ite alicarnalfi potetiflimi regis Maufoli domus cu proeconefiSo marmore
  - C ii
  - b«gfscafhii~ dura optia*
  - c Diatonu*
  - t empled&
  - niti '42 * £
  - Toks XX -nerj
  - '?£rn .'Ptavmam adXit-.
- p.18 - vue 43/246
- - LIBER;
  - ©ia heret ornata,parietes het latere ftruftos g ad hoc tps egregia pftant fir/ mitate,ita te&oriis opibus expoliti,vt iiitri pluciditate uideant here, necj* is rex ab topia id fecit, Infinitis.n.ve&igalib9 erat far#9,9 lperabat cariar to ti, Acume aut ei° & folertia ad sediikia paradafic licet cofiderare. Cu eet.ru $£*** natus mylafis,& aiaduertiflet alicamaffi loeu naturaliter munitu, empori/
  - $ utn9 idoneu,portu vtile,ibi fibi domu coftituit, Is aut locus e theatri cur/
  - uatursefimilis,Itac£ 1 imo fecudu portu,fora e coftitu tu,p media aut altatu/ q ^ dinis curuatura pcin&ioneq? platea ampla latitudie fa&a,i qua media mau
  - 5l^4Slilf^4^^^foleuita egregiisopib0 e fa<3u,vt 1 feptefpe&aculis numeret, In fumaatefr-^ tnedia,martisfanuhnsftatuacolofli gdx.j>oXid6v dicunt,nobili maniftelp
  - *&*^*£'6’^ charis fa&a,Hac at ftatua alii telocharis,alii timothei putat ee, In cornu at
  - *v ^ fumo dextro veneris & mercurii fanu ad ipm falmacidis fonte. Is aut fal/
  - ^ la opinioe putat venereo morbo lplicare eos,g ex eo biberit^ Sed hsec opi/
  - tiio qre p orbe terrapt falfo rumore fit puagata no pigebit exponere; No.n. q<f dicit molles & lpudicos ex ea aq fieri, id pot ee,fed e ei° fontis poteftas perlucida,faporq fcgregius,Cu aut Melas & Areuanias ab argis & traezene colonia comune eo loci deduxerat,barbaros caras & lelegas eiecerunt. Hi aut ad motes fugati fe cogregantes difcurrebant,& ibi latrocinia facientes crudeliter eos vaftabat,poftea de colonis vnus ad eu fonte pp bonitatem aqua; qftus ca taberna oibus copiis inftruxit ,eaq$ exercedo eos barbaros al le#abat,ita fingulatim decurrentes &ad coetus couenientes e duro feroq? more comutati in grascorum confuetudinem & fuauitatem fua uoluntate reducebant.Ergo ea aqua no‘impudicomorbrvitio,fed humaniratisdul/ cedine mollitis animis barbaro# ea famaeiTadepta. RelinqSnuc quo/ nia adexplication^moeniueo^ fum inue&us,tota vti funtdefiniam.Que/ admodum.n.in dextra parte fanum eft: veneris & fons fupraferiptus, ita in finiftro cornu regia domus,quam rex Maufolus ad fuam rationem colloca uit.Confpicitur enim ex ea ad dextram partem fora & portus moeniumqj tota finitio,fub finiftra fecretus fub montibus latens portus t ita, vt nemo
  - Eoflit quid in eo geratur afpicere nec fcire,vt rex ipfe de fua domo remigi/ us & militibus fine ullo fciente qua; opus eflent lperaret x itaqj poft mor/ tem Mauloli Arthemifia uxore eius regnante Rhodiiindignantes mulie/ rem imperare ciuitatibus Cariae totius armata claffe profe&i funt, vt id re/ gnum occuparent,Tum Arthemifia; cum effet id renuntiatum, in eo por/ jj, Mftt- abftrufam claflem celatis remigibus 8C epibatis comparatis, reliquos au
  - rem ciues in muro efle iu(fit,Cum autem Rnodii ornatam claflem in par/ tum maiorem expofuiffent,plaufum iuflit ab muro his darent,polhcenq* fe oppidum tradituros, qui cum penetraflent intra murum,relidis naui/ bus inanibus, Arthemifia repente fqffafadain pelagus eduxit claflem ex portu minore,& ita inuecfta eft in maiorem, Expolitis autem militibus 8C remigibus claflem Rhodiorum inanem abduxit in altum,Ita Rhodii noti
  - icBif.*. c
- p.n.n. - vue 44/246
- - SECVNDVS.
  - 19
  - BU-V-f
  - %iC^*
  - habetes quofe reciperent in medio conclufi,in ipfo foro funt trucidati ,ita Arthemifia in nauibus Rhodiorum fuis militibus &remigibus impolitis Ehodi-um-eft profeda, Rhodii aut cum profpexiflent fuas naues laureatas uenire,opinates ciues uidores reuerti^hoftes receperut. Tunc Arthemifia rhodo capta,principibus occifis,tropheu in urbe rhodo fuas uidorkcofti tuit,ameafq* duas ftatuas fecit,una rhodio^ duitatis, alteraTua* imaginis,
  - & ifta figurauit rhodio^ ciuitati ftigmata imponere,poftea aut rhodfr reli gione impediti (q> nefas eft trophea dedicata remoueri)circa eu loeu asdifi/ ?
  - ciu ftraxerat,& id eredagraia ftatioe texerut,ne quis poffet afpicere, & id «iCcltojj uocitari iulTerut,Cu ergo tam magna potetia .reges no cotepferint ^ lateritio^ parietu ftruduras,quibus & vedigalibus & preda fepius licitu fuerat no modo cemetitio aut quadrato faxo,fed etia marmoreo here,non sht
  - yiiC-^X
  - m.y.S
  - puto oportere iprobare,quse elateritia funt ftrudura fada asdificia, dum/ modo redefint perfeda,Sed id genus quid ita apopulo Romano in urbe fieri non.oporteat expona,qu£<j funt eius rei caufe & rones no pretermjj/^^^^ a ‘f**4 jgj, ^
  - peda/ tfPJrif--ff./ -—~ "
  - Q, 3 »K»rT7
  - _____ aucnx-j^v»J^tru
  - craffitudine collocant,lateritii vero (nifi diplinthuauttriplinthii fuerint) fzfh&A***
  - fefquipedah craffitudine no pnt plus q una fuftinere cotignationem,In ea “
  - aut maieftate vrbis 8^ciuiu lfinita frequetia inumerabiles habitatioes opus_^ ^ ^
  - fuit explicare* Ergo cu recipere no poffet area plana» tata multitudinem 3»« * * *
  - ad habitadum in urbe,ad auxiliu altitudinis ^dificiop? res ipfa coegit deue * '
  - nire,Itaq*pilis lapideis ftruduris teftaceis parietibus cemetitiis altitudines extrudascontignationibuscrebriscbaxatas,&cenaculo^adfummas utili rates perficiat,& defpedationes. Ergo menianis &cotignatioibus variis ai to fpatio multiplicatis populus romanus egregias habet fine impeditione habitationes* Quonia ergo explicata ratio eft,quid ita in urbe pp neceffi tate anguftia^ no patiunt efle lateritios parietes,cum extra vrbe opus erit his uti fine uitiis aa vetuftate,fic erit faciendu, Sumis parietibus ftrudura teftacea fub tegula fubiiciat altitudine circiter fefquipedali, habeatq? pro/ .
  - ieduras corona^,ita vitari poterut quas folet.in his fieri uitia,Cum*n*in te/ v'
  - Cii AM* n aAm Xt a it trivi 1C 1 fii «
  - ctmdAtk-lteZ- / . t&itfehvh* fJ i M i&n/C
  - a.) tut-fi-ci*1*
  - HacTnenck U. Taf&d &!> I.
  - . -fr+THrl» XI
  - 3
  - ppediculu ftillas,& earone f uauerit integras lateritio^parietu ftruduras*
  - b-i i
  - De ipfa autem tefta fi fit optima feu vitiofa ad ftruduram ftatimnemopo 'eJ
  - teft iudicare,q in tempeftatibus dC asftate in tedo cum eft collocata,tunc fi ^
  - firma eft5/pbat ,Na q no fuerit ex creta bona,aut pa^ erit coda,ibife ondet eeuitiofam gelicidiis 6L pruina ta&a,ergo qua^no in tedis poterit pati labo re,ea no pot in ftrudura oneri feredoee firma,Quare maxie ex ucteribuste giihs tedi ftrudi parietes firmitate poterut here .Cratitii vero velim qde ne iuetieent^Quatum*cekritate et loci laxametgjJut,tfoo maiori 8t coi fut ca
- p.19 - vue 45/246
- - LIBER.
  - lamitati.q* ad icediafvtifaces')(utparati,Itaca fati’ee videt ipSfa teftaceofu i
  - ___ J^ {<<>.« /« irtf • te I if'c?
  - te&oriop* fo
  - ____________^ ____________,_____ ,L difceptioco/
  - git,ficcritfadcdu,Solufubftruat alte,vt fint ita&i ab rudere& pauim&o* Obrdtuna his cu fut,vetuftate marcidi fiut,deidc (ubfidctcs pclinar 8l dii/ ruput fpem tedoriope* Dc parietib9# apparatioe gnatim materias eo£?,q/ bus fint virtutib9et vitiis queadmodu potui,expofui,De contignationibus m±n autem & copiis earum quibus comparentur rationibus & advetuftatem ^&H’c£kV) non fint infirmae,vti natura rerum monftrat,explicabo*
  - -ii&sJf*- Dc Materie cedenda* Caput* IX*
  - ^ "&***>* ateries cededa e a prio autuno ad id tps,qdcrit anq flare feipiat fauonius*
  - ^ u Vere*n*oes arbores fiut pgnates,& oes fuacpprietatis virtute efferat in fro/
  - _ MC. ft-f”*- ^^^ptuno iudicat itegra,necB i uenalib9 ea cu futggnatia,pftant fana, ioqJiti * t.hi.» corgepfeminatio crefces exoib9 cibi ptatiB^dwahit alimetui fe,& quofir
  - 'mioreiFicitad maturitate pt9,eo min9patiFee folidu idipm,ex quopereat
  - T*«« <*,4«V/-v fUofll i-l/T Ki»«0 f a!« jS AiAtaO • yj ^ m J
  - •4 I 6W
  - ifr-
  - ^ w r W**1J * AV'1 ku/uiuu vv
  - folidefcit,& redit fpriftina naturae firmitate,Eade rone autunali tpe maturi tatefruduu flaccefcete frode ex terra recipietes radices arbojein le fuccu re cuperat 3i reftituut i atiqua fo liditate,At uero aeris hybemi uis coprimie et cofolidat eas p id(ut fupra feriptu e)tgs,Ergo fi ea rone 8L cojtpe qafupra fcriprn e,caedit ,materies erit tepelhua* ‘ Caedi at ita oportet,vt icidat arbo ris crafiitudo ad media medulla,6i relinqt,vti p ea exficcefcat ftillado fuc/ cus,lta q ieft i his iutilis liquor efflues p torulu no patiet emori in eo fani/ em,nec corrupi materis qlitate,Tu at cu ficca et fine ftillis erit arbor ,deiicia tur,& ita erit optia i vfu,Hoc at ita ee licet aiaduertereit3arbuftis^a*n* cu
  - Qui at no htit ex arborib°exit9,hiiores itra cocrefcetes putrefeut ,&efficiut inanes eas & uitiolas?ErgoFCBtes 8C uniae ficcefcedo n ienefeut, fine dubio cu eaede ad materia dciiciut ,cu ea rone curatae fuerit,habe poterat magnas i aedificiis ad vetuftate vtilitates,Eae at iter fe diferepates & diflifes hnt uirtu tes,vti robur,vim9,popul%cupffus, abies, & caeterae,q maxlc i aedificiis fune idonea^Naqj no pot id robur ,qdabies,nec cupfius,q<? vim9,nec caeterae eaf dem hnt inter fe natura rerum nmilitates ,fed ungula genera principiorum pprietati;>us coparata alios alii generis pftat i opibus effe&us* Et priqiu abk&aeris hns plurimu Qc ignis,mmimucj humoris & terr&leuioribus re
- p.n.n. - vue 46/246
- - SECVNDVS*
  - Mjo.x
  - T&tjo.f
  - Hki.40.fi Q
  - r4'fl'r^!xr Inrr*-L- Cr*>Tr4-c'<^t+
  - "W"t- ,
  - <?bvt* tv*- -m,^vU!£<. tau^lfS-
  - 2 V 9 ^^fr-h****, 0 t-+**—
  - ‘EX^“/vl-~o
  - Hf&£-&.c Esadu£
  - C<\>zu$? 5 ala'*
  - *?&•*>-X
  - x (Aitle., -kmjrcrtdi, jXfal. cA£n*nS
  - ra naturae poteftatibus coparata no e pdderdfa,Itaq rigore naturali coteta no cito Sedit ab onere,fed dire<fta pmafiet in cotignatioe, Sed ea qhetife plus caloris,pcreat& alit tarmitej^ab coq uitiat ,Etiaq? ideo cjekrir£r ac/ 4^^’ cedit,qqineft in eo corpe raptas aeris pates accipit igne^STita vehemente -
  - exfe mittit flama,Ex eaat^fteq ecxcifa,qpsi^dfima terrae^pradices exci/
  - pife ex jpximitatehumof^ enodis SfJkqdaefficit ,q vero efupior,vehe^_- prtH tr jnf_
  - tia caloris edu&is incera gnodds ramis ,pdfajlRj^iteT^cdcslS^p^ latapp nodatmi«<^uritiedicit eefufterfiajmaatcu excifa qdfifluuus^^fv^j^W^? fparat ,eiedo t^fulo^ex eade arbore ad lteftina opa coparat ,& fappinea vo ^ cat ♦ Cotra uero qrcus terrenis pricipiop fatietatib°abudas paruq hns hu moris & aeris & ignis,cu i terrenis opib9obruit ,ifinita h et aeternitate, exeo '1
  - qcfcutagit huore no hnsforaminuraritates,ppfpiflitateno poti corpe re cipere liquore,fed fugies ab More refiftit,& torqtur & efficit i qb°e opib9, ea rimofa* EfculVero q<fe oib9pricipiis teperata,heti aedificiis magnas uti litates,fed ea cu i More collocat,recipies penit°p foramia liquore eie<fto ac re 8i igni opatioe Midae ptatis vitiat ♦ Cerr9,Suber,fagus q pari ter h nt mi xtione huoris & ignis & terreni,aeris plurimu, puia raritate huores penit9 recipiedo celeriter marcefcut^ Populus alba& nigra item falix,tilia,vitex ignis et aeris fatiatae atq? huoris tpatae,pa^ terreni hntestleuiori tepatura co parataetegregia here uidet i vfu rigiditate,Ergo cu no fint durae terreni mix tioe pp raritate fut cadidae,&I fculpturis comoda pftat tradabilitate *~*~A1/ nus at q,pxia fluminu ripispcreat',#minie materies utilis videt , het in fe egregias rones, eteni aere e & igni plurio tepata,no multu terreo, humore paulo3Itaq qa no nimis het i corpe huoris, i paiuftrib9 locis lfra fudameta aedificio^ palatioib9crebre fixa recipies i fe qamin9het i corpe liquoris ,per manet imortalis ad aeternitate,# fu [linet imania pondera ftrudlurae ,6C fine vitiis coferuatjta q no pot extra terra paulu tps durare,ea i huore obruta pmanet ad diuturnitate^ll at maxie id cofiderare rauen«,q ibi oia opa- & publica & priuata fub fudametis ei9 gnis heantpalos T Vlm9uero 8C fraxi nus maxios hnt huores minimuq aeris & ignis,terreni tepata mixtio e co/ parata,fut i opib9cu fabricat letse et fub pode pp huoris abudatia no hnt ri gore,fed celeriter padat,fimfat vetuftate fut aridae fadae aut i agro pfe<flse,q left eis liquor ftatib9,emont, fiutq duriores,& i comiffuris et i coagmetati ombus ab lentitudine firmas recipiunt catenationes* Item Carpinus q eft a % %urS *****'
  - minima ignis & terreni mixtione,aeris autem 8C humoris fumma cotinet cTzSn'1
  - teperatura,no e fragilis,fed het vtiliffima tradabilitate Jtaq graeci q ex ea I1^ ** ^ materia iuga iumetis coparat,qdapud eos iugat^vfi vocitat ,’ite 8C ea <^u/ f 0<otv appellat* No min°e admiradu de cupttii 8C pinii,q eae hntes Moris abudantia aequamq caetero^ mixtione,pp humoris fatietate in opibus fo/ letee padae/ed in vetuftate fine uitiis coferuant ,q is liquortq ineft penitus in corpiEus ea^ het amaru fapore,q pp acritudinendpatit penetrare carie
  - C iiii
  - MutaS >
  - 4 rAtib/vu*- * £T-Cf H h(Vz7u
  - tp£in/U{g'
- p.20 - vue 47/246
- - »?££•*! X vtf-c Arbori* J?bi£-
  - |ie<^ <eas beftiol^s^iws funt npcftes,Ideoq? 4 ex his ghibus opera coftituu tur,pmanet ad seterna diuturnitate* Ite cedrus & iumperuseafde hnt uir/ tutes & ytilitafeSjfed queadmodu ex cupreflu 8i pinu refina, fic ex cedro oleu qd cedreu dicit ,nafcit ,quo reliquse res cu funt vndse,(vti et libri)a ti/ neis & a cari#no lediltArbores at eius fut fimiles cupflese foliatura,mate riesvena3ire6ia,Ephefi in sde3(imulacru Dianx &' et lacunaria ex ea 8t ibi 6l in cseteris nobilibus phanis pp aeternitate funt fada^Nafcunt* at ha» arbo/ *
  - £ j res maxiae cretse & aphricse & nonullis fyrise regioibus* Larix uero q no e
  - qrln* not°nifi his muicipibus,q fut circa ripa fluminis padi & littora maris adria/
  - pT ^ /TTTvt^ x tici,no fo|u ab fucci vehemeti amaritate ab carie aut a tinea no nocet,fed et
  - xt <•***$ flania ex igni no recipit,necipfep feptardere^n3r(vtiSxumm fornace ad MC-6-2.. a talce cpqueda)aliis lignis vratmec tri tue flama recipit,nec carbone remit/
  - + tit,fed logo fpatio tarde coburit ,q> e minima ignis & aeris e principiis tem
  - patura,Huore at & terreno materia fpiffe folidata no hris fpatia foraminu, q poflit ignis penetrare reiicitqr eius vim,nec patitur ab eo fibi cito noceri,
  - « v ppqtpodus ab aq no fuftinet ,fed cu portat aut i nauibus, aut fupra abie/
  - ^ u cizstT gnas rates collocat,Ea aut materies queadmodu fit inuda e ca cognofcere*
  - Diuus Csefar cu exercitu huiflet circa alpes,impauifletqj municipiis pftare comestus, ibiq* eet caftellu munitu,quoduocaret larignu, tucqin eo fue/ rut,naturalimunitidec6fifi noluerut impio pere,Itaq impator copias iufr fit admoueri,Erat aut ante eius caftelli porta turris ex hac materia alternis trabibus trafuerfis(vti pyra) inter fe copofita alte,vt poflet de fummo fudi/ bus & lapidibus acceddes repellere,Tuc vero cu aiaduerfum e alia eos tela pter fudes nohabere,ne9 poflfelogius a muro pp podus iaculari,impatu e falciculos exuirgis alligatos & faces ardetes ad ea munitione accedetesmit tere,Itaq? celeriter milites cogeflerut *Poftq flama circailla materia uirgas coprehendiflet,ad coelu fublata effecit opinipne,vti videret ia tota moles cocidifle,Cu aut ea p fe extinda eflet 8Treqeta turrifqj intada appuiflet,ad/ miras Cadar iuflit extra telo^ miflione eos circuuallari,Itacp timore coadi oppidani cu fe dedidiflent,qfitu vnde eent ea ligna q ab igni no hederent,
  - , _ Tuc ei demoftrauerut eas arbores,qrui his locis maxim2efiStcppi^,&ideo
  - ^ caftellu larignu,i te materies larigna e appellata, Hxc autppadu rauerta I cCt> deportat,incoioniafaneftri,pifauri, ancona, reliquifq quas funt in ea re/
  - gione,municipiis pbetur,cuius materiei fi eflet facultas apportationibus ad vrbem,maximas haberent in aedificiis vtilitates; & fi no in omnibus,cer/
  - $ tabulas iri fubgrudiis circu infulas fi eflent ex ea collocata, ab traiedioni/
  - c?hus incendioru asdificia periculo liberarent ,q? ese nec flamam nec carbone 9 hti ^ poflunt recipere,nec facere p fe*Sut aqtem ese arbores foliis fimilibus pini,
  - ^ Past**-» cy materies earu prolixa tradabilis ad inteftinu opus,non minus q fappinea, vP&/.5habetqrefinaliqdamellisattieicolore,quseetmedetphthificis*Defingu V lis generibus,qbus pprietatibus e natura re^ videant ee coparatse,qbufq$
  - "f
- p.n.n. - vue 48/246
- - TERTIVS.
  - 21
  - Jrrinc.
  - <z\>ikv*" Sttfx*»nA-o~ —
  - vf&C.*#-*
  - +0^1 u*5 c*.f t$
  - /vSj. <.«*?*»»«•*
  - w<*«*«* ^.'CSSwh^
  - *b HA* «J» ^ ji b
  - On^uV-^ jn*»^ JuMnuw*£L3e;*zt*'lu
  - *9
  - ^pereant rdnibus,expofui,Infequit aiaducrfio qd ita,quod qua?ivrbefu/ pnasdicit abies,deterior e,q q infernas q aggregiosln sedificiis ad diuturni/ tatepfhtvfusj&deliisrebus queadmodu videant e locope pprietatibus habere uitia aut uirtutes*vti fint cofiderantibus apertiora exponam*
  - De abiete fupnate 81 infernate,cu Apenini deferiptioe* Gaput* X* ontis Apenini prima? radices ab Tyrrheno mari in alpes & in extreas etru rise regiones oriunt,Eius vero motis iugufe circuages&media curuatura prope tangens oras maris adriaci ptingitcircuitioibuscotra fretuJtaqj ci terior eius curuatura:q vergit ad etrurise capaniseq? regioes,apricis e pote/ ftatibus,naq? impetus het perpetuos afolis curfu*Vlterior aut qua? e pcli/ nata ad fupepe mare feptetrioali regioi fubieda cotinetVmbrofis & opacis perpetuitatibus^taq? q in ea pte nafcunt,arbores humida poteftate nutri tse no foluipfeaugent apliffimis magnitudinibus,fed eape quoq* vena? hu moris copia repleta turgetes liquoris abudantia faturant, Cu aut excife? 81 dolata? vitale ptate amiferint,venape rigore pmutates ficcefcedo pp raritate fiutinanes&euanida?,ideoqj 1 edificiis no pnt habere diuturnitate, Quseat ad folis curfumlpedatibus locis pereant,non hntes interueniog raritates iiccitatibus exu&a? folidant qa fol no mo ex terra labendoTecfet ex arbori bus educit humores*Itacp q lut in apricis regionibus fpiflis venap^ crebri' tatibus folidata? no hntes ex humore raritateteu in materia perdolant "red/ dut magnas vtilitates ad vetuflate,Ideo lfernates qua? ex apricis focis ap/ portant meliores fut,q q ab opacis de fupnatibus aduehunt ♦ Quatu aio cofiderarepotui de copiis,qua? fut necelfaria? in a?dificiope coparatioibus ,
  - & qbus tpaturis e repe natura principiope habere videant mixtione,qua?q$ infut in lingulis gnibus virtutes & uitia ,vti no fint ignota edificatibus ex/ pofuultacp q potuerint eope pceptope feq pfcriptiones,erut prudentiores, finguloruq? genepe vfu eligere poterat in opibus,Ergo qm de appatoibus e explicatu,! eseteris voluminibus de ipis edificiis expoetf,&primu de deo ru imortalia sedibus facris*& de eape fymmetriis & ,pporti6ibus(vti ordo poftulat)in fequenti perferibam*
  - M* VITRVVII DE ARCHITECTVRA LIBER TERTIVS.
  - Elphic9apollo focrate oium fapietiflimu pythise rniis epfeflfus Js at meorat pruaetej^doctillimeqj + dixifie/oportuiffe hominu pe&ora feneftrata 8t i* H*»*«**+***
  - apta ee,vti no occultos haberet fenfus fed patetes ad cofideraduuV tina uerorep; natura fniam ei9 fe/
  - _________cutaexplicata diappentia^a cdftituiffet,Sim*ita + a##**^*
  - uiflet,no folulaudes aut vitia aiope ad manuafpicei-ent/ed etdifciplinape
  - M,UL *
  - n?&L$.c
  - Aff llS
- p.21 - vue 49/246
- - &nt.n\
  - UBER
  - (cientia: fuboculo^ cofideratioe fubiedas no incertis iudidis pbarenf, fed & dodis &fcientibus authoritas egregia & flabilis adderet, Igit qm haec no ita fed uti natura re^ uoluit/unt coftituta,no efficitur ut poffint hoies obfcuratis fub pedorib9 igeniis/cietias artificio^ penit9 latetes queadmo/ du fint iudicare,Ipfi aut artifices et fi polliceant fua prudetia, fi no pecunia fint copiofi^feu uetuftate officinarum habuerint noticiam, aut etiam gra/ tia & forefi eloquetia no fuerit periti,pro iduftria ftudio^ authoritates no poflut here, vt eis qd pfitent /cire id credat ,Maxie at id aiaduerterc poffu/ mus ab antiqs ftatuariis & pi6lorib9,q? ex his, q dignitatis notas 8i comeda tiois gratia habuerat,sterna meoria ad pofteritate lut pmanetes, vti Myro, polycletu s ,phydias,ly fipp9c£ter 19 ,q nobilitate ex arte fut cofecutuNaq* uti ciuitatib°magnis aut regib9aut ciuib9 nobilibus opa .fecerat» ita id funt adepti,At q no minore ftuaio & igenio folertiaq* fuerut,nobilib9& humi %ie li fortuna ciuib9no minus egregie pfeda fecerat opa, nulla memoria funt affecuti ,q? hi no ab iduftria ne<j artis folertia, fed a felicitate fuerut deferti, vthellasatheniefis,Chioncorynthi%Myagrusphoce9,Phar^eghefi9^e/ das bizatl^^etla^abi plures^So min°ite pidores,vti Ariftomenes thafi9JPo lycles ,& Atramitenus/NicQmacl^casteriqjjquos neqj iduftria neq? artis ftu diunec^ folertia defecit,fed aut rei familiaris exiguitas,autjbecillitas forta nx feu in ambitioe certatiois cotrario^ fupatioiobftitit eodignitati» Nec tiieft admifa3w3£pp ignoratiaartis uirtutes obfcurant ,fed maxieidigha/ du,cu et fepe bladiatgratia couiuio^ aueris iudiciisad falfajgbationem,er go(vtifocratiplacuit)fiitalEus&fiikfd^ difciplmis audaepfpicuxfiC plucida fuiflet^io gratia neq* abitio valeret ,fed fiq veris certifcg labori bus dodrina^ puenifiet ad fciam fuma,eis vitro opa traderet» Qm at ea no fut illuftria necp apparetia 1 afpedu,vtputam9oportuifTe,& aiaduerto poti9iti dodos cjdodosgratiafupare,neecertaduiudicas cu idodis abitioe:poti®
  - Sispceptis editisondanoftrajfcueuirtute» Itaqj lpator 1 priovolumieti/ bi de arte & qs heat e^virtutes qbufqj difciplims oporteat ee audu archite du expofui,& fubieci cas,qd ita ea^ oporteat eu ee pitum,ronefcj futnae ar chitedurae ptitioe diftribu^finitioibufqj termiauiJDeide qd erat primu 8C neceffariu, de mcenib°queadmodu eligant loci falubres rocinatioib9 expli qy tfvwA.&fuA'' veti(p,q fint & e qb^egidib^ngulifpiretdeformatioibVi-amicis ondi, $£
  - 1 platearaq* 8L uico^ uti emedata; fiat diitributioes i maenib9aocui,& ita fi/
  - £ nitione prio uoliimie coftitui,lte in fcdo de materia qs heat in opib9 u tilita
  - MhZnmtf tes&qb°virtiitib9e natura re^ eft copatapegi, nuc 1 tertio dedeo^ imorta ***».,buniadibus facris dica,& uti oporteat perfcriptas cffe exponam»
  - De facra^ sediu copofitioe & fymmetriis & corpis huani mefura» Ca*I*
  - ^ ^ediucopofitio coftatexfymmetria,cui9ronediligetiflimearchiteditene/ cati redebeuHaatparita^pportioe,^grxceoty«Aofi'ocdicit»Proportioeranep/
  - *?%> hs mebro^ in pi ppe totiufqj comodulatio, ex qua ro efficit fymmetria^
- p.n.n. - vue 50/246
- - TERTIVS*
  - 22
  - Niq* fio pot atdefc lilia line fymmetria atcp pportioe rotiemhabere cdpofi/ tioms,niiiutiadhois benefiguratimebro£2 habuerit exadaronem* Cor/ pus*n*hois ita natura copofuit, vti os capitis a mento ad fronte fumma & radices imas capilli effet decimas partis,Ite manus palma ab articulo ad ex/ trcmu mediu digitu tatude,Caput a mento ad fumu vertice odauas,Tatun/ dem ab ceruicib9 imis, Ab fumo pedore ad imas radices capillo^ lextas, ad fiunu uertice quartgjpfius aut oris altitudinis tertia pars eft ab imo mento ad imas nares,nafus ab imis naribus ad fine mediu fupercilio^ tantude, ab ca fine ad imas radices capilli,vbi frons effiat,item tertias partis,Pes uero al titudinis corporis fextas, Cubitus quartas, Pedus item qrtas,Reliqua quocp "f membra fuos habent comenfus proportionis,quibus etiam antiqui pido/ res & ftatuarii nobileTufi magnas 8C infinitas laudes funt aftecuti, Similiter uero facraru asdiu mebra ad uniuerfam totius magnitudinis fuma ex parti/ bus fingulis couenietiflimu debet here c5mej[uu refpo(um,Ite corpis cetra mediu naturaliter eft umbilicus,Nac^TTfio collocatus fuerk fupinu s mani ^ 4 bus & pedibus panfis circini^ collocatu cetra,in vmbilico cius, circuagen do rotundationem utraruncg manuum & pedum diditi linea tangentur*
  - Non minus quemadmodum fchema rotundationisincorpore efficitur, item quadrata defignatio in eo inuenit JNa fi a pedibus imis ad fummu ca/
- p.22 - vue 51/246
- - LIBER
  - puc menfum erit,eaq? mcnfura relata fuerit ad.manus pafas,inuenietur ea/ dem latitudo,vti altitudo,queadmodu area?, quse ad normafut quadrat^
  - Ergo fi ita natura compofuit corpus hominis, vti proportionibus mem/ bra ad fummam figurationem eius refpondeant,cum caufaconftituifle ui/ dentur antiqui,ut etia m opera perfe&iombus fingulora membrorum ad vniuerfam figura? fpetiem habeant commenfus exatfionem, Igitur cum in omnibus operibus ordines traderent,id maxime in sedibus deorum,in qui bus operum laudes 8C culpse aeternse folent permanere, Nec minus mefura/ rum rationes qua? in omnibus operibus uiaeiitur neceflaria? efle,ex corpo/ ris membris collegerunt,vti digitum,palmum,pedem,cubitum,& eas di/ ftribuerunt in perfedum numerum,quem grasci te A©<j jj dicunt, Perfe<ft5 autem antiqui inftitucruntnumerum,qui decem dicitur,namcg ex mani/ bus densprius digitorum numerus,ex digitis vero palmus:& ab palmo pes eft inuentus,Sicut autem in vtrifqjpalmis ex articulis ab natura decem fut perfe6li,ita etiam Platoni placuit erfe eum numerum ea re perferum, ex lingularibus rebus,qua? jjcCLes apud grascosdicuntur, perficitur deciil/ fis,qusefimulac vndecimautduocfecimfutitfada!,$fuperauerint,no pi effe pfecEfa?, donecad alterum decuffimperuenerint, Singulari enimres
- p.n.n. - vue 52/246
- - TERTIV5
  - 2$
  - f»W.
  - particubfunt cius numeri, Mathematici uero contra difputantes ca rc perfe&um efle dixerut numerum,qui fex dicitur,cj is numerus habet par/ titiones eorum rationibus fex numero conuenientes,fic fextantem vnum, trientem duo,femiflem tria,bellem,quem X/p-oij>ojj dicunt,quatuor,quirt tarium,quem fov dicunt,quinqj,perfe<ftnm fex,Cum ad fuppu/
  - tationem crefcat,fupra fex adie&o auelV^To ji,cum fada funt o<flo, quod eft tertia adie&a, tertiarium, qui hs-l 'jiTog dicitur,dimidia adie&a cum fa/ dafunt nouem,fefquialterumqui y^ioXioq appellatur,duabus partibus idditis & decufli fa<fl:o,befalterum,quem i is-iXi^oi j>ojj vocitant, in vnde/ cim numero quod adiedi funt quinqj quintarium, quod £-5ri*w£rroqu.oi / f ov dicunt,Duodecim autem ty ex duobus fimplicibus numeris eft effe&us DuAolo-/mjiol,Non minus etiam quod pes hominis altitudinis fextam ha bet parte,ita et ex eo quod perficitur pedu numero, corpus his fex altitu/ elinis terminando eum perfe&um conftituerunt,cubitumq* animaduerte/ run
  - ciuitates grxcorum/ecilTe,vti quemadmodum cubitus eft fexjpalmorum, ita in drachma quoq? eo numero vterentur, illae enim aereos lignatos (vti afles) ex aequo lex quos obolos appellant,quadrantefep oboloru, quas alii dichalca nonnulli trichalca dicut,pro digitis vigintiquatuor in drachma conftituerunt^Noftriautemprimo decem fecerunt antiquum numerum, St in denario denos a-reos afles coftituerunt,# ea recompofitio nummi ad hodiernum diem denarii nomen retinet,etiamq? quartam eius partem q<f efficiebatur ex duobus affibus St tertio femilfe feftertium uocitauerunt, Poftea,quoniam animaduerterat utrofq? numeros efle perferos &fex,& decem,vtrof<5 in vnum coniecerunt,& fecerunt perfe&iflimum decuffil/ fexis,Huius autem rei authorem inuenerut pede,E cubito enim cum dem/
  - afles serarius denarius» Ergo fi conuenit ex articulis hominis numerum inuentum efle,& ex membris feparatis ad vniuerfam corporis fpeciemra/ tx partis commenfus fieri refponfum, relinquitur vt fufeipiamus eos, qui etia sedes deorum immortalium conftituentes ita membra operum ordi/ nauerunt,vt proportionibus & fymmetriis feparatseatq* vuiuerfe conue/ nientes efficerentur eorum diftributiones* ^Aedium autem principia^fiS^ e quibus conflat figurarum afpe<flus;&primum in antis quotjgrsece j»okb$ dT3-ctj)ct<5-oW”iAdicitur,deinde proftylos,amphiproftylos, peripteros ♦ pfeu/ dodipteros, dipteros,hypethros,Ho£> exprimunt formatioes,his ronib0* In antis erit sedes,cum hebit in fronte antas parietu,qui cella circucludut, St iter antas in medio colunas duas fupracg raftigiu fymmetria ea colloca/ cum,quas in hoc libro fuerit perferipta,Huius autem exemplar erit ad tres fortunas,ex tribus,quod eft proxime portam collinam*
  - dr&rnc. ti 173 ’k.
  - vB/f. 6bX
  - ‘iffnC-fo .c u tfrtasj .'ViiiC. 61-4
  - <A>\hC J/rf***4<*
  - 1 *** ^
  - , <%?&£. ^ , *JLf
  - $fr i
- p.23 - vue 53/246
- - LIBER
  - C__
  - f6vu j’
  - yw^ ^
  - Proftylos omnia habet, quemadmodum in antis, columnas autem con/ tra antas angulares duas fupraq? epiftilia,queadmodum & in antis dcdcx/ tra ac fimftra in uerfuris fingula,Huius exeplar eft in infula tiberina in sede louis &fauni*
  - Amphiproftylos omnia habet ea,qua: proftylos,pmereaqj habet in po/ ibeo ad eundem modum columnas&faftigium*
  - tC.A.Ji
- p.n.n. - vue 54/246
- - TERTIVS.
  - 24
  - U tiermbri) %«*f-U-*--*
  - latitudinis iteruallufit a parietib9circu ad extremos ordies colunai£,heatc£ ambulatione circa cella sedis,queadmodu e i porticu metelli,Iouis ftatoris,
  - oooo O O O oooo
  - o
  - o
  - o
  - o
  - o
  - o
  - o
  - o
  - 0 0-0 0 0 0 ooooo
  - Pfeudodipteros atfic collocat ,vt in frote 81 poftico fint colunt o&onse,in laterib°cu agularib9qndense,Sut at parietes cellsecotra qtemas colunas me/ Mt-Q* dianas i frote & poftico,Ita duo^ ltercolunio^ et imse craflitudinis colunas jpatiu erit a parietib9circa ad extremos ordies coluna^,Hui° exeplar romae n- 4-c noe/ed magnefe dianse hermogenis alabadi & apollinis: a mnefte fafta*
- p.24 - vue 55/246
- - LIBER
  - o ©
  - Dipteros autem o&aftylos & pronao &poftico/ed circa sedem duplices habet ordines columnarum5vti eft sedes quirini dorica,& ephefisedianseio nica a^Ctefiphonte conftituta*
  - © o o o
  - o o o o o o
  - o o
  - O , © O B O O O O
  - Hyp^thros uero decaftylos e inpronao & poftico^Reliqua omnia eadem habet,quse dipteros/ed interiore parte columnas in altitudine duplices re motas a parietibus ad circuitionem (vt porticus ) periftyliorum,'Medium autem fub diuo eft fine te£o,aditufq$ valuarum ex vtraqj parte in pronao &poftico,Huius autem exemplar romasnoneft, fed athenis odlaftylos 8C in templo Iouis olimpiu
  - De quinque
- p.n.n. - vue 56/246
- - TERTIVS.
  - 2*
  - De qu inquc sedium fpetiebus* Caput* II*
  - W-H S Ds *r ^lii &t qnq^quapeea fut uoeabulatPycnoftylos^deft crebris colu/ ilis, Syftyios,pauIoremifliorib9,diaftylos, ampli0 patetib0, Rari9 q oportet iterfe didu 6hs,areoftyIos ,Euftylos lteruallo^ lufta diftributioe*Ergo py/ cnoftylos e,cui9itercolunio vni9& dimidiat® colunt craflitudo iterpoi pt, W-f* queadmodu e diuiiulii^SC i cadaris foro veneris,8L fiq ali® fic fut copofitas*
  - & kVtA' £ <*•
  - Spye%+*Stol*‘t’
  - $ySfy£*tX~
  - >t ASlyitt-Azrftsly l*‘x' ifuSfyi***-
  - 33 Intcrcolfi* nia. quibus uni9& dimidiare colune craffitndo iti terpoiita eft*
  - Item iyitylos eli:,in quo duarum colunaru craflitudo inintercolunio po/ + ^ ^ terit collocari, & fpira^ plinthides ®que rnagn® fint eo fpatio , quod fbe/ rit iter duas plinthides ,queadmodu eft fortuna* equeftris ad theatrum la/ vi^* *a7r- ^
  - pideum^ reliqua^qu® eifdem rationibus futit compofit® * ^
- p.25 - vue 57/246
- - tlEER.
  - b. Intercolu. nia gbus dua-ru colunaru craflitudo in-lerpofita eft*
  - Hsc-vtraq* gria vitiofu hnt vfu,Matres«niamilia^cuadfupplicationegra ; dibus afcedatjtio pnt p Itercolunia aplex^ adire, nifi ordines fecerit,Ite v-al Harum afpedus obftruitcoluna^ crebritate, ipfaq? ligna obfcuratur,Item circa asde pp anguffras impediatur ambulationes* Diaftyli at hsc erit co/
  - !)ofitio,cum triu columnarum craffitudine intercolunio interponere pol/ iimus,tanc[ eft apollinis 8C diansesedis,Hxc dilpofitio hanc habet difficul/ tatem^ epiftylia propter interuallorum magnitudinem franguntur*
  - c* Intercoffr niaiqbiu tria coluna^craf-fitudo fterpa-fitaeft.
  - c
  - c
  - c
  - In ar&oftyiis auce nec lapideis nec marmoreis epiftyliis vti dat, fed impo/
- p.n.n. - vue 58/246
- - JZjMi&lnpf , anjr krejf ntMvra&is e^mm^tptpA 'Tkfeitiiev -xAf e ff aX drctttn 'tna^citmmi Gisrfcr*#., Ucrcu&i 'tbmpc**
  - TERTIYS. dtffaCii -libi VntncSacn**faj-'2a- x}
  - i<mr *fe»
  - •neda* de materia trabes ppetua;*& ipa& xdiu. fpes fut baryc^barycephafeT hailcsJatg,etnat<p fignisfifl:ilib0autaereis inauratiseag;faftigiatufeanico more3vti e ad circu maximu cereris &herculis,popeiani item capitoliii
  - P/rtf. 6?.lj ‘Twrftimttf) £cynd
  - CBmjcH-, 11-'2—4 i
  - -jfrfrt.. xhrriae vbAUeJ '*r‘t '
  - •T-nr.U- 2—4
  - V r T~ X 1 i a w... / 7* A b < “i r n
  - Reddeda nuc e euftyli ro,q maxie pbabilis 6£ ad vfu & ad fpem 8C ad firmi tate rones hetexplicatas^naq? facieda fut initeruallis fpatiadua^ coluna^j & qrtx partis colunt craffitudinis, mediumcp intcrcoluniu., vnu qcTerit in frote,altei£ quod erit iri poftico^triu columnam craflitudine,$ic enim ha/ bibit 81 figurationis afpeflum venuftum & aditus vfum fine impeditioni/ bas,& circa cellam ambulatio authoritatem*
  - ^ (^OTurn’ • /c~["
  - JWm- &%!-*• d’u7>t --
  - s& o y nr£W i
  - G**ucVtS~U
  - \C*> 't2''1**
  - &ah> ^<viufc
  - 3 »v£+n.t ..Si+tt-
  - a« barycepha Ias
  - b« intefcolu* nio^fpacia ut cuicjj pia# cet*
  - a. intercolfi * nia maxie probabilia* qbus duaje coluna^ SC qrte patris uni9 craflitu-do lterpofi, taeft
  - b» mediane colunae t cJA bus pp um interponit triu colfina-tumcraffi* tudo
- p.26 - vue 59/246
- - $ Vt UU
  - LIBER
  - Huius autem rei ratio explicabitur fic,frons loei^uiiu sede coftituta ftie rit,fi tetraft ylos facienda fuerit,diuidatur in partes vndecimfemis pter cre pidiines^C proieduras fpiraru, Si fex erit columnarum, inpartes decem 8C odo,Si odaftylos conftituetur diuidat imxxiiii* & femiflem, Item ex his partibus,fiue tetraftyli,fiue hexaftyli, fiue odaftyli, vna pars fumat ,eaq$ eritmodulus,cuius moduli vnius erit craflitudo colunarum,Intercolum/ nia lingula pter mediana modulorum duoru & moduli quartse partis ,me/ diana in fronte & poftico,fingula ternum modulorum,Ipfarum columna rum altitudo erit modulorum odo 8i dimidias moduli partis,Ita ex ea di/ uifione intercolumnia altitudinefc# columnarum habebunt iuftam ratio/ nem,Huius exemplar romas nullum habemus,fed in alia Teo odaftylon li beri patrissas autem fymmetrias conftituit hermogenes,qui etia primus odaftylum pfeudodipteriue rationem inuenit,Hx dipteri enim sedis fym/ metriafuftulit interiores ordines columnarumlxxxvuueacp ratione fum/ ptus operifqj compendia fecit,Is in medio ambulationi laxamentum egre gie circa cellam fecit,de afpeduqj nihil imminuit,fed fine defiderio fuper/ uacuorum conferuauit authoritatem totius operis diftributione ♦ Ptero/ matos enim ratio & columnarum circum sedem difpofitio ideo eft inueta, vtafpedus propter afperitatem intercoluniorumnaberet authoritatem* Prastereafi ex imbrium aquse uis occupauerit,& itercluferit hominu mul/ titudinem,vt habeat in sede circaqj cellam cum laxamento liberam mora, Hsec autem ita explicantur in pleudodipteris sedium diipofitionibus,qua/ re uidetur acuta magnaqj folertia effedus operum hermogenes fecifl*e,reli
  - nxwnti-)TM-
  - a U. mlrimjffi’ &-c
  - ScTif^ b-ecrz+P-
  - jtT&c-aJ
  - busareofl
  - tis odauas ad altitudines,Item in diaftylo dimetieda eft altitudo columnas in partes odo & dimidiam,& vnius partis columnas craflitudo collocetur, In iiftylo altitudo diuidatur in nouem 8C dimidia partem, 8C ex eis una ad craflitudinem columnse detur,item in picnoftylo diuidedaeft altitudo in partes decem,& eius vna pars facienda eft coiumnas craflitudo,Euftyli au/ tem sedis columnse( vt diaftyli)in odo partes altitudo diuidatur & dimi/ diam*& eius vna pars conftituatur in craflitudine imi fcapi, ita habebitur pro rata parte intercolumniorum ratio,Quemadmodu enim crefcunt fpa tia ititer columnas,^portionibus adaugecbefunt craflitudines fcaporum, Naqjfi in arasoftylo nona aut decima pars craflitudinis fuerit,tenuis & exi lis apparebit,ideo quod per latitudinem intercolumniorum aer cofumit, & imminuit afpedus fcaporum craflitudinem,Contra vero pycnoftylis fi odaua pars craflitudinis fuerit,propter crebritate & anguftias intercolum niorum,tumidam 8C inuenuftam efficiet fpecie, Itacj generis operis opor/ tet perfequi fymmetrias,Etiac^vangulares columnas craffiores faciedsefunt ex lua diametro quinquagefima parte,q> ese ab aere circumciduntur,et gra
- p.n.n. - vue 60/246
- - TERTIVS.
  - 27
  - THUi-fr.
  - P&C.J0-4
  - .1
  - .?a.c
  - Cotra&iirae autem in fummis columnarum hy potracheliis ita faciendae uidetu r,vti fi colum/ na fit aETminimo ad pedes quinofdenos, ima craffitudo diuidatur in partes fex , 8i earum partium quinque fumma cofcftituatur, Item quae erit ab quindecim pedibus ad pedes vigin ti,fcapus imus in partes fex&femiffem diui/ datur ex earumque partium quinque&femiD fe fuperior craffitudo columne fiat, Item quae erut a pedibus viginti ad pedes triginta fcapus imus diuidatur in partes fepte, earucp fex fum/ ma contradura perficiaturj, Quae autem ab tri/ ginta pedibus ad quadraginta alta erit,ima craf litudo diuidatur i partes feptem Si dimidiam, ex his fex & dimidiam in fummo habeat con/ tra&uraerone, Quaerat a qdragita pedibus ad quinquaginta3Item diuidedae funt in o&o par/ tes3& earufeptem in fummo fcapihypotrache lio contrahantur,Item fiquae altiores erunt his, eadem ratione pro rata confli tuantur cotraflu ix, Hae autempropter altitudinis interuallum (candentis oculi fpetie fallunt,quamobre adii/ ciuntur craffitudinibus temperatura, Venufta tem enim perfequiturjrjfus,cuius fi nonEIandi mur voluptati proportione dt modulo^ adie/ #ionibus,vti id in quo fallitur,teperatione ad/ augeatur ? vaftus & inuenuftus confpicietibus remittetur afpedus ,De adieflione quae adiici/ tur in mediis columnis,quae apud graecos £ vt* riq appellatur,in extremo libro erit formata ra tio eius,quemadmodum mollis & conueniens efficiatur*
  - Defundationibus& columnis atq? earum prnatu & epiftyliis tam i locis folidis quam in congeftitiis* ' Cap* III*
  - § ubftru&ionis fundationes eorum operum fo/ diantur(fi queant inucnirpab folido, &infoli/
  - £ils 4 cuJf l
  - b< cotradura
  - a «additio fn> mediis colu-nis& contra-durae initia &ab«a.ad «c.
  - reda & equa* lis ducitur columna
  - dum,quantum ex amplitudine jOperis pro ratione uidebitur^extruan/
  - Jf?fc£,72-.A
  - llffi a Hcai imeniri) CoCi&tm , <d fn jo£i <&> J 93 • *
- p.27 - vue 61/246
- - LIBER
  - 1 tur,qua:ftru&ura per totum folum qfolidiffima fiat, fiif fhi&o l> rietes extruantur fub columnis dimidio crafliores,, q columna: fun t fu/
  - ValiP> tura:,vtifirmiora fintinferiora fuperioribus,quse ftereobatse agpellan/
  - ’ , ” 4 tur,nam excipiunt onera,Spirarumq* proie£ura: non procedant extra
  - (olidum,Itemfupra,parietis ad eudemmodumcraflitudoferuadaeft, fts iy**f**«*' 9 ^u^mtemalla autem concameranda aut folidanda fiftucationibus,vti difti/ «*• n-l
  - $M/ertr ) An?** wj>-
  - frinc.
  - yX~ /wWrtutn* ,
  - + $UC*8*tf > !£ >wM
  - ^^*neant,Sin autemfolidum non inuenietur,fed locus erit congenitius ad imu aut palufter,tuc is locus fodiatur,exinaniatur qj, & palis alneis aut
  - 1____: •________I fL • n^H . • *'/’ f._ 1: _________1_ **_ 1
  - oleagineisautrobufteis vftilatis cofigatur^fublicasqj machinis adigan/ «*&•*•-tur qcreberrimas, carbonibufq* expleantur interualla palorum, & tunc ftru duris folidiflimis fundamenta impleantur,Extrudis autem funda mentissad librametum ftylobata: funt collocandi,Supra ftylobatas co/ lumnx dilponendse,q ueadmodum fupraferiptum eft,fiue in pycnofty Io quemadmodum pycnoftyla,fiue fiftylo aut diaftylo aut euftylo, quemadmodum fupra feripta funt & coftituta,In arseoftylis enim liber tas eft quantum cuiqj libet,conftituendi, fed ita columna: in peripteris collocentur,uti quot intercolumnia funt in fronte,totidem bis interco lumnia fiant in lateribus,Ita enim erit duplex longitudo operis ad lati/ tudinem, Namcp qui columnarum duplicationes fecerunt, errauifle vi dentur, q> vnum intercolumnium in longitudine plus q oporteat, pro currere uidetur,Gradus in fronte ita conftituendi funt, vti fint femper impares, Namqj cum dextro pede primus gradus afeendatur, item in *uvuc/ a£'fummotemplp primus erit ponendus,Craffitudines autem eorum gra fjdt+uir duum itafiniendas cenfeo,vt necu crafliores dextante neaj tenuiores do
  - $nu- drante fint collocat se,fic enim durus no erit afcenfus „Retradionesjuite
  - VrU^t’> f*^rt . .1-,« * _ /- ~ ^
  - «Th.p-*
  - | graduu nec minus q fefquipedales,nec plus q bipedales ,facieda: uidehTi^
  - tur,Itemficircaademgradus futurifunt,adeundem modum fieri de/v£t£$ bent,Sin autem circaxdem ex tribus lateribus podium faciendum erit, ad id coftituatur,vtiquadra^fpira:,trunci,corona:,lyfis,ad ipfum ftvlo .e&i* batam qui erit fub columnse fpiris, conueniant*Stylobatam ita oportet exaequari, vti habeat per medium adie&ione per fc^millos impares, Si enim ad libellam dirigetur,alueolatus oculo videbitut\Hoc autem vti fcamilliadidconuenientes fiant,item in extremo Ubro fcftjna & demo
  - JL
  - 1 \1» Iit
  - -Ht-turr Xio
  - ftratio erit defcnpta*
  - tkr.n.i-f
- p.n.n. - vue 62/246
- - TERTI VS
  - 28
  - His perfe&is in fuis locis fp ira collocentur,eaqj ad fymmetriam fi c per ficiantur,vti craflitudo cum plintho fit columna ex dimidia craflitudi/ ne,proieduramc^ quam graci lx4>o j><*i vocitant,habeant quadrantem, Ita tumlata&longa erit columna craffitudinis vhiiis & dimidia,Alti/ tudo eius fi atttcurges erit,ita diuidatur,ut fuperiorpars tertia parte fit craffitudinis columna, reliquiim plintho reliquatur,Dempta plintho reliquum diuidatur in partes quatuor,fiatqj fuperiortorus quarta,teli qua tres aqualiter diuidantur,& vna fit inferior torus , altera pars cum finis quadris fcotia quam graci 'joxiAoy dicunt*
  - pe« t! X«>72£
  - -ttJcl cLpV\rtlx.mt»ft
  - //%• pdins 'T^J‘TPd)$l^crV-
  - x?(ri£.l C
  - iHS r-w-,
  - ~reiyst>ce*u'
  - vTt;;; ^ *•***’
  - D iiii
- p.28 - vue 63/246
- - LIBER
  - a. torus fupe-rior
  - b» quadrae c* fcotia fiue trochilus d. torus inferior
  - e* plinthus
  - fi modulus &imae colu-* nxcratiitU' do,
  - Sin autem ionicx erunt faciencte/ymmettix earum fic erunt conftitu/ cndse,vti latitudo fpinequoquouerfus fit columhx craffitudinis adie/ &a craffitudine quarta & o&aua,altitudo vti atticurgistita & eius plih/ tlios,reIiquum9 prxter plinthon quod erit tertia pars eraffitudinis do/ iou a lumn^idiuidatur iii partes feptem,inde trium partium torus qui cft in
  - fummo,reliquas quatuor partes dmidendse funt sequaliter ,&vna pars .vftiL m. I fiat cum fuis aftragalis 8£ fiipercilio fuperior trochilus,altera pars infe/
  - pori trochilo relinquatur,fed inferior maior apparebit ideo,q> habebit ad extremam plinthum proie#uram, Aftragali faciedi funt o&mxpar tis trochili,proie#ura erit fpirx pars o&aua & fextadecima craflitudi/ nis columnas*
- p.n.n. - vue 64/246
- - TERrLVS.
  - 29
  - a» totas
  - b. trochilus fiue fcotia
  - c. plinthus
  - d. fupercifra
  - e. aftragali
  - f. modulus &imae colu-nxcraflitu-do
  - %a n.c
  - 'U.ttz.-l
  - Spiris perfe&is ^collocatis, columnas funt medianas in pronao & pofti cb ad perpendiculum medii centri collocandas, Angulares aute, qu;eq$ e regione earum futuras futit iii lateribus asdis dextra ac finiftra, vti par/ tes interiores ,quas ad parietes cellas fpe&ant,ad perpediculum latus ha/ beant collocatum,Exteriores autem partesVri dicant fe earu contracftii ra,Sic enim erunt figuras compofitionis asdium contratfturas iufta ratio/ ncexadse* Scapis columnarum ftatutis,capmilorum ratio fi puluina/ ta erunt,his fymmetriisconforniabuntur,vti q craffus imus fcapus file rit addita otftauadecima parte (capi, abacus habeat logitudinem & lati tudinem,craflitudinem cum volutis eius dimidiam,Recedendu autem
  - eft ab extremo abaco in interiorem partem frontibus volutarum parte duodeuigefima,& eius dimidia t & lecundum abacum in quatuor par/ tibus volutarum fecundum extremi abaci quadram lines demittendas, quas catheti dicuntur, Tunc cralTitudo diuidenda eft in partes nouem 8t dimidiam, ex nouem partibus 8C dimidia,vna pars & dimidia abaci
  - «uk Sicbrtn Se-torrum amb-Achtnro,) IfnL. wt.£
  - vTIvC. tez- a
- p.29 - vue 65/246
- - craflitudini relinquatur,& ex reliquis odo volutae conftituatur 9 Tunc ab liliea quse fecundum abaci extremam partem demifla erit,in interio/ rem parte alia recedat v-nius &dimidiatas partis latitudine,Deinde ese li/ nese aiuidantur ita,ut quatuor partes 8t dimidia fub abaco relinquan/ tur, Tunc in eo loco qui locus diuiditquatuor 8t dimidiam 8C tres 8C dimidiam partem,centrum oculifignetur, ducaturqj ex eo centro ro/ tunda circinatio tam magna in diametro ,cjvnapars ex odo partibus eft,ea erit oculi magnitudine,& in ea catheto refpodens diametros aga/ tur,iunc ab (ummo fub abaco inceptum in fingulis tetrantorum^adio *ubus dimidiatum oculi fpatium minuatur,donicum in eudem tetran/ <
  - tem,qui eft fub abaco,veniat,Capituli autem craflitudo fic eft facienda, vt ex nouem partibus 8C dimidia tres partes praependeant infra aftraga/
  - ?&£ lum fummifcapnCymatio adempto abaco & cannali reliqua fit pars,
  - Proiedura autem cymatii habeat extra abaci quadram oculi magnitu/ dinem, Puluinorumbalthei ab abaco hanc habeat proieduram,vti cir/ "t*
  - cini centrum vnum cum fit poStum in capituli tetrante, & alterum di/ ducatur ad extremum cymatium, circumadum baltheorum extremas
  - f)artes tangat,Axes volutarum ne crafliores fint,q oculi magnitudo,vo utseqj ipfefic cedantur,vti altitudinis habeant latitudinis mseduodeci mam partem*
  - c* uoluta
- p.n.n. - vue 66/246
- - TERTI VS* 30
  - Has erunt fymmetrias capitulorum,qua; columnas futura» funt ab mihi/
  - mo ad pedes*xv* Quas fupra erunt reliqua, habebut ad eundem modu **. fr-
  - fymmetrias,abacus autem erit longus & latus, q craflfa columna e ima,
  - adieda parte nona,vti quo minus habuerit altior columna cotradum,
  - eo ne minus habeat capitulum fuse lymmetrias proieduram & in altitu/
  - dme ratas partis adiedionemJDe volutarum deicriptionibus vti ad circi
  - nu fint redas inuolutas, quemadmodum defcnbanturm extremo libra
  - forma & ratio eaps erit mbfcripta*
  - a» ima (capi colonas craf-fitudo b»(umaeiuf« dem cdtra» Aura & ima capitali craf-(itudo
  - c. capitali abacus
  - d. modulus fumptus ab ima fcapi columnas craffitudine
  - e* uoluta f. tetrantes g* oculas
  - Capitulis perfedis deinque in fummis columnarum fcapis, non ad Ii/ bellam feaadasqualeni modulum collocatis, vti quasadiedio inftylo/ batisfadafuerit^n fuperioribus membris refpondeat fymmctria epi/
- p.30 - vue 67/246
- - LIBER
  - vFfoC-\0i • A
  - tfGC.VH-l
  - ftyhorumjfcepiftyliorum ratio fic efthabenda, vt fi columhse fuerint a mmimo*xiupcdum ad*xv*pedes,epiftylii fit altitudo dimidia craffitu/ dinisittuecolumnae,Itemab*xv*peaibusad viginti, columna; altitudo dimetiatur in partes trefdecim,& vnius partis altitudo epiftylii fiat, Ite (i a*xx*ad*xxv* pedes, diuidatur altitudo in partes duodecim&femil/ fem,& eius vna pars epiftylium in altitudine fiat,Item fi a* xxv*pedibus ad»xxx,diuidatur in partes*xii*& eius una pars altitudo fiat, Item fecun dum ratam partem ad eundem modum ex altitudine columnarum ex/ pediendae funt altitudines epiftyliorum, Quo enim altius oculi fcanditf acies^ion facile perfecat aeris crebritatem, dilapfa itaq* altitudinis fpa/ tio,& viribus extrita, icertam modulorum renuntiat fenfibus quantita/ tem,quarefemperadiiciendumeftrationis fupplementumin fymme/ triarum membris,vt cum fuerint in altioribus locis opera,aut etiam ipa coloflicotera certam habeant magnitudinum rationem, Epiftylii lati/ tudo in imo qua; fupra capitulum erit,quata craflitudo fummse colum/ nse fub capitulo erit,tanta fiat,fummum quitum imus fcapus, Cymati/ um epiftylii feptima parte fuse altitudinis eft faciendum,& in proie&u/ ra tantundem,reliqua pars pter cymatium diuidenda eft in partes *xii*
  - & ea£t trium prima fafcia eft facieda,fecunda quatuor, fumma quinq*,
  - Ite Zophorus fupra epiftyiiu quarta parte minus,q epiftylium, Sin au tem figilla defignarioportuerit,quarta parte altiore,q epiftyiiu, yti au/ thoritate habeat fcalptura , Cymatium fuse altitudinis partis feptima;* proie&ura cymatii,quata eius craflitudo, Supra zophorum deticulus eft faciendus tam altus,q epiftylii media fafcia,proiedura eius,quatum altitudo, Interfe&io, qua; grsece ktox» dicitur,fic eft diuideda,vti den/ ticulus altitudinis fuse dimidiam partem habeat in fronte *Cauus aute interfedionis huius frontis e tribus duas latitudinis partes habeat, hu/ *>•' *
  - rflkC-iof-
  - •v imrv&ldecs) tV-
  - cienda eft,quantu erit altitudo a Zophoro ad fummum corona; cymati um,& oino omnes ecphora venuftiorem habent fpeciem, quse quantu altitudinis,tantudem habeant proie<ftura*Tympani aut quod eft m fa/ ftigio,altitudo fic eft facienda,vt frons coronse ab extremis cymatiis, to/ ta dimetiatur in partes noue,& ex eis vna pars in medio cacumine tym/ pani coftituat ,dum contra epiftylia columnarumq? hypotrachelia ad perpendiculum refeodeant,Coronse quse fupra tympanu fiunt,sequali/ ter imis pter fimas funt collocanda;, infuper coronas fimse quas grseci *»*•«
  - ........ 'iyriTi&t Xzq dicunt, faciendse funt altiores otfaua parte coronarum al
  - s^titudinis , Acroteria angularia tam alta,quantum eft tympanum me/ dium^nediana altiora odaua parte,q angularia»
- p.n.n. - vue 68/246
- - TERTIV&
  - 31
  - k* actoteda
  - U tympanfi
  - ai (ima b» corona
  - c. denticulus
  - d. zophomc
  - e* cymatium f. tertia fafcia
  - g*fecuda fa* fcia
  - h« pria fafcia
  - Membra omnia quas fupra capitula columnarum funt futura,ideft epifty lia zophori,coronas,tympana,faftigia,acroteria,inclinanda funt in frontis fux cuiulqj altitudinis parte*xii*ideo q> cum fteterimus contra frontes, ab oculo lineas duas fiextenfe fuerint,& vna tetigerit imam operis partem,al/ tera fummam,qux fummam tetigerit,longior fiet,Ita quo longior vifus li/ nesBin fiiperiorempartem procedit,refupinatam facit eius fpetiem,Cum autem (vti fupra fcriptumeft) in fronte inclinata fuerint ,vtunc in afpedu
  - A* /• ,
  - in mmwn ineWtaiwn-ffH-
- p.31 - vue 69/246
- - LIBER
  - a, norma
  - b. flrria crftdx
  - Imi-
  - videbuntur efle ad perpendiculum & normam* Golumnanim ftriges fa/ '*« cienda: funt*xxuii*Ita excauata:,vtinorma in cauo ftrigis cum fu erit conie/ circumada,ita anconibus ftriarum dextra ac liniftra angulos tangatjVt
  - acumen norma: circum rotundatione tangendo peruagari poffit*
  - Craffitudinesftriarumfacienda: funt,quantum adiedio in media colum/ na ex deferiptioe inuenietur,In fimis qua: fupra coronam in lateribus funt a:dium,capita leonina funt fculpenda ita pofita,vti contra columnas fingu las ea primum fint defignata,cetera vero aquali modo difpofita,vti fingu/ la fingulis mediis tegulis refpondeant,Ha:c autem,qua: erunt contra colu/ nas,perterebrata fint ad canalem,qui excipit e tegulis aquampeleftem,Me/ diana autem fint folida, vti qua; cadit uis aquse per tegulas in canalem, ne deiiciatur per intercolumnia,neqj tranfeuntes perfundat,Sed qua: funt co/ tra columnas,uideantur emittere vomentia rudus aquarum ex ore* Aediu ionicarum,quaaptiflime potuitdifpofitiones hoc volumine defcripfi,Do/ ricaru aut 8C corinthiam qua: fint proportioes m fequenti libro explicabo*
- p.n.n. - vue 70/246
- - MVVITRaV VII D E ARCHITECTVRA 32
  - W-m.
  - LIBER QVARTVS*
  - VM aiaduertifTem Impator plurcs de architedura pcepta volumiaqj cometario^ no ordinata fed 1ce/ pta vti particulas errabudas religiTe,digna & vtilii/ lima re putaui antea difciplins corpus ad pfeda or dinationepducere,&pfcriptasin lingulis volumi nibus fingulorum generum qualitates explicare* Ita^Csfarprio volumine tibi de officio eius &qbus eruditu ee rebus ar/ chitedum oporteat5expofui3Secudo de copiis materis e qb° adificia cofti/ tuunt ^difputaui^Tertio aut desdiufacra^ difpofitioibus & de ea^ genere varietate qfq* 8i quot ha beat fpes,eariicp, qfut in lingulis gnib°,diilribu/ tioes,ex tribufqj gmb°q fubtiliffimas heretppor t6ib9modulo^ qlitates, ionici gnis mores docui Nuc hoc volumie de do ricis corithiifqj lftitutis BC oibus dica^eomq? di/ fcrimia & proprietates explicabo*
  - De tribus gnibus co lumnaru origines 8C in/ uentioes* Cap* I*
  - ^ olumnas corinthis pter capitula oes fymmetri/ as hnt,vti iomcs,fedca/ pitulo^ altitudies effici unt eas pro rata excelfio res & graciliores^ ioni ci capituli altitudo ter/ tiapars e craffitudis co/ lums^corithii tatacral/
  - (itudo fcapi,Igit q> dus
  - Inartes e craffitudine co/ unam capitulis corin/ thio^adiiciunt efficiut excelfitate fpeciem ea^ graciliore*Cstera mem
  - c« capitulum corimhin d. capitula ionicum
  - a. colfinafcj' nica,
  - b. colfinaco xinthia
  - c.fpfra artica fpira ioni* ca
- p.32 - vue 71/246
- - LIBER
  - ^fnC- U-2- • A
  - xTfnt-irzX
  - U2.C
  - //PtiCiizJ
  - bra qua? fupra columnas inip6nutur,aiit c doricis fymmctriis, aut ionicis moribus,in Corinthiis columnis collocantur, quod ipfum corinthiu ge/ tius propriam coronarum reliquorumq* ornametorum no habuerit infti/ tutionem, fed aut e triglyphorum rationibus mutili in coronis & m epi/ ftyliis gutte dbrico more aifponunt,aut ex ionicis inftitutis zophori fcal
  - E turis ornati cum denticulis & coronis diftribuuntur,Ita e generibus duo us capitulo interpofito,tertium genus in operibus eft procreatum* E co lumnaTum enim formationibus trium generum fa&e funt nominationes, dorica,ionica,corinthia, e quibus prima & antiquitus dorica e nata, Naq? ach aia PeloponefToq? tota Dorus hellems 8C opticos nympha? filius regna/ uitjifcfc argis vetufta ciuitate Iunonis templum sedificauit eius generis for/ tuito forma? phanu,deinde iifdcm generibus in exteris ach aia? duitatibus, cum etianu no eflet fymmetriarum ratio nataJPoftea autem q Athenienfes ex refpofis Apollinis delphici comuni cofilio totius hellados tredecim co/ Ionias vno tempore in aham deduxerut, ducefcg in fingulis coloniis cofti/ tuerunt, & fummani imperii parterrilonixuthi & creufe filio dederunt, quem etiam Apollo delphis fuum filium m refponfis eftprofeflus,iifq* eas colonias in aliam deduxit,& cariasfines occupauit,ibiq$ ciuitates amplifli/ mas coftituit,ephefum,miletum,myunta(qu£Eolimab aqua eft deuorata, cuius facra & fuffragiu milefiis ionesattribuerutj-priene,farnum,teon,co/ lophona,chium,erythras,phocea,Clazomenas,lebedu,meliten,Hsecmeli te propter ciuiu arrogantiam ab his ciuitatibus bello indi&o comuni cori filio eft fublata,cuius loco poftea regis Attali & arfinoes beneficio Zmyr/ neo£? ciuitas inter ionas eft recepta,Has ciuitates cum caras 8i lelegas cicciO fent,eam terra? regionem,a duce fuo ione appellauerunt Ioniam,tbic^ terri pia deorum immortalium conftituentes ceperunt jphana aedificare, & pri/ mum Apollini panionio aedem, vti viderant m achaia, conftituerunt, 8t
  - eam doricamappellauerunt,q? in dorieon ciuitatibus priimini fadam eo
  - tes fymmetrias earum & querentes quibus rationibus efficere pollent ,vt£ ad c ~
  - &adonusf
  - flatem,dimefi funt virilis pedis veftigium cum inueniflent pedemfex/ tam partem effe altitudinis in homine, ita in columnaml.tnmiftiil^unt ^ & qua craflitudme feceruntbafim fcapi,tantum eamlexidseam: capituloiiia altitudinem extulerat,Ita dorica columna virile corporis proportionem # firmitatem 6i venuftatem in aedificiis prsftarcccpit#
  - Item
- p.n.n. - vue 72/246
- - QVARTVS.
  - 33
  - Twni/.-f-A
  - litem poftcadianakon
  - ftituere xdem queren/
  - tcsnouigeneris fpecie, I
  - iifdem veftigiis ad mu
  - liebretranftulcrut gra/
  - cilitatem,& fecerut p ri
  - mum columna: cramtu
  - dinem altitudiniso&a/
  - uaparte,vt haberet fpe
  - tiem excelfiorem,bafi
  - (pira fuppofuerut pro
  - calceo, capitulo volu /
  - tas,vti capillamento co
  - crilpatos cincinos prx/
  - pendentesdextra ac fi/
  - niftra collocauerut>&
  - • *+ *
  - cymatiis & encarpis £ crinibus difpofitis fron tes ornauerut,truncoqj toto ftrias vti ftolaram rugas matronali more demiferuntJta duobus difcriminibus coluna/ rum inuentionem,vna virili fine ornatu nuda fpecie, alteram mulie/ bn fubtilitate & ornatu fymmetriaqj funt imita tuPofteri uero elegatia fubtilitateq* iudicioru pgreffi & gracilioribus
  - modulis deledati, feptecraffitudinis diametros in altitudinem columnae doricayonicse odofemis conftituerunt ♦
  - coGit/true
  - tfrm«£rfx.
  - Ziviufy» i SlU^L. olHAwtiv eu
  - ***• MtZ 1 \
  - dvtH? (fu<>r riist&L j a*u,tr -fu>n>i
  - i OnhbfUf 4 f«4' *7
  - £*•*£ WV-
  - •'ScutiUTtiL ait
  - \>trte*&i m&L
  - E
- p.33 - vue 73/246
- - LIBER
  - Id autem quod Iones fecerunt,primo ionkunieft nominatu,Tertium ve> ro quod Corinthiumdicitur,virginalis Eabet gracilitatis imitationem ,^ virgines propter aetatis teneritate gracilioribus membris figurata» effe&us recipiuntin ornatu venuftiores*
- p.n.n. - vue 74/246
- - QV ARTVS.
  - 34
  - Eius autem capituli pri ma inuentiofic^memo/ ratur efle fa&a, Virgo ci uis corinthia iam matu/ ra nuptuTmiplicitamor bo deceflit, Poft fepultu ram eius quibus ea viua poculis dele<ftabat, nu/ trix colle&a & compofi ta in calatho pertulit ad monumentu,&in fum/ mo collocauit, & vti ea -permaneret diutius fub amo,tegula texit,Is cala thus fortuito fupra acha ti radice fuerat colloca/ tus,lnterim podere pref fa radix achati media fo lia ^cauliculos circa ver num tempus profudit, cuius cauliculi fecundu calathi latera creicentes & ab angulis tegula? po deris neceflitateexpreffi flexuras in extremas par tes volutarumfacere fut coa&i, Tuc Callimachus
  - mter elegantiam tatem artis mar morese ab atheniettfibus catatechnos fuerat no / minatus,pneteriens hoc monumetu animaduer/ tit eum calathum,& cir/ ca foliorum nafcentem teneritatem, dele&atufqj genere 8C forma? nouitate ad id exemplar columnas apud corinthios fecit, fymmetriafq? conftituit, cx eoqj in operum perfectionibus corinthii generis diftribuit ratioes,Eius autem capituli fymmetria fic eft facienda,vti quanta fuerit craflitudo imas colunae, tata fit altitudo capituli cu abaco, Abaci latitudo ita habeat rone, vt quata fuerit altitudo,bis tata fit diagonios ab angulo ad angulum, Spa/ tia enim ita iuftas habebuntfrohtes quoquouerfus *
  - rtdi yv*'
  - a* columna docica ftriata b« columna iomcaftriata cum capitu -Io tamen co* rimhio&fpi-raattica
  - xffcf.nt.-c
  - vfl&r. II*.*
- p.34 - vue 75/246
- - LIBER
  - ai abacus
  - b.ctaflitudo imi fcapi columnae c« craffitudo hyporrache -lii
  - d.cotraftura frontis abaci
  - Latitudinis frontes (ument ur introrfus ab extremis angulis abaci,fuxfro/ tis latitudinis nona* Ad imum capituli tantam habeant craffitudinem qua/ tam habet fumma columna,pneter apothefim & aftragaluni,Abaci craffi/ tudo feptima capituli altitudinisDetnpta abaci craffitudinediuidatur re/ liqua pars in partes tres5ex quibus vna imo folio detur, fecundum folium mediam altitudinem teneat,cauliculi eandem habeant altitudinem, e qui/ initat, jg* cadicH- bus folia nafcuntur proiefta^vti abacum excipiant ^qua; ex cauliculorum
  - J r i.. ________, * * ---r L*
  - -dU <
  - hevrocwr,^
  - m.nrA
  - ccs in/ ores in
  - foliis nat^ procurrunt ad extremos angulos voluta», minorefq? helij • tra fuum medium qui funt in abaco,floribus fubiefti fcalpantur,Flc quatuor partibus quanta erit abaci craffitudo, tam magni formentur, Ita his fymmetriis corinthia capitula fuas habebunt exaftiones*
- p.n.n. - vue 76/246
- - QVARTVS.
  - a\ modulas eximifcapi colunx fumo ptus
  - b« uolata c. folium d* flos
  - e. caulicufi
  - f. abacus
  - ft.us.c
  - TfilliJ
  - Sunt autem qus iifdem columnis imponuntur capituloru genera variis vocabulis nominata,quorum nec proprietates fymmetriarum nec colum narum genus aliud nominare poffumus, fed ipforum vocabula tradu&a 8C commutata ex corinthiis & puluinatis & doricis videmus, quoru fym/ metris funt in nouarum fcalpturarum tranflats fubtilitatem»
  - De ornamentis columnarum» Cap, II»
  - (Quoniamautem de generibus columnarum origines & inuentiones fupra funt fcripts, no alienum mihi videtur iifdem rationibus de ornamentis eorum,quemadmodum funt prognata,& quibus principiis Bc originibus ipueta dicere,In sdificiis omnibus infuper collocatur materiatio variis vo/ cabulis nominataJEa autem vti in nominatioibus,ita in re varias habet vti/ litates,Trabes enim fupra columnas &fparaftatas & antas ponutur,in con/ tignationibus tigna & axes,fubtedis fi maiora fpatiaftint,columen in funi mo faftigio culminis,vnde & columns dicuntnr,&tfanftra &rapreoli, fi
  - commoda, columen &vcanterii prominentes ad extremam fubgrunda/ + ***' f'** tionem»
  - <luo roCvtm* 3'
  - 4 CAW.U- •fftftWh»
  - J 4 ftffiUlH
  - ha***'*'
  - 4- ^
  - 4.5 <^thc -
- p.35 - vue 77/246
- - LIBER
  - Mi h*Cpth' defcriptioeft qhet como» da fpatia b» columen c» canteiii
  - ytottvMMb
  - d^haecdercrl-pffoeftqhet maiora ipa/ lia
  - c« afferes f. templa gvtraftra cff luis ca^olis -1 quf ad colu, nien uf<$ jper-ueniut:& to* tfi culme fu/ ftinedo colligant
  - h.hiecdefcri-ptio eft coii, gnarionis1 i« tigna «^b9 infupetaxes ftatuuntur K» mutili in parietib* politi tranftrofg capita fulti, bentes
  - -Vi. frr&iji**cs jl%L
  - ?(»£• m. 4
  - mc. izi.l
  - to+M-l)
  - “i' Hiw Ha •&iu$h* eu vlUr
  - vv‘ $HucHn*
  - Supra cantcrios,tepla, Ac/ *?&«*.* inde infuper fub tegulas af feres ita promitietes, vti pa rietes proiedhiris eorum tc gantur* Itavnaquxq? res 6C loeu & genus & ordinS proprium tuetur,e quibu* rebus & ^materiatura fa/ *#•»*.! brili in lapideis & marmo/ reis asdiu facra^ sedificatio/ nibus artifices difpofitioes eorum fcalpturis luntimi/ tati,& eas inuentiones per/ fequendas putauerut, ideo q> antiqui fabri quodam in loco sedificates, cum ita ab % w « interioribus parietibus ad extremas partes tigna pro minentia nabuiflent collo/ cata,intertignia ftfuxerfit,
  - operibus ornauerut, Tum proie&uras tignoru quan/ tum eminebant, ad lineam & perpendiculum parietu perfecuerunt, qu£ fpeties cum inuenufta ris vifa ef> fet,tabellas ita formatas vti nue fiat triglyphi, cotra ti/ gno^ precifidcs in frdte fixerat,8t eas cera cerulea depinxerunt,vt pcifides: tigno^teifhend offenderet vifum, Ita diuilides tignop^ tedfce triglypho^e dnpofitioe itertigniu 8C opa here i doricis opib9 ceperat, Poftea alii in aliis opib9adppediculu triglypho^ caterios pminetes piecerut,eoraq$ piedui rasfinuauerat,Ex eo vti e tigno^ difpofitioib0 triglyphi,ita e caterioi^ie Suris tnutilopsfub coronis rd eiueta^tafere1 opib?Iapideis 6l marmoreis,' mutili fcliati fcalpturis dformat, q? imitatio e caterioi&JSteni neceffario pp ftillicidiapclinati collocat ,Ergo & triglypho^ & mutilo^ i doricis opib* rd ex ea imitatioe inueta e,Nd*n*queaamodu nonulli errates dixerat fene/ ftra^ imagieseetriglyphos,itapdtee,q>i angulis cotraqj tetrates colum/ naje triglyphi coftituunt ,qbus in locis omo no patiunt res fcncftras fieri*
  - xtf.ni. c
- p.n.n. - vue 78/246
- - ‘fftC.&j.f
  - K-\ g*l»
  - QVARTVS.
  - 3 6
  - TSiO X c-gUf 4 5 iu«-* m-tt* lv\u -fv'*
  - 'tWll‘ " , lj*- *
  - PifToluuntur.n.angulominin aedificiis iun^ursE^C in his fuerint feneftra/ rum lu mina reli&a,etiamqj ubi nunc triglyphi conftituuntur, fi ibi lumi/ num fpatia fuifle iudicabuntur,iifdem rationibus denticuli in ionicis fene ^%
  - ftr aram occupau ifle loca videbuntur,Vtraq? enim linter denticulos Bcip^^rn *
  - ter triglyphos quaefunt mterualla,metffbpse nominantur,emmgrae j$2 ci tignorum cubilia & afferam app5lant,vti noftri ea cau a, colSBaria, Ita quod inter duas opas eft itertignium, id mejhopa eft apud eos nominatu, ^ Itavtianteindoricistriglyphoram&mucilorumeftinuenta ratio,item ' * *
  - in ionicis denticulorum conftitutio propriam in operibus habet ratio/ ^
  - nem,& quemadmodum mutili canteriorum proie&urae ferunt imagine, ^
  - fic in ionicis denticuli ex proie<fturis,aflerum habent imitationemfttaqj in *$&>**-*
  - grsecis operibus, nemo fub mutilo denticulos conftituit, Non enim pol/ funt fubtus caterios afferes efle, Quod ergo fupra canterios & tepla in ueri tate debet effe collocatum,id in imaginibus fi infra conftitutu fuerit, men/ dofam habebit operis rationem,Etiaqp antiqui non probauerunt neq* in/ ftituemnt in faftigiis denticulos fieri fed puras coronas,ideo q> nec canterii nec afferes contra faftigiorum frontes diftribuuntur,nec pofliint promine re,fed ad ftillicidia proclinati collocantur, Ita q<f no poteft in ueritate fieri, id non putauerunt in imaginibus fa&um poffe certam rationem habere ♦
  - Omnia enim certa proprietate & a ueris naturas dedu&is moribus traduxe runt in operum perfe<ftiones,& ea probauerunt,quorum explicationes in difputationibusrationempoflunthabere veritatis,Itaq* ex eis originibus fymmetrias &proportiones vniufcuiufcg generis conftitutas reliquerunt, quorum ingreffus perfecutus de ionicis dl corinthiis inftitutiombus fupra dixi,nunc vero doricam rationem fummamqj eius fpetie breuiter expona*
  - De ratione dorica* Cap* IIL
  - muhCos atd- £pf{icK&sJ !% iq-fr.
  - Tarchefius,ite Pvtheus,no minus Hermogenes,Nam is cu parata habuiflet
  - marmoris copia in doricae aedis perfe&ionem comutauit, & ex eadem co/ ^ ^ ______
  - pia eam ionicalibero patri fecit,Sed tnnon q? inuenufta eft fpeties, autgc/ tibtuL+us , nus,aut formaedignitas,fed q impedita eftdiftributio&incomoda in ope "* re triglypho^ ^lacunario^diftributioe, Naqj necefle e triglyphos cofti/ tui cotra medios tetrates coluna£e,met#opafq?,quae inter triglyphos fient, aequae longas ee,q altas,contraqj in angulares columnas triglyphi in extre/ mis partibus conftituunt ,& no contra medios tetrantes,Ita methopae quae
  - proxime ad angulares triglyphos fiunt,non exeunt quadratae, fed oblon/ •
  - giores triglyphis dimidiaaltitudine,At qui metjiopas aequales volut face/ re,intercolunia extrema cotrahut triglyphi dimidia altitudine, Hoc aut fi/ ue in metjfoparu logitudinibus fiue in intercoluniope cotra&ioibus efficia tur,eft medofum,Quapropter antiq euitare uifi funt i sedibus facr is, dori/
  - mi
- p.36 - vue 79/246
- - LIBIH
  - cx fymmerrix ronem*Nos autem exponimus vti ordo poftulat, quemad/ modum a praeceptoribus accep imus,vti fiquis voluerit his ronibus atten/
  - ** ^densita ingredi,habeat proportiones explicatas,quibus emendatas &fine
  - * Vm * vitiis cgjcarc p0fUt xdiu facra^ dorico more perfetfionesJFrons xdis dori/
  - - , cx in loco quo columnae conftituuntur ,diuidatur fi tetraftylos erit,in par/
  - 'r^ *' tes*xxviii*fi hexaftylos«xUiiL ex his pars vna erit modulus, q grxcel^£ct/ *#•«*•« ^ t«9 dicitur,cuius moduli conlHtuticme ratiocinationibus efficiuntur om nis operis diftributiones,Craflitudo columnarum erit duorum modulo/ rumtaltitudo cum capitulo*xiiii* Capituli craflitudo vnius moduli,latitu/ do duorum & moduli fextae partis,Craflitudo capituli diuidatur in partes tres,e quibus vna plinthus cum cymatio fiat,altera echinus cum anulis,ter tia hypotrachelio cotrahatur columnxaitavli in tertio Iibrndc ionicis eft w'
  - feriptum*
  - a. cymatiu b* plinthus c. echinus cu anulis
  - d* parsqhy* potrachilio contrahituc columnas
  - //TinC-ii#-*
  - in)M- x?6.nf-c
  - Epiftyliialtitudo vniusmoduli cutenia & guttis8, tenia moduli feptima, guttarum longitudo fub tenia contra triglyphos alta cu regula parte fex/ ta moduli prxpendeat,Item epiftylii latitudo imarefpondeat hypotrache lio fummx columnae,Supra epiftylium collocandi funt tnglyphi cum fu/ is methopis alti vnius 8C dimidiati moduli,lati in fronte vnius moduli, ita diuifi,vt in angularibus columnis^ in mediis contra tetrantes medios fint collocati'& intercolumniis reliquis bini, in mediis pronao & poftico ter/ ni,ita relaxatis mediis interuallis fine impeditionibus aditus accedentibus erit ad deo^ fimulacra,Triglypho^ latitudo diuidat in partes fex,ex qui/ bus quinqj partes in medio dux dimidix dextra ac finiftra defignentur, re/ gula vna in medio deformetur femur, quod grxcc^fog dicitur, fecundu eam canaliculi ad normx cacumen imprimantur,Ex ordine eorum dextra ac finiftra altera femora conftituantur, in extremis partibus femicanalicu/ liinteruertantur*
- p.n.n. - vue 80/246
- - QVARTVS.
  - 37
  - %‘1%7-A
  - Triglyphis ita collocatis ,triethopse q funt iter triglyphos,seque altae fint^cj logsBjIte i extremis angulis femimetfropia fint impfia dimidia moduli lati/ maie,Ita*n*erit vt oia vitia et methopa^ et ltercolumo^ et lacuariope,q?aeq ks diuifioes fa6fce erut,emedet,Triglyphi capta fexta pte moduli fut facie/ da,Supra triglypho^capfa corona e collocada 1 ^piedura dimidia &fexta pte hns cymatiudoricu i imo altent i fumo,ite cu cymatiis corona craffa ex dimidia moduli,Diuidedx aut fut i corona ima ad ppendiculu triglypho^ &ad medias methopas viayt dire&ioes 8C gutta^ diftributioes, ita vti gut/ tae fex xlogitudine tres i latitudine pateat,reliq fpatia,q<f latiores funt me/ thopae,q triglyphi,pura relinquant,aut fulmina fcalpant ,ad iprncg metu coronae icidat linea,q fcotia dicit ,Reliqpia tympana,fimae,coronae,quead modiiferiptu e in ionicis,ita pficiant ,Haec ro i opib9diafty lis erit coftituta*
  - a* acroteria b* (ima
  - c. cymatium doricum
  - d. corona
  - e. cymatium doricum
  - f» triglyphi g. methopae h» terna i« epiftylium k* capitulum triglyphi m« gutte.alie gutte Icalpii' turfabeoro* naadppedi' culum trigly-phoycde qb* infra"
  - 1* modulus n* tympanii
  - xffiCtz7-1
  - *** tzy. c
  - H HfriC-1$1 • A
  - fl‘Tf»£ • 12.J
- p.37 - vue 81/246
- - LIBER
  - Opus
  - loti
  - a. fcotia
  - b. gutte qlti ima corona diuiduntur
  - c* uiarum di-ftriburiones Hicifta ut habeatur deicri-ptio operum quae fub co-
  - W-m-* Ionafium
  - in jxvrkf
  - Jictio • 12.$.c
  - v<p<tfcwO l$0'A
  - Si vero fyftylon & monotryglyphon opus erit faciedu/ronssedis fi tetras/ ftyloserit,diuidat iptes*xxiiuhhexaftyloserit,diuidat iptes*xxxy*exhis pars vna erit modulus,ad que(vti fupra fcriptu e) opa diftribuet’,Ita fupra ungula epiftylia & methopae duae& triglypnibini crut collocadi,In agula rib°hoc aplius^dimidiatuqtu e fpatiu hemitriglyphLAcccdct id imediao cotra faftigiutriu triglypho# & triu methopara &atiu,vt lati°mediuiter/ coluniu accedetibus aa aede habeat laxametu, & aauerfus fimulacra deopt afpedus dignitate,Infup triglyphora capitula corona e colloqida hns (vtr fupra fcriptu eft)cymatiu doricu in imo altera in fummoJtem cum cyma/ tiis corona craffa ex dimidiaJDiuidendse aut funt in corona inia ad perpen/ diculum triglyphorum & ad medias methopas, via^ direftioes & gutta/ rum diftribuuones & reliqua quoq, queadmodu diftum eft in diaftylis*
- p.n.n. - vue 82/246
- - qVARTVS,
  - 3$
  - Opus fyftjrV lonmonotri-glppbon
  - Columnas autem ftiiari*xx*ftriis oportet,qu£fiplan&erunt, angulos ha/ beant*xx*defignatos,iinautem excauabuntur,fic eft forma facienda,Itar ytiq magnum eft interuallumftria:, tam magnis ftriatura* paribus lateri/
  - locetur,& agatur linea rotundationis,qua? quadrationis angulos tagat, 8C quantum erit curuaturse inter rotundationem & quadratam deferiptione, tantum adformam excauetur,Ita dorica columna fui generis ftriaturae ha/ bebit perfedhonem* De adiedione eius quas media adaugetur,(vti m ter/ tio volumine de ionicis eft perferipta) ita & in his tranfferatur, Quoniam exterior fpeties fymmetriarum Corinthiorum & doricorum & jpnico/ rum eft perferipta,neceffe eft etiam interiores cellarum pronaiq? diftribu/ tiones explicare*
- p.38 - vue 83/246
- - LIBER
  - a^quadratfi b, ftrie
  - LdU
  - E>e interiore cellarum& prbnai diftributione» Cap» IUI*
  - J) iftnbuitaut logitudo asdis,yttlatitudo fit logitudinis dimidia ptis,ipaqj , cella parte qrta 16giorfit,cj e latitudo cu pariete, q paries valua^ habuerit
  - J collocatione, Reliquas tres ptes pronai ad antas parietu pcurrat, quas antas-.
  - 1 i'*£££> cpluna^cralTitudineheredebetaEtfiasdes erit latitudiemaior ^ pedes*xx* duse colunas iter duas antas uerponant3q difiugat pteromatos & pnaifpa/ tifijlteitercolunia tnaqeratiteratas &Golunas|pluteis marmoreis fiueex fiiteftio opefadis itercludant,ita vti fores habeat,p qs itinera pnao fiant.
  - MsMnAUOZi*
  - Sir S*rh>
  - OhH*vv<W^ a\,Sir*
  - a, amx
  - ofptiib*. b* pronauan —' c* plutei
  - d. cella e* loca naius-
- p.n.n. - vue 84/246
- - QVARTVS, 39
  - Item fi maior erit latitudo ,q.pedes*xLcolumnas contra regiones columna/ mm,quas inter antas funt,introrfus collocentur,# ese altitudinem habeant seque,cj quas funt in fronte,Craflitudines autem earum extenuentur his ra/ tionibus,vtifi o&aua parte erunt,quse funt in fronte,hse fiant nouem par/ tes,Sin autem nona aut decima pro rata parte fiant,In conclufo enim aere <1 quse extenuatas erunt,non difcernentur,fin autem videbuntur graciliores, cum exterioribus fuerint ftrise vigintiquatuor,in his faciedse erunt* xxviiu suit *xxxii ♦ Ita quod detrahitur de corpore fcapi,ftriarum numero adiedo adaugebit rone quo minus videbitur,& ita exequabiturdifpa ri ratione columna/ rum craflitudo, Hoc autem efficit ea ratio, q? oculus plura et cre/ briorafigna tagendo maiore vifus circui/ tione puagatur, Naqj fi dux columnx seque craflse lineis circume/ dentur, e quibus vna fitnonilriata&alte/
  - Kij3-c- raftriata:& cirai (hi/ t$fjr^+giumcaiia& agulos Striarum linea corpo ra tangat, tametfi co/
  - Iunx aeque craflse fue / rint,linese quse circu/ datse erunt,non erunt xquales, q> ftriaru di litigium Circuit9 ma/ iorem efficiet lineas io gitudtnem*
  - C *»«*
  - a. columna ftriata: Tn co-* lumna fttiata pars eminula fltria dicitur, pseaua ftrijf* tefte ipfo au* ftorequiin decimo dicit: canaliculi^ gtaeceftrix dicitur
  - b. columna non fttiata
  - c. linea circu meties columnam.
- p.39 - vue 85/246
- - LIBER
  - Sin autem hoc ita videbitur,non eft alienum in anguftis locis # in condii/ [o fpatio graciliores columna^ fymmetrias in opere coftituere, cu habea/ mus adiutricem ftria^ temperatura,Ipfius aut ce lix parietu craflitudinem pro rata parte magnitudinis fieri oportet, dum antx eo^ craflitudinibui columna^ fintxqualp,& fi extrufti futuri fint,qminutiflimis cernetis re/ * de ftruant, Sin aut quadrato laxo aut marmore maxie modicis paribufq*
  - r videtur ee faciendu,q> media coagmenta medii lapides continentes firmio/
  - A rem £acicllt omnis operis perfe&ionem,Item circum coagmenta # cttbilia
  - 4. rj ^ v eminentesexpreffiones vgraphicoteram efficient in afpedu dele&ationem*
  - De xdibus conftituendis fecundum regiones* Cap* V»
  - jJTTo edes aut faerx deorum immortalium ad regiones quas fpedare debent, fic
  - ' erut conftituendxjVti fi nulla ro impedierit,liberaqj fuerit poteftasxdis,fi/
  - _ gnum quod erit in cella collocatu-{pedet ad vefpertina coeli regio nem,vri
  - qui adierint ad aramimolates aut facrificia facientes,fpedent ad parte coeli — orientis,# fimulacru quod etit in xde,# ita vota fufeipientes contueantur
  - sedem & oriente coeli,ipfacg fimulacra videant exorientia contueri fuppli/ cantes & facrificantes,<j aras omnes deorum neceffe effe videatur ad orien/ tem fpedare, Sin aut loci natura interpellauerit ,tunc couertendx fun t earu sedium coftitutiones, vti cjplurima pars moeniu e templis deopz confpicia/ tpr*Ite fi £m flumina xdes faerx fient,ita vti xgypto circa Nilu, ad fluminis ripas vident fpedare debere,Similiter fi circum vias publicas erunt xdificia deorum,ita conftituantur,vti prxtereuntespoflint relpicere #in confpe/ du falutation es facere*
  - De hoftio^ & antepagmeto^ facrap^ xdiu ronibus* Cap* VI*
  - olliorum aut & eo^ antepagmento^ inxdibus hx funt rone£, vti primii genere funt futuras, Genera funt*n*thyromaton hxc,dori/ 4 ^£^c<cum,ionicu,atticurges,Horumfymmetrixdoricigenerisconfpiciunt his
  - ronibuSjVticoronalummaquxfupraantepagmentum fuperius imponi/ p» SZ%u hW- nf-e tur,xque librata fit capitulis fummis coluna^,qux i pronao fuerint, Lume
  - hypothyri colhtua£ fic^vti qux altitudo edis a pauimeto ad lacunaria K/Tuerit,diuidat in partes tresfemis, & ex eis dux partes lumini valua^ alti/ tudine conftituant ,Hxc aut diuidatur in partes duodecim,# ex eis quincti # dimidia latitudo luminis fiat in imo*# in fummo contrahat,fi erit lume ab imo ad fexdedm pedes antepagmenti tertia parte,Sexdecim pedu ad vi gintiquinque,fupior pars luminis cotrahat antepagmenti parte quarta,Si a pedibus vigintiquinq* ad triginta fiimma pars contrahat antepagmenti parte odaua,Reliqua quo altiora erut ad perpendiculu videntur oportere collocari^pfa autem antepagmenta craffa fiant in frote altitudine luminis parte duodecima,contrahanturcp in fummo fux craflitudinis quartadeci/
  - -xikl. 13
  - 60
  - x tf-bto
- p.n.n. - vue 86/246
- - QVARTVS- 40
  - autemquataefl:eiuscraflitudo,Sculpendumcftcymatium lefbium cum___——
  - aftragalo,Supra cymatium quod erit in fupercilio collocadum Cft hyper/ * ^ ^ ^ *
  - thyrum cramtudine fupercilii,& in eo fcalpendum eft cymatium doricu ,
  - aftragalum lefbium fima fcalptura,Corona deinde plana fiat cum cyma/
  - tio ,proie<ftura autem eius erit,quanta altitudo fupercilii,quod fupra an/
  - tepagmenta lponit, Dextra ac finiftra,proie<fturse ficfunt facienda;,vti crc/ 11 i-**#**/^- A
  - pidmes excurrant,& in vngue ipfa cymatia comungatur. ^ Ut~. ^ T'„
  - at eotona tna
  - b. lumen hf-pothyti c« a ntepag/ menta hyperthf-mm
  - fcpcfrilii
  - Pf.»$tJ
  - Sin aute ionico genere futurse erut,lumen altu ad eundem modu quemad/ modum in doricis fieri videtur,latitudo conftituatur, ut altitudo diuida/ turin partes duas & dimidiam,eiufqj partis vmusfemis ima luminis fiat,la titudo contraClursejita vt in doricis,Craflitudo antepagmentorum altitu/ dine luminis in fronte quartadccima parte,Cymatium huius craflitudinis fcxta,reliqua pars praeter cymatium diuidatur in partes duodecim,harum trium prima corfa fiat cum aftragalo, fecunda quatuor, tertia quinqj, eaqj corte cum aftragalis circumcurrant,Hyperthyra autem ad eundem modu componantur,quemadmodum in doricis hyperthyridibus,Ancones fiuc
  - ,)w f w
  - •vjfef.g*./
  - ^nroiu'v Sitis
  - ftUiL. 4nfuSuU fTtfrhLtLfi -
  - t+i^juSath »x
  - it fbZotU*- SiT
  - tUib*- <**}’**•» Dwi
- p.40 - vue 87/246
- - LIBER
  - prothyrides vocentur,exculptx dextra ac fmiftraprxpendean t ad imi fu/ percilii libramentu praeter fofiu, Ese habeat in frote craflitudinem ex ante/; pagmeti tribus partibus vna,in imo quarta parte graciliores, q fuperiora#
  - xfhiL 139-* Fores ita compingantur,vtifcapicardinalesjmt ex altitudine luminis toti/
  - us duodecima parte,Inter duos fcapos tympana ex duodecim partibus ha j ^ beant ternas partes,Impagibus diftributiones ita fient,vtidiuifis altitudini
  - ibus in partes quinque,dux fuperiori,tres inferiori defignentur,Super me/' . 1 • dium medu impages collocetur,ex reliquis almnlummoalii m imo com jp^Hg^ntur JLatitudo impagis fiat tympani tertia parte,cymatiufexta parte lw impagis,Scaporum latitudines impagis dimidia parte,Itemreplum de ini
  - *** page dimidia & fexta parte»Scapi qui funt antxfixundum pagmentum,di midiumimpagisconftituantur*
  - rn»*-**)*
  - Sin autem
  - »****/'
- p.n.n. - vue 88/246
- - T&iC-He.
  - $>1+0 J
  - Sinautemvalua tae erunt,altitudi
  - nes itamanebut, in latitudine adii datur amplius, foris latitudo (fi quadriforisfutu rae)altitudo adii ciatur*
  - Atticurges aute iifdem rationib9 perficiutur^qui/ busdorica, pte/ reacorfefubcy/ matiis in atepag mentis circunda tur,quanta diftri bui debent, vtii antepagmetis p/ ter cymatium ex partibus leptem habeat duas par tes,ipaq?fbrium ornamenta no fi untceroftrotane que bifora fedval uata ,& apturas habent i exterio res partes, Quas rationes asdiufa/ erarum in forma tionibus oporte at fieri doncis,io nicis, corinthiil/ queoperib9,quo ad potui attinge re,vehiti legiti// mis moribus ex/ pofui,Nucde tuf canicisdifpofitio mbus queadmo duiftitui oporte at dicam*
  - QVARTVS*
  - \j
  - b r
  - 9 d d
  - c c
  - d d
  - u U
  - 41
  - 9* fcapns cai ^ dinalis* ^♦«tympana* c* impages* d. fores ual/
  - U2tX4
  - a* fcapi cardinales* b< bifores, c* impages d* tympana*
- p.41 - vue 89/246
- - LIBER
  - De tufcanicisrationbus asdium. facramm* ^ Caput* VIL L deus in quo sedis conftituetur,cum habuerit in Iogitudine fex partes, vna dempta,reliquum quod erit,latitudini detur, Logitudo autem diuidatur bipartito,# qua; pars erit interior,cellarum fpatiis defignetur,quas erit $/ xfana fronti,columnarum difpofitioni relinquatur,Item latitudo diuida// tur in partes decem,ex his terna: partes dextra ac finiftra cellis minorib9, fi/ ue vbi alas futuras fint dentur,reliquas quatupr media? sedi attribuatur, Spa tium,quod erit ante cellas,in pronao ita columnis defighetur,vt angulares cdfttra antas parietum extremorum e regione collocetur,Duas medias e te/ gione parietum,qui inter antas # mediam sedem fuerit,ita diftribuant ,uc inter antas 8t columnas priores per medium iifdem regioibus altene difpo ,vTf»t pfc.-e nantur,eseq? fint ima craflitudine altitudinis parte feptima, altitudo tertia
  - parte latitudinis templi,fummaqj columna quarta parte craflitudinis imas contrahatur*
  - *« cellas raU notes* b. media «des*
  - c* pronaus*
  - 9 A m
  - 9 9 I i 1
  - a r a I *
  - 0' • 0 « 9
  - c b
  - 9 o 9 0 0
  - . 1 a 1 a
  - I I
  - A 1
  - 9 9 9 ¥
  - m.ijA.l
  - Spiras earum altas dimidia parte craflitudinis fiant,habeant fpiras earu plin/ thum ad circinum altam {ux craflitudinis,dimidia paratorum infup cu ophygi craflum,quantum plinthus*
- p.n.n. - vue 90/246
- - Capituli altitu do dimidia craflitudinis^Abaci latitudo , quanta ima: craffitudo columnas*
  - a* plinthus b* totus at apophy*>
  - d* craffitude ima fcapl
  - a
  - a/Iatitado
  - abaci
  - bi craflitudo ima coluna?! o craflitudo fumas columnae.
  - Capitulu} craflitudo diuidat in partes tres,e <jbus vna plintho qax &
  - F ii
- p.42 - vue 91/246
- - rttJt» r* mu/
  - X/ X B C R» :*4trkt &trri tfiragaio Sia^ry^^P/kC^ l-f/. c
  - in abaco,detur^altera cchinoTtertia hypotrachelio cum
  - Supra columnas trabes compariles imponantur,vtifint altitudinis modu -4 ^ -f^bAv-lV’^, lis iis,qui a magnitudine operis poftulabutur,Easqj trabes compariles po/ i natur, vt tantam habeant craflitudinem,quanta fummas colunse erit hypo
  - t trachelium,&itafintc6par^fubiaidibus8tfecuriclis,vt coparura duo/
  - ^ rum digitorum habeat laxationem,Cum enim inter fe tangunt &non fpi/ ^(Vramentum & perflatum venti recipiuiLconcalefaciunt, & celeriter#putrc " fcunt,Supra trabes &fopra parietes traier uras muniorum parte quarta al/
  - titudinis columnas proiiciantur,Item in eorum frontibusantepagmentafi ^ ^
  - ^^antur/upraq* ea tympanum faftigii exftru&ura feu de materia colloce// -f tur,Supraq* id faftigiumcolumen, canterii^templa ita funt collocanda, vc
  - 4?h.i&-« ftillicidium te&i abfoluti tertiariorefpondeat3Fiunt autem asdesrotuncta,
  - iu&w 2~ e quibus aliae monoptera fine cella columnata; conftituuntur,alias peripte/
  - vm £up^° ° rsedicuntur,Qu^fine cella fiunt,tribunal habent & afcefum exfuxdiame/
  - t,j+yU*u) $ht. tp- c ~ tri tertia parte,infuperftylobata columna conftituantur tam altas, quanta
  - 4 cr-Cu^y ¥ ^"d^uiu^b extremis ftylobatarum parietibus e diametros,eradas altitudinis luse c3
  - ccr^.t^0m _ capitulis, & ipiris decumae partis,Epiftilium altum columnas craflitudinis
  - ^ ^ ^^•^^dimidiaparrajZophorus&reliquaqiuemluperimponuntur^tavtimter ^ i" tio volumine de fymmetriis fcripfi*
  - 4«-^b#r‘n
  - t) ^4x***M3 ^ rzfefZiVft*
  - -f-4.s>4isynU{' *i £f*z+*Z**
  - ktft. <-*«£•
  - A
- p.n.n. - vue 92/246
- - QVARTVS*
  - 43
  - '43-‘
  - Sin autem peripteros ea sedes coftituetur, duo gradus 81 ftylobatse ab imo cpnftituantur,deinde cellse paries collocetur cum receffu eius a flylobata circa partem latitudinis quintam,medioq? valuarum locus ad aditus relin/ quatur, Eaqj cella tatam habeat diametrum prseter parietes 8C circuitione, quantam altitudinem columna fupra ftvlobatam, Columnse circum cella iifdem proportionibus fymmetriifq* difp6natur,In medio te&i ratio ita ha beatur,vti quanta diametros totius operis erit futura,dimidia altitudo fiat tholi prseter florem, Hos autem tantam habeat magnitudinem,quanta ha bherit in fummo columna capitulum prseter piramidem,Reliqua (vtifu/ pra\fcriptafunt) ea proportionibus atcp fymmetnis facienda videntur*
  - \+C*C*S
  - V(n* *
  - a* gradus b* sedes rotfi-dafine cella.
  - •V
  - v Thit- 14-f-A
  - F iii
- p.43 - vue 93/246
- - LIBER
  - a. tholus iti medio tedfi b* cella c. peripteros «hciicualata ♦
  - A?(ri(-1ff-c
  - xfiSdr-ttljrc&WA ex (ni omia., <w* Jajxifpt- AjT<umHr<>TpHln$ • a/£t*ar«.
  - Item generibus aliis conftituuntur sedes ex iifdem fymmetriis ordinatset & alio genere difpofitiones habentes,vti eft caftoris in circo flaminio & inter duos lucos veiouis,Item argutius nemori diana* columnis adieftis dextra ac finiftra ad h umeros pronai,Hoc autem genere primo fa<fta sedes, vti eft caftoris in circo,Athenis in arce,Mineruse, & in attica funio, Palladis, Earu non alise fed esedem funt proportiones* Cellse enim longitudines duplices funt ad latitudine^ vti reliqua exifona,quse fplenc efle in frontibus^adla tera funt tranflata ♦
- p.n.n. - vue 94/246
- - QVARTVS,
  - 44
  - Templi gen* aliudatufca* nicisriifde tn f/mmetriis factum.
  - a, promus b medium aedis.
  - e* cellae mi* noces.
  - d* humeri £~ nau
  - Nonnulli etiam de tufcahitis generibus fu mentes columnarum difpofi/ tiones tranfferunt in connthiorum & ionicorum operum ordinationes. Quibus em locis pronao procurrunt antse,in iifdem e regione cella? parie/ cum columnas binas collocantes efficiunt tufcanicorum 6£ gra?corum ope rum cornu ne rocinationem.Alii vero remouentes parietes aedis & applica/ tes ad intercolumnia pteromatos fpatio parietis fublati efficiunt amplu la/ xamentum cell^Reliqua aut proportionibus 8i fymmetriis iifdem confer nantes aliud genus figura? nominifq? videntur pfeudoperipterum pcrea/ uiffe,Hxc aut genera ppter vfum facrificio^ couertunt, Nonm.oibus diis iifdem ronibus «des funt faciend«5q> alius alia varietate facrapt religionum habet effectus.Oes a?difi facrarum rocinatioes vti mihi tradita? funt, expo/ fuLprdmelq? & fymmetrias ea^ partitionibusdiftinxi,&quarudifpares funt figura?,& quibus difcriminibus inter fe funt difparata?, quoad potui fi gn iftcare fcriptis curaui3Nunc de aris deorum immortalium vti aptam co ftitutionem habeant ad facrificiorum rationem dicam*
  - F iiii
- p.44 - vue 95/246
- - LIBER
  - Dearis deorum ordinandis* Caput* VIIL
  - Ar* fpe&et ad orientem,& femper inferiores fint collocats*cjfimulacra,qu£ fuerint in sde,vu fufpieientes diuinitatem qui fupplicant & fagrificant, dif fparibus altitudinibus ad fui cuiufqj dei decorem componantur jv Altitudi x ^ nes aute earum ficfunt explicanda vtilouiomnibufqjcaeleftibus qexcet/ fiflims conftituantur,Vefts Terra Mariq? humiles collocentur, ita idoneas his inftitutiotiibus explicabuntur in mediis sedibus ararum deformatioes, Explicatis sedium facrarum compofitioibus in hoc libro, in fequenti de c$ munium operum reddemus diftributionibus explicationes ♦
  - M*VITRVVII DE ARCHITECTVRA
  - LIBER qVINTVS*
  - VI amplioribus voluminibus imperator ingenii co/ gitationes pceptaq? explicauerunt,maximas & egra/ gias adiecerunt fuis fcriptis autoritates,quod etia vel innoftris quoque ftadiis res pateretur, vt amplifica// tionibus autoritas & i his pceptis augeretur,fed id no eft queadmodum putatur,expeditum, Non enim de architectura ficfcribitur,vt hiftorisaut poemata,hi/ ftorise per fe tenent lectores,habent enim nouarix reps varias expe&ationes,poematum vero carminum metra & pedes ac verbo/ r um elegans difpofitio, & fentetiarum inter perfonas & verfuum didinda
  - i)ronunciatio,prole61ando fenfus legentiu perducit fine oifenfa ad fumma criptorum terminationem,id aute in architedurse confcriptionibus non poteft fieri,$ vocabula ex artis propria neceflitate concepta inconfueto fer mone obiiciunt fenfibus obfcuritate*Cu ea ergo per fe non fint aperta, nec pateant eorum in confuetudine nomina,tum etiam pceptorum late vagan tes fcriptursefi non contrahantur,& paucis & perlucidis fententiis explice tur,frequentia multitudine^Termonis impecfiente,incertas legentiumeffi cient cogitationes Jtacg occultas nominationes comefufq? e membris ope/ rum pronuncians Vtmemoris tradant ,breuiter expona, Sic *n* expeditius ea recipere poterunt mentes,Non minus cum animaduertiflem diftenta oc cupationibus ciuitate publicis &priuatis negociis,paucis iudicaui fcribe/ dum,vtianguftofpatio vacuitatis ea legentes breuiter percipere pollent, Etiaqj Pythagora hifq$ qui eius herefim fuerut fecuti,placuit cubicis roni/ bus pcepta in voluminibus fcribere,eonftitueruntqj cubu*ccxvi*verfuum eofqj non plufq tres in vna confcriptione oportere effe putauerunt,Cubus aut eft corpus ex*vi*lateribus squali latitudine planitia^ perquadratu ,Is cumeftiadus, qua in parte incubuit, dumeft inta&us,immota habet fta/ bilitate,vti funt etiatelfera,quas in alueqiudentes iaciut,Hanc aut fimili/
- p.n.n. - vue 96/246
- - QVINTVS.
  - 4f
  - tudinem ex eo fumpfifle videtur,q> is numerus verfuu vti cubus,in quem/ cunqj fenfum infederit, immotam efficiat ibi memoris debilitatem,Grsci quoq? poeta* comici interponetes e choro caticu,diuiferut fpatia fabula^?, ita partes cubica rone facientes,intercapedinibus leuant a<do^ pnunriatio nes, Cum ergo hsc naturali modo fint a maioribus obferuata,aioqj aduer/ tam inufitatas & obfcuras multis res efle mihi fcribedas,quo facilius ad fen fus legetiu puenire poflint breuibus voluminibus iudicaui fcribere «Ita em expedita erut ad intelligendu,eorumq$ ordinationes inftitui, vti no fint q/ rentibus feparatim colligenda,fed e corpore vno,& in fingulis volumini/ busgeneru haberet explicationes,ItaqjCsfar tertio& quarto volumine sdiufacra^ronesexpofui,Hoc libro publico^ locorum expedia difpofi tiones,primumqj fo^ vti oporteat coditui dicam, q> in eo & publicam 8C priuatarumrerum rationes per magiftratus gubernantur*
  - De foro* Caput* I*^ -i
  - rsci in quadrato ampliflimis & duplicibus porticibus fora conftituunt, crebrifq* columnis & lapideis aut marmoreis epydiliis adornant, & fupra ambulationes in contignationibus faciunt,Italis vero vrbibus non eadem ed ratione faciundum,ideo q? a maioribus confuetudo tradita ed gladiato ria munera in foro darulgitur circum fpectacula fpatiofiora intercolum/ niadidribuantur,circac^ in porticibus argentaris taberns ,menianaqj fu// perioribus coaxationibus collocentur,qus & ad vfum &:jdvedigalia pu/ blica re<51e erunt difcofita,Magnitudines autem ad copiam hominu opor/ tet fieri,ne paruum ipatium fit ad vfum,aut ne propter inopiam populi va dum forum videatur,Latitudo autem ita finiatur,vti logitudo in tres par tes cum diuifafuerit,ex his dus partes ei detur,Ita enim oblonga erit eius formatio,& ad fpe&aculorum ratioem vtilis difpofitio, Columns fuperio res quarta parte minores q inferiores funt condituends,propterea q? one/ ri ferendo qua* funt inferiora,firmiora debent eff*e,q fuperiora,Non minus q? etiam nafcetium oportet imitari naturam,vt in arboribus teretibus, abie te,cupredo,pinu,e quibus nulla non craflior ed ab radicibus,deinde crefce do progreditur in altitudinem naturali contraflurajpersquata, nafcens ad cacumen ,Hrgo fi natura nalcentium ita podulat,re<de cd coditutum 8C al/ titudinibus 8t craflitudinibus fuperiora inferiorum fieri contra&iora *
  - .V ftkz. au>. I. yu-Uui emoneri. 1
  - f" h-n** Cx4A.t&b
  - .y TfkC- ijyjX
  - ypfoC.i+j.c ryictytU, .
  - €+-*> h • -vt ^ ^ •fc*'4-
  - a,£iCuf J
  - ^ '•'BnP.ij.s.fr.
  - O <rv lufH ~
  - ^ ei
  - ‘frt- £ f*
- p.45 - vue 97/246
- - LIBER
  - a. foru quadratu & colu-nis ornatum moregrasco*
  - p o, o o o 0 o o o O o
  - o 0
  - o o
  - 0 o
  - 0 o
  - J o a ° 11
  - n o 0
  - 0 0
  - 0 o
  - 0 0
  - o c
  - r o o o 0 O O -0 0 0 O -J 1 I ——
  - r^ry-
  - b* fo^j ^portione fefqal-tera logitudi-nisad latitudine ornatu coi unis tno/ re latino* c« argerarig taberna
  - jJ \ / W \'—' NJ Lv v_y \ / \—>
  - ) I - &< ° ° ° ° o o o 6 ‘o (
  - ) o o (
  - i o b o
  - °
  - 3 O
  - ° R 0 (
  - ] 1— o o O O O OOOO o J j
  - L * ‘i
  - >> 4Z3
  - Bafilicarumloca adiunctaforis cjcalidiflimis partibus oportet conftitui, vt per hyeme fine moleftia tempeftatum fe coferre in eas negotiatores pof
  - linr Farnmn? lafifnnihpc rtt» «ninnc n /»v fprhi r\t> nlnc ri pv/Ii m i /41 -i
  - dinis parte conftituantur,nifi loci natura impedierit^ aliter coegeritjfym CzAcCixc* metriam commutari,Sm autem locus erit amplior in longitudine, chalci/
  - vzLs dica in extremis conftituantur,vti funt in iulia aquiliana,'Columnas bafili/
  - carum tam afe q porticus lata fuerint, facienda videntur, Porticus q me/
  - ‘ V. ' , *
  - l*aaA~ •k''L »» Lu« ., * \ /i a . *w
  - YV/TTA u. •>
- p.n.n. - vue 98/246
- - QVIN.TV& 46
  - diu fpatium futurum di, ex tertia finiatur , Columnas fuperiores minores quam inferiores (vti fupra fcriptum eft) coftituantur, Pluteum quod fue/ / rit iter fuperiores columnas,item quarta parte minus qlupefiofeS colum/ nas fuerint,oportere fieri videtur ,vti fupra bafilicas contignationem ambu/ lantes ab negociatoribus ne confpiciantur ,Epiftylia, zophori,corona, ex fymmetriis columnarum vti in tertio libro diximus,explicentur*
  - a* bafi?icatti~ piae longitudinis ad lati" tudinetru b* bafilica dupla logitudi-
  - nisadlatitU" dinem, ; c ttibunahf locas*
  - Non minus fumma dignitate & uenuftatem poffunt habere coparationes bafilica^,quo genere coloni* iuli* faneftri collocaui, curauiqj faciendam cuius pportiones & fymmetri* fic fut coftitut*,Mediana teftudo iter colu nas eft loga pedes.cxxJata pedes fexaginta, Porticus eius circateftudine in ter parietes & colunas lata pedes viginti, Colun* altitudinib0 ppetuis cum capitulis pedu qnquaginta,craflitudinibus qnum,habetes poft fe parafta/ tas altas pedes viginti,latas pedes duoffemis,craflas pede vnufemis, qu* fu ftinent trabes,m qbus inuehunt porticuu co tigna tioes,Supraq? eas ali* pa Sutu-
  - raftat* pcdiLdece&oflo. lat* binuxraffe pede.qu* excipiunt ite ftinentes canterim& portteu(quas funt fubmifla infra teftudin^tecfta, Reliq fpatia inter paraftata^ &coIuna£ trabes p intercolunia luminibus funt re li&a,Colun*flintinlatitudine teftudinis cu angularib0 dextra acfiniftra, quatern*,in logitudine qu* eft foro jaxima cu iifde angularibus odo, ex altera parte cu angularibus fex,ideo q? medi* duasin ea parte no funt pofi/
  - ooooooooooooooo -
  - ooooooooooooooo -
- p.46 - vue 99/246
- - LIBER
  - t»,ne ipedian t afpeftus |>nai asdis augufti,qu» e in medio latere parietis ba filice collocata fpedlas mediu fo£t & «de Iouis,Item tribunal e in ea »de he ^ micyclifchematis5minorecuruaturaformatu3Hius authemicycliin frotc eft interuallu pedu,qdragintafex,itrorlus curuaturapedu qndecim,vti eos qui apud magiftratus ftaret,negociates m Bafiiica ne lpedirent*
  - a* baGlica a uimmio fa/ da! colonia faneftri i qdf nunc fanum drino fatis a me .pbatum
  - OpUS*
  - b. tribunalis locus*
  - c* aedes au *
  - o o
  - Supra colunas ex trib°tignis bipedalib9copa&is trabes fut circa collocat», e»q? ab tertiis colunis q fut in iteriori parte reuertunt ad antas,q a^pnaog/ currut,dextraqj &finiftra hemicyclii tangut,Supra trabes contra capitula, exfulmetis difpofit»pil»fut collocat»,ait»pedibus tribus, latas quoquo/
- p.n.n. - vue 100/246
- - QVINTVS*
  - 47
  - uerfus quaternis,Supra eas ex duobus tignis bipedalib9 trabes euerganea circa fut collocata, qbus infup tranftra cu capreolis cotra zophoros & an/ tas & parietes pnai collocata fuftinet vnu culme ppetua» bafilica* , alterum a medio fupra £nau asdis,Ita faftigio^ duplex nata difpofitio, extrinfceus te6h,& interioris altas teftudinis,pftant fpetie vcnufta,! te fublata epiftylio rum ornameta,& pluteo^ colunaruq? fuperio^ diftributio operofarti de/ trahit moleftia,fumptufq imminuit ex magna parte fumma, Ipfe vero co lumnas in altitudine perpetua fub trabe teftudinis perdu&,& magnificen tiam impenfe,& au&oritatem operi adaugere videntur*
  - De asrario,carcere,& curia ordinandis* Caput* II*
  - 'ECi-tf.c erariu^carcer, cuna/oro funt coiungeda ,fed ita vti magnitudo fymme/
  - trias zo$i foro refpodeat3maxime qde curia imprimis eft facieda ad dignita tem municipii liue ciuitatis,Ht fi quadrata erit,quatu habuerit latitudinis, dimidia addita cofti tuatur altitudo,fin aut oblonga fuerit,longitudo & la titudo coponatur,& fumma copofita ei° dimidia pars fub lacunariis altitu dinidetur,Pr£eterea pcingedi funt parietes medii,'coronis ex inteftino ope re,aut albario,ad dimidiaparte altitudinis, Quae fi no erunt,vox ibi difpu cantium elata in al/ titudine inteilecftui non poterit efle au dientibus, Cu au/ tem coronis pned/
  - 6lipieteserut,uox ab iis morata prius q in aere elata difli/ petur,auribus erit intelle<fta*
  - De theatro*
  - Caput* III*
  - (2 um fo^ conftitu/ tum fuerit, tu deo/
  - rum immortalium diebus feftis ludo/ rum fpedationib9 eligendus eft locus theatro q faluberri mus,vti inpnmoli bro de ialubritati/ busi moenium coi locationibus e feri/ ptum,Per ludos*n*
  - s*r*ril A "S+ • >~u
  - ' thiC- J-f-f - 4 « »
  - C j*«*jJ*i
  - J .... <
  - ts-^v»i > u ^ * v‘ ' Uu
  - b. coronae ex inteftino operejam zU bario*
  - c* locus tribunalis*
- p.47 - vue 101/246
- - LIBER
  - cum coniugibus & liberis pfedentes dcleflationibus detinentur^ corpo/
  - ^ rapropteruoluptatemimotapatenteshabentvenas^in quaslifidimt^au/-^*
  - rarumflatus.quifiaregionibus paluftribus aut aliisregionibus vISolls ad npn i>ntTnocente^SIrituscorporibus infundent, Itaq? li curiofius eligetur locus theatro,vitabuntur vitojEtiac^prouidendum eft ne impetus habe/
  - $ vu at a meridie, Sol enim cum implet eius rotunditatem, aer conclufus curua
  - tura,neqj habens poteftatem vagandi verfando conferuefcit,& cades adu/ rit excoquite^ 8Z iminuit e corporibus humores,ideo maxime vitanda fuc his rebus uitiofie regiones,& eligenda falubres,Fundamentorum autem fi in montibus fuerit,facilior erit ratio,fed fi neceflitas coegerit in plano aut paluftri loco ea conftitui/olidationes fubftru&ionefcp ita erunt facienda, queadmodu defundatioibus aediufacra^interfio libro e fcriptujnfup fu/ v«f*3 dameta lapideis & marmoreis copiis gradatioes ab fubftru<ftoe fieri debet,
  - ,/z; * - • Praecin&ioes ad altitudines theatropyp rata ptefaciendae videtur,neqj altio
  - \ ^wres,q quata pcin&ionis itineris fit latitudo,Si *n* excelfiores fuerint , repel/
  - "" let & eiicient in fuperiore partemvocem,nec patientur in fedibus fumis, q
  - funt fupra pcin&iones,verborum cafus certa fignificatione ad aures perue ~t '£»u+ nire*Etadfummamitaeft r’bernandum,vtilineacum adimum gradum -**-f
  - *** & ad fummu extenta fuerit,omnia cacumina graduum angulofq* tangat,
  - 4 itauoxnon impedietur,Aclitus complures & fpatiofos oportet difponere
  - nec coniun&os fuperiores inferioribus fed ex omnibus locis perpetuos,6C diredQsiine,inuerfu ris faciendos,vti cum populus dimittitur de fpe&acu ** lis,ne comprimatur,fed habeat ex oibus locis exitus feparatos fine impedi/
  - tione, Etiam diligeter eft animaduertendumne fit locus furdus,fed vt i eo ^ uoxqclariflime vagari poflit,Hocvero fieriita poterit,fi locus eledus fue
  - —^ rit, vbi non impediatur refonantia^Vox autem eft fpiritus fluens , & aeris
  - .tftic- u fepfibilis auditui,Ea mouetur circulorum rotundatioibus infinitis* vti
  - ^ ftantern aquam lapide immiffo nafcantur innumerabiles vndar um cir ^^^ttv^lculi crefcentes a centro &qjlatiflime poffintvagantes,nifianguftialociin/
  - &* * terpellauerit,aut aliqua offenfio,quae non patitur defignationes earum vti
  - darum ad exitus peruenire,Itaq$ cum interpellentur ofFenfiombus, Primas redundantes infequentiumdifturbant defignationes,Eadem ratione vox ita adcirciniumefficit motiones,Sedin aqua circulisquaplamfleinlatitu dinem mouentur,vox & in latitudinem progreditur, & altitudinem gra/ datim fcandit,Igitur vt in aqua vndarim ni voce cu
  - __1 -tl______2-___—r_
  - Ergo veteres arcHtedh natura veftigia perfecuti indagationibus vocis fea dentes theatrorum perfecerunt gradationes,& quaefiuerunt per canonica mathematicorum & muficam rationem,vt quaecunqj vox eflet in fcoena, clarior et fuauior ad fpedatorum perueniret aures,Vti enimorganai aeneis
- p.n.n. - vue 102/246
- - qviNTvs.
  - 43
  - laminis aut corneis,diefi,ad cordarum fonituuni claritatem perficiutur, fid theatrorum per harmonicen ad augendam vocem ratiocinationes ab an/ tiquis funt conftituta?*
  - De harmonia* Caput* IIII*
  - H armonia autem eft mufica litteratura obfcura & difficilis, maxime qdem,^ quibus grasoe littera non funt notse,qua fi volumus explicare,necefle e feti/ am greccis verbis vti,q? nonnulla eorum latinas non habent appellationes,
  - Itatp (vt potero) qapertiffime ex Ariftoxeni feripturis iterpmabor, & ei9 ^ Kt»HA
  - 4 diagramaJubfcnbam^finitionefcpfonituumdefignabo,vtiqui diligenti/
  - us attenderit,facilius percipere poffit/Vox enim mutationibus cum fledti * ^ v - ~~
  - tur,alias fit acuta,alias grauis,duobufqj modis mouetur,e quibus vnus ha e
  - bet effedlus continuatos,alter diftantes,Continua vox neq? in finitionibus confiftit,neq? in loco vllo,efficitqj terminationes non apparentes,interual/ la autem media patentia,vti fermone cum dicimus,folJ[ux,flos, nox, Nuc ♦n*nec vn incipit,nec vbi definit intelligitur,fed neqj ex acuta fadla eft gra>/ uis,nec ex graui acuta apparet auribus *Per diftantiam autem e contrario Namq? cum fledlitur in mutatione vox,ftatuit fe in alicuius fonitus finitio/ ne,deinde in alterius,& id vitro citroq* crebro faciendo incoftans apparet fenfibus,vti in cantionibus cum fte&entes voces varietatem facimus mo// _
  - dulationis,Itaqf interuallis ea cum verfatur,# vnde initium ferit,& vbi de fiit,apparetin fonorum patentibus finitionibus,Mediana autem patentia i %Xr
  - teruallis obfcurantur,Genera vero modulationum fut tria, Primum quod grseci nominant ^6 ji*W, Secundum Tertium, Xi olto jro jj,Eft aute
  - harmonia? modulatio ab arte concepta,& ea re catio eius maxime grauem & egregiam habet audloritate,Chroma fubtili folertia ac crebritate modu/ lorum luauiorem habet deledlationem,Diatonori vero a> naturalis eft/aci lior eft interuaIlorumdiftantia,In his tribus generibus oiftimiles funttetra chordorumdifpofitiones,q? harmonia tetrachordorum 8C tonos 8t diefes s»u*vu ^ habet binas JPiefis autem eft toni pars quarta,ita in heniitonio duse diefes “
  - funt collocate,Chromati duo hemitonia in ordine funt compofita tertiu trium hemitoniorum eft iteruallumpDiatoni duo funt continuati toni, ter '*+•c
  - tiumhemitonium finit tetrachordi magnitudinem,Itain tribus generi/ bus tetrachorda ex duobus tonis & hemitonio funt per^quata,Sea ipa cu feparatim vniufcuiufqj generis finibus confiderantur, diffimilein h abet in-teruallorum’defignationem,Igitur interualla tonorum & hemitoniorum & tetrachordorum in voce diuifit natura,finiuitq? terminationes eora me furis interuallorum quantitate,modifc^ certis diftantibus conftituit quali/ tates,quibus etiam artifices qui organa fabricant ex naCura conftitucis vte/ do,comparant ad concentus conuenientes eorum perfeftiones, Sonitus <j Xu+j gr£cce i^or^i dicuntur,in vno quoq* genere funt decem&odlo e qbus odio
- p.48 - vue 103/246
- - W-A
  - c I
  - l\yf v rrdrM'
  - J
  - (fVv U
  - vP(tiC-146-A
  - LIBER.
  - fvmt in tribus generibus perpetui &t ftafttes,reliqui decem cum coiter mo/ dulantut funt yaganteSjStates autem funt,qui inter mobiles iterpofiti co/ tinent tetrachordi cohiundiohem,# e generum diferiminibusfuis finibus funtpermanentesiAppellantur autem fic,proflambanomenos,hypatehy/ patdn jhypatemefonitnefe^etefyneinenpn, paratnefe, nerediezeugmeno, netehyperboIeon,Mobiles auteni funt,qui in tetrachordo inter immotos difpofiti in generibus 8C. locis loca mutant,Vocabula autem habent hasc, Parhypatehypat6,lichanoshypat6,parhypatemefon,lichanofmefon,tri. tefynemeno,paranetefynemenon, tritediezeugmenon, paranet^diezeug/ menon/ritehyperboleon,paranetehyperboleon*Hi autem quimouentur recipiunt virtutes alias,Interuallaenim & diftantias habent crefcenteS, Ita/ que parhypate quse in harmonia diftat ab hypate diefi,in Chromate muta ta habet hemitoftium,mdiatonoxeroj^ium, Qui lichanos in harmonia dicitur ab hypate diftat hemitonium,in chroma tranflatus progredit duo hemitoriia,iti diatono diftat abphypate tria hetnitoniajta decem fonitusp pter tranflationes in generibus efficiunt triplicem modualtionum varieta/ «em,Tetrachorda autem funt quinq*,primum grauiftimum quod gtsecc dicitur Secundum medianum quod appellatur jxe'<r6p*Tertiu con
  - iundum,quod o-u jj£/xpwv dicitur,quartum dinundum,qd nominatur,Quintum quod eft acutiflitnum grasceins-sf1Eo Aeov dicitur,Co centus quos naturahominis mpdulari poteft,gr£ece<$ j-v^ojiigu dicuntur funt fex,diateflaron, diapente, diapafon, diapaion cum diateflaron, diapa/; fon cum diapente,difdiapafon,ldeo9 & a numero nomina receperunt, q> cum vo!x conftiteritin vna fonorum finitione,ab eaej fe fledens mutaueric & perueherit in quartam terminationem,appellatur diateflaron,in quinta diapente,in odauam diapafon, in odauam&dimidiam diapafon 8C diatef faron,in nonam&dimidiam diapafon & diapente,in quitamdecimam dif diapafon,Non enim inter duo internatia cum chordarum fonitus aut vo// cis cantus fadus fuerit,nec in tertia aut fexta aut feptima poflfunt confona/ tix fieri,Sed (ut fupra feriptum eft) diateflaro & diapente,ex ordine ad dif diapafon conuementes ex natura vocis congruentis habent finitiones ,& ei concentus procreantur ex coniundionefonitufi, qui grasce $0Qrf «dicunt *
  - De theatri vafis* Caput» V*
  - J ta ex his indagationibus mathematicis rationibus fiunt vafa serea pro ratio ne magnitudinis theatri,eacp ita fabricentur,vt cum tanguntur, ionitu fa/ cere poflint inter fe,diateflaron,diapente^ex ordine ad difdiapafon, Poftea ^Ail^ inter.fedes theatri cbnftitutis. cellis ratione mufica ibi collocentur, ita vri nutyumparietem tangant,circaqj habeant locum uacuum 8C a fummo ca/ pite ipatium,ponanturqj inuerfa,& habeant inparte quse fpedat adfcena, mppofitos cuneos ,ne minus altosfemipede,contra(jeascellas relinquam
  - tur,aperc
- p.n.n. - vue 104/246
- - QVINTVS.
  - 49
  - tur aperturi inferiorum graduum cubilibus,longa?pedes duos altas femi/ pede, Defignationes autem caram quibus in locis conftituantur fic explice tur,Sinon erit ampla magnitudine theatrum,media altitudinis tranfuerfa regio defignetur,& in ea tredecim cellse duodecimasqualibus interuallis di ftantes confornicentur ,vti ea echea,qua: fupraferipta funt ad netenhyper/ boleon fonantia,in cellis,quas funt i cornibus extremis,vtraq? parte prima collocentur,fecunda ab extremis diateffaron ad neten diezeugmenon,ter/ tia diateffaron ad neten paramefon,quarta «diateffaron ad neten fynemme/ non,quinta diateffaron ad mefon, fexta diateffaron ad hypatenmefon, in medio vnum diateffaron ad hypatenhypaton,Ita hac ratiocinatione vox ab fcena vti ab centro profufafe circumagens ta&uq$ feriens finguloru va/ forum caua, excitauent audiam claritatem,& concentu conuenientem fibi confonantiam,Sin autem amplior erit magnitudo theatri,tunc altitudo di uidatur in partes quatuor,vti tres efficiantur regiones cellarum tranfuerfa: defignat£e,vna harmonia:, altera chromatos, tertia diatoni, Et ab imo quse erit prima,eaexharmoniacollocetur,itavtiinminore theatro fupra fcri/ tum eftJn mediana autem parte prima,in extremis cornibus ad chromati/ cenhyperboleon haibentia fonitum ponantur,in fecundis ab his diatefla/ ron,ad chromaticen diezeugmenon,in tertiis1diateffaron,ad chromaticen fynemenon, in quartis diateffaron ad chromaticenmefon,quintis diateffa/ ron ad chromaticenhypaton, fextis ad paramefen,q? 8C i chromaticen hy/ perboleon,diapente,& ad chromaticenmefon,diateffaron,habeant co nfo nantia: comunitatem,In medio nihil eft collocandum,ideo g? fonituu nui/ la alia qualitas in chromatico genere fymphonias confonantia poteft habe re,In fumma vero diuifione & regione cellarum, in cornibu s primis ad dia tonon hyperboleon,fabricata vafa fonitu ponantur, in fecundis diareffa/ ron ad diatonondiezeugmenon, tertiis diateffaron,ad diatono fynemme/ non,quartis diateffaron,ad diatononmefon,quintis diateffaron, ad diato/ nonhypaton,fextis diateffaron,ad proflambanomepn,i medio ad mefen, qdea& adproflambanomeon,diapalon,&:diatonon hypaton, diapente habet fymphomarum comunitates^Hasc autem fiquis voluerit ad perfedu facile perducere animaduertat in extremo libro diagramma mufica ratiri/ nedefignatum,quodAriftoxenus magno vigore & iduftna genera tim di uifis modulationibus confhtutum reliquit,de quo fiquis ratiocinationib0 his attenderit,8C ad naturam vocis & ad audientium deledaciones facilius valuerit theatrorum efficere perfectiones*
  - S (yec -faCQtm G&uajc jXia&jftirm) cvapmgMnr-ffiiC
  - yrTlriC.I^J
  - itffkUfi.*
  - !!Jynonmcncm jJEfiC trt - h
  - U !mmo ai* bcnfc, vm Mxkjfvr*r. 1
  - 'Tiirit. ttfilc
- p.49 - vue 105/246
- - Stabilis Mobilis Mobilis Stabilis Mobilis _ Mobilis
  - Stabilis Stabilis — Mobilis — Mobilis — Stabilis Mobilis Mobilis Stabilis Mobilis — Mobilis —; Stabilis Stabilis
  - Netehypetboleon
  - Paratictehyperboleori Tritehypeibofcon
  - Nctcdiczcugmenon PatanctediczcugmcnoB Tiitediezeugmenon Paramefe
  - Nctcfyflctnmcno!! Paranetefynemmenoii
  - Ttitefyncmtnenoii Mefe
  - r~\ Licbanofmcfoti
  - Parhypatemefon Hypatemefon Lichatiofhypaton Pathypatchypatoti
  - Hypatehypaton
  - Proflambanomcnos
  - Enarmonicum* Chromaticum» Diatonicum
- p.n.n. - vue 106/246
- - QVINTVS. fO
  - Dicet aliqs forte multa theatra Roma? quotariis faflta ee,neq^ vllaronehajjc rep2 in his fuifle,5ed errauit in eo3q> oia publica lignea theatra tabulatioes hnt coplures,quas necefle e fonare,Hoc vero licet aiaduertere et acitharey dis3qmperiorc tono eu volunt canere3aduemufe ad fcenaevaluas,& itare cipiut ab eai^ auxilio cofonatia vocis3Cu aut ex folidis rebus theatra cofti/ tuunt, ideft ex ftrudura cemento^3lapide3marmore,q fonare no pnt,tunc ex his hac rone funt explicada,Sin aut qrit in quo theatro ea fint fa&a Ro/ mse^no poffumus oftedere/ed in Iralise regionibus & in plurib9 grsecorum ciuitatibuSjHtiamcj auftorehabemus*L*Mumium, qui diruto theatro co/ rinthyo^ eius anea Roma deportauit,& de manubiis ad sedem luna? dedi/ cauit3Multi etiafolertes architedli,qui in oppidis no magnis theatra confti tuerunt,propter inopiam fidilibus doliis ita Tonantibus eledis3hac ratioci natione compofitis perfecerunt vtiliflimos effe&us*
  - De conformatione theatri facienda» % Caput» VL J piius aut theatri coformatio fic e facieda,vti q magna futura epimetros imi, cetro medio collocato circumagatur linea rotundationis3in eaq? qtuor feri bantur trigona paribus lateribus 8C interuallis, qus extrema linea circina/ tionis tangant,quibus etiam in duodecim lignorum coeleftium deferiptio neaftrologi ex mufica conuenientiaaftrorum ratiocinantur*
  - a* cunei* b. ubi difiatf. gitur pfcenii pulpimabot-cheftrs re/ gione
  - c* orcheftra* d.profceniu ubi pulpitu excitatur*, e«, fros fcenae
  - f. cuneus (pedans itinera uerfurnrum.’
  - g. cuneus ua* luaps regiaru h t cunei ho* (pitalioje
  - G ii
- p.50 - vue 107/246
- - LIBER
  - Ex liis trigonis cuius latas fuerit proximum fcefce ea rejgion* qiia ptxci/ dit curuaturamcircinationis,ibifiniatur fccuse frons,& ab eo loco pcrcen/ trum parallelos linea ducat,quas difiungat profeenii pulpitu & orchdlnt regione,Ita latius faiftu fuerit pulpitum,q grasco^,quod oes artifices in fce v nam dant opera,In orcheftra aute fenatoru funt fedibus loca defignata, dC eius pulpiti altitudo fit ne plus pedu quincp,vti q in orcheftra federint, fpe (ftare poflint oium agentiu geftus,Cunei fpe&aculorum in theatro ita diui dant vti anguli trigono^,qui currunt circumcuruatura circinationis,diri gant afcenfus fcalaftj inter cuneos ad primam prsecin&ionem*
  - ascunef»
  - b. orcheftfaJ
  - c. pulpitum» d* ,pfenium*
  - e. podium
  - f. fcem g*fcenae me/ bta*
  - h« hofpitalia* i.ualuae te» giac
  - k» hofpitalio-rum ualuae* l»ponic*poft fcenam «n» odeum»
  - Supraaut alternis itineribus fuperiores cunei medii dirigant, Hi aute qui funt in imo,&dinguntfcalaria,erunt numerofeptem, reliqui quinq* icc/ naedefignabutit copofitione,& vnus medius cotra fe valuas regias habere debet,& qui erat dextra acfiniftta,hofpitalium defignabut copofitionem,
- p.n.n. - vue 108/246
- - qvintvs.
  - fi
  - iK.it
  - txts
  - •jV*
  - ?J
  - &tr4m£ diio fpe&abilt itlera Verfuraru *Gradus fpe&acufo^, ubifubfellte'
  - cSponant anc minus alti fintpdmopede3nc plus pede 62 digitis fex,Latitu dines eofum ne plus pedes auofemis,neminus pedes duo coftitnantuiv De tedfoporticus theatri» Caput* VII*
  - T; ^umporticus,qd futu^ efbin fuma gradatione,cu fcenas altitudine libra tum perfiiciat, ideo q> vpx crefcens squaliter ad fumas gradationes, 62 te/ £umperueniet,Nam(# fi no erit aequale,quo minus fuerit altum, vox pri/ piet ad eam altitudin£,ad quam perueniet primo ,Orchefl:ra inter gradus imos,qua diametron habuerit,eius fexta pars fumat, 62 in cornib0 cireuc^__ adit?, ad^ius mefurs perpendiculuinferiores fedespcidant,62'quspafio‘ fuerit,ibi coftituant itinerum fupcilia,ita em fatis altitudine habebut,eop2 conformationes,Scens logitudo ad orcheftne diametron duplex fieri de/7 bet,Podii altitudo ab libramento pulpiti cu coron a 62 lyfi, duodecima or/ cheftra? diametri,Supra podium columnas cu capitulis 62 fpirisalta? quarta^ parte eiufde diametri,Hpiftylia 62 ornamenta eap? colunaru altitudinis qui ta parte,Pluteu infup cum vnda 62 corona inferioris plutei dimidia parte, **sUm£*
  - fupra id pluteu columna? quarta parte minore altitudine fint,g inferiores, ** i 1
  - <14^ &>*- Qsi u n
  - y 163.1
  - JL/6 ^ H*
  - * _ IMTutw **
  - re+.l>
  - min° alta? fint,quarta parte» Epiftylia cuni coronis earum cblunarum,item habeat altitudinis quinti parte,Nec tn in oibus theatris fynimetris ad oes rones 62 effetfus pofluhtrndere,fed oportet architedlu aiaduertere qbus^p portioibus neceffe fit fequi fymmetna,62 qbus ronibus ad loci natuta, au t magnitudine ppu$ debeat teperari,Sut eni res quas 62 in pufillo 621 magno theatro neceffe e eade magnitudine fieri £pter vfu,vti gradus jdiazomata^-^^ pluteos,itinera,afcenfus, pulpita,tribunalia,62 fiqua alia itercurrunt,ex q/ bus neceffitas cogit difcedere ab fymmetria,ne impediat vfusJMon minus #&***?
  - fiqua exiguitas copiari» marmoris, materia, reliquaruqj re^, qua? paran tur fn opere defuerint,paululu demere aut adiicere,dum id ne nimiu lpro/ be fiat,Sed cu fenfu no erit alienu,Hoc aute erit fi archite&uS erit vfuperit?,
  - Prfctetea ingenio mobili folertiacg no fuerit viduat0, Ipfe aut fcena? luas ha be^t rones explicatas,ita vtfmedias valusornat0 habeat aula? regis, dtx// tra ac finiftra hofpitalia,Secudu aut ea fpatia ad ornatus coparata (qus lo/ cagrsci i <Ufvg dicut ab eo,cj machis fut i iis locis uerfatiles trigonos
  - hapetes) in fingula tres fint fpecies 6rnatiois,q cu aut fabula^ mutationes fufttfuturs,feu deo^ aduetus cu tonitribus repetinis,uerfent,mutetc[j fpe ciem ornationis in frontes,Secundu ea loca verfursfunt^pcurretes,qus effi ciunt vna a foro altera a peregre aditiis in fcenam»
  - De tribus fcenarum generibus» Caput» VIII*
  - Q eflera aut funt fcena^ tria vnu qadicjit tragicu,alte^, comicu,tertiu,fatyri cum,Ho^ aut ornatus fut iter fe diflimiles difpariqj rone, $ tragicis defior
  - G % it
  - .fatu*'-
  - 'Xt&S usiS -trq
  - ^Titperim : (rbmiitm 8 -afriis -
  - W 7 ^ '4 't
  - dc4rii>»sjct&vm>t •VlilS-af&cntHi
- p.51 - vue 109/246
- - LIBER
  - matifcbluiiis &faftigiis & lignis reliqfq* regalibus rebus,Gomideautsdi/ fici'092 priuato^ & menianop? hntfpecie,pfedlu% feneftris difppfitos imi/ tatioecomutiiuaediiieio^ronibuSjSatyricsevcro ornant al boribus fpelu/ cis motibus reliquiftg agreftib9rebus,iri topiarii operis fpecie deformatis % cy.e.frdm -)M- In graecop*theatris nooiaiifderonibusfutfacieda,q?primuinimacircina
  - tioe,vt in latino trigono^ quatuor ,in eo qdratopstriu anguli circinatiois lineam tangunt, Et cuius quadrati lat9eft proximum fcenaepraciditq? cur natura ciranationis,ea regione defignat finitio profcenii, &ab ea regione i- ad extremam circinationem curuaturse parallelos linea defignatur, in qua
  - conftituiturfronsfcen^,percentrumqueorcheftrc profcenii regione*
  - at'cuneas b« finiftra o dextra centrum e* finitio pro-fcenii
  - f-f**f**- frvpfcenium Ctte (c&m
  - wm
  - h. orcheffra l ffonium
- p.n.n. - vue 110/246
- - ytysb»* QVINT V S.
  - | mjW.
  - ^ ?2
  - parallelos lineadefcribit :& q fecat circinationis lineas dextra ac finiftraiii co rnibus hemicycli cetra defignant ,& circino collocato in dextra ab inter uallo finiftro circuagit circinatio ad profcenii dextra partem,Item centro collocato in finiftro cornu abinteruailo dextro circuagit ad profceniifini/ ftram parte,Ita tribus cetris hac defcriptione,ampliore habet orcheftram gra?ci,&fcenareceffiorem,minoreq latitudinepulpitu,quod Aofe5ojj ap/ pellat,ldeoq$ apud eos tragici & comici adtores in fcena peragut,R eliq au te artifices fuasporcheftra pftat a<ftiones,Itaqjexeafcenici& thymelici . ' grsece feparatim noiant, Eius logei altitudo n5 minus debet ee pedu dece, > r~ii!? no plus duodecim,Gradationes fcala^t inter cuneos & (edes cotraqdrato/ rum angulos dirigant ad prima pcincftione,ab ea pcin&ione inter eas iteru medias dirigant ,& ad fuma quoties pcingunt,altero tato femp amplificat, Gum hasc oia fuma cura folertiaq explicata fint, tunc etia diligetius e ani// maduertendu vti fit ele<ftus locus,in quo leniter applicet fe vox, neq* repul fa refiliens incertas auribus referat figmficationes*
  - *£-£oci
  - Qt>
  - a. porticus theatri
  - b< cunei c. orcheftra d profceniu et pulpitum f* fcena g» hofpitalia
  - G iiii
- p.52 - vue 111/246
- - LIBER
  - &cv~ Wr* *** .. n um»
  - 6bSu,$ ) dftt> U0 (
  - $
  - ¥
  - <jV <nvw/u
  - + :> ^ CoZivw£*W$ ot>vv^ 1+<S >»
  - Sunt eni nonnulli loci naturaliter impedietes vocis motus,vti difionantes qui gr*cc dicunt x.<tTHXou)iT£g,circfifonantes,qui apud eos nominantur, -srefMXovVTsg, item refonantes, qui dnr ojTKXovjiT£s,confonantefcp quos appellat <tvjjhxovvt£$,DifTonantes funt in quibus vox prima,cum eft eia/ ta in altitudine,offenfa fuperioribus folidis corporib0, repulfaqj refilies in imu, opprimit infequetis vocis elatione,Circufonates aut Iut,in qbus circu uagado coa&a vox le folues in medio fine extremis cafibus fonas, ibi extin guit icerta verbo^ fignificatioe,Refonates vero,in qbus cu in folido ta&u pcufla refiliat imagines exprimedo,nouiflimos cafus duplices faciut audi/ tu,Ite cofonates<fut,in qbus ab imis auxiliata cu incremeto fcades, ingredi tur ad aures difcreta verboj* claritate,Ita fi in loco^ ele&ione fuerit diliges animaduerfio,emedatus erit prudetia ad vtilitate in theatris vocis effedhis, Forma^ aut defcriptioes iter fe difcriminibus his erunt notatae,vti quae ex quadratis defignantur,graecorum,quaeex paribus trigonorum lateribus, latinorum habeant vfus,Ita his praelcriptionibus qui voluerit vti, emenda tas efficiet theatrorum perfe&iones»
  - De porticibus poftfcenam& ambulationibus» Caput» IX»
  - P oftfcenam porticus funt conftituendae,vti cum hymbres repentini ludos interpellauerint,habeatpopulus,quo fe recipiat ex theatro jGoragiac# la/ * xamentum habeant ad chorum parandum,vti funt porticus pompeianae, iteqj athenis porticus eumenici,patrifqj liberiphanu,Et exeuntibus e thea tro finiftra parte odeum quod afhenispericles columnis lapideis difpofu/ it, nauiumq? malis et antenis e fpoliis perficis pertexit,idem autem etia in// cefum mithridatico bello rex ariobarzanes reftituit .Zmyrnae ftrategeum Trallibus porticus ex vtraq? parte (vt fcenae) fupra ftadium,caeterifcp cilii/ tatibus,quae diligentiores habuerunt ar chite#os»Circa theatra funt porti cus & ambulationes,quae videntur ita optere collocari,vti duplices fint,ha beantqj exteriores columnas doricas cum epiftyliis & ornamentis ex ratio ne modulationis doricae perfedfos,Latitudines autem earu ita oportere fie/ ri videntur,vti quanta altitudine columnae fuerint exteriores,tantam lati/ tudinem habeant ab inferiore parte columna^ extremarum ad medias, & a medianis ad parietes,qui circuncludunt porticus ambulationes,media/ nae autem colunae quinta parte altiores fint,q exteriores,Sed aut Ionico aut corinthio genere deforment,Columnarum aut proportiones & fymme// triae non erunt iifdem rationibus,quibus in aedibus lacris fcripfi, Aliam eni in deorum templis debent habere grauitatem,aliam in porticibus & caete/ ris operibus fubtilitate,Itaqj fi dorici generis erunt columnae, dimetiant ea rum altitudines cu capitulis in partes quindecim,&ex eis partibus una co lhtuatur,& fiat modulus,ad cuius moduli rationem ois operis erit explica tio,& in imo columna craflitudo fiat duorum modulo^, Intercolunium quinqj & moduli dimidiaparte,Altitudo colunaepraeter capituluquatu /
- p.n.n. - vue 112/246
- - QVINTVS* f3
  - orderim modulorum, Capituli altitudo moduli vnius, latitudo modu/z lorum duorum St moduli fextse partis,Ceteri operis modulationes, vtiin sedibus facris in libro quarto fcriptum eft,ita perficiatur,Sin au tem lonicse columnse fient,fcapus pter fpiram 8C capitulu in odio partes & dimidia di// uidatur,& ex his vna craffitudini columnse detur,Spira cum plintho dimi dia craflitudine conftituat,Capituli ratio ita fiat,vti in tertio libro e demo/ ftratum ,Si corinthia erit,fcapus & fpira,vti in ionica, Capitulu aut quem/ admodum inquarto libro eft fcriptu,ita habeat ratione,Styiobatifqj adie/ dio,qua? fit per fcamillos impares,ex defcriptioe, quse fupra fcripta eft in li brti tertio,fuma tur,Hpiftylia,coronse csetera qj oia,ad cplunarum rationem cxfcriptis voluminum fuperio^ explicentur *
  - r • 0 6 O 0 0 o o T
  - o r O O —| p o o "1 o
  - t i o ©
  - o o «* • • * o ©
  - © o • ♦ © • » « • • 0 o
  - o 0 ' « * * 0 0
  - b b ; • • • C c ** * b b
  - 0 j * • © « ♦ 0 o
  - ? » 4 • • * * s ?
  - 6 r: * • ♦ • ♦ i * • • ♦ ♦ • :h i
  - o o • • t • * • • •
  - b b • * 4 * C c ' ♦ b b
  - o o « « « * 0 o
  - o o « • t * • • » * c o
  - o o - « « • • • • « © <* • » • • ©••«««• # 0 0
  - 0 L. °T 0 0 o L. o o J o
  - L o O O o* "O o o 0 J
  - \6j- £
  - a. xyftas ubi athletae exeiv centut
  - b» portie9 duplices ubi populus fereti* piat ex thea" tro.
  - c. uiridia &
  - hypaethrae
  - ambulatides
- p.53 - vue 113/246
- - LIBER
  - , v Media vero fpatia, qux erunt fub diuo inter porticus adornanda viridi//
  - bus videntur,$Eypa:thrajambulationes habent magnafalubritate,Etpri mum oculorum, q> ex viridibus fabrilis & extenuatus aer propter ma// ~~~ _ ^ tionem corporis influens perlimat fpeciemy& ita auferens ex oculis hu//
  - ^4 £ w! ^ morem crafliim,aciem tenuem & acutam fpeciem relinquit,Pmerea cum corpus motionibus in ambulatione calefcat,humores ex membris aer exu gendo imminuit plenitates,extenuate^ diffipando,quod plus inefl,q
  - tc&is cum fint aquarum fontes,aut etiam fub terra paluftris abundantia, ex his nullus furgit humor nebulofus,fed inapertis hypsethrifqj locis ,cu fol ories vapore tangit mundum,ex humidis 8L abundantibus excitat hu/ mbres,& etiam conglobatos i altitudinem tollit, Ergo fi itauidetur, vti in hvpa?thris locis ab aerehumores ex corporibus exugant moIeftiores,que admodu ex terra per nebulas videntur,non puto dubium efle quin amplif fimas & ornatiflimas fub diuo hypattrifqj collocari oporteat in ciuitatibus ambulationes JZ& aut vti fint femperficcse & non lutofe,fic erit faciendum* -t Fodiant 8Cexinaniaturqaltiflime,&dextraatqjfiniflraflm&ilescloacsefi/ •
  - fM* ?*** ** ant,inqp ea^ parietibus qui ad ambulationemfpeftauerint,tubuli inftrua/
  - tur inclinari faftigio in cloacis,His perfedlis copleatur ea loca carbonibus, deinde infup fabulone ese ambulatioes fternatur,& exequentur, ita ppter carbonum naturalem raritatem & tubuloru in cloacas inftru&ionem, exci pientur aquaru abundatio,& ita ficcxjll fine humoreperfedsefuerint am/ bu lationes,Praterea in his operibu£ thefauri funt ciuitatibus in neceflariis M.iU , rebus a maioribus c6ftituti,In'c6clufionibus eni reliqui oes faciliores fune
  - + ^ ^ apparatus q lignorum,Sal enim facile ante importatur, frumenta, publice
  - priuatimq? expeditius cogerunt ,& fi defint holeribus,carne,feu legumini bus defendit ,Aqusefofluris puteorum & de coelo repetinis tempeftatibus ex tegulis excipiunt,De lignatione qux maxime neceflWeft ad cibu ex/ coquedu,difficilis 8C molefta eftappara tio,q> 8t tarde coportat ,& plus co/ fumitur,In eiufmodi teporibus tunc ese ambulationes aperiuntur,& men/ furse tributim fingulis capitib9 defignant ,Ita duas res egregias hypsethra» jynbulatioes prseftant,vna in pace mubritatis,altera in bello
  - s praeftant,vna in pace filubritatis,altera in belloialutis, Ergo 5^^^5-his ronibus ambulationu explicationes no folum poft fcenam theatri,kd ^ % g^^fetiaomniu deorum templis effedfce,magnas ciuitatibus prseftare poterunt § X/A vtibtates,Quonia hsec a nobis fatis vident efle expofita,nuhcinfequentur
  - TipZSbalnearum difpofitionum demonftrationes*
  - De balnearum dilpofirionibus & partibus* Caput* X*
  - »71.4 p rimum eligendus locus eft qcalidiflimus,ideft, auerfus a feptemtrione,& 4- raD iSF' aquilone,Ipfa autenicaldaria tepidariaqj lumen habeat ab occidente hy/
  - e Cr p» jxc» **** ""tUl)erno,Sin aiite natura loci impeaierit,vtiqj a meridie q maxime tepus la/ uadi a meridiano ad vefperum eft conftitutum,& item efl: animaduerten/
- p.n.n. - vue 114/246
- - QXASe&fS VJTNm^.
  - dum,vti caldaria muliebria viriliaqj coniunfta, & iniifdemre^ collocata,Sic enim efficietur, vt in vaiaria ex hypocauftocqis fit vfus eorfi vtrifi^jAhcnafuprahypocauftfitriafuntc6ponenda,vnucaldarium,alte +Sxr rum tepidarium,tertiu frigidarium,# ita collocanda,vti cx tepidario i cal
  - 5hk»'i~
- p.54 - vue 115/246
- - LIBER
  - Mc.
  - *e» In-
  - juh&irt-
  - duabusinuehiq* poflint,& ita tora cocamerationes in ferro hiltes fintper fefe.earuq? camerarufuperiora coagmenta ex argilla cu capillo fubafta k niantur Jnferior aut pars,quae ad pauimentum fpe<ftat,primu tefta cum cal ce trulliffet,deinde operealbario fiue te&orio poliat ^9 cameram calda *B6c.*., riis fi duplices fa6te fuerint,meliorehabebuntvfum,Nonem a vapore hu/ mor corrupere poterit materie contignationis/ed inter duas cameras va//
  - I... . 1. --------------------*---:~U---^ Sitit
  - 1 priores occup
  - re poffint^AluerSIatituSo inter parietem 8C pfeteifne fit pedes fe/
  - nos,vtgradus inferior iinde auferat & puluinus duos pedesJLaconicum fu *K.m*
  - relinquat,ex eoq* clypeu aeneum catenis pendeat^per cuius redu&iones 8t '• <femiflionespficieturfudatioistemperatura,ipfumqjadrircinufieriopor/ Vi&Ti,&<n+ ’ * tere videtiir,vt ^qualiter amedio^flammsevaporifij vispercuruacuraro/
  - tundationes peruagetur*
  - Depaleftrarum aedificatione &xyftis» Caput» XL uncrnihiuiaetur(tam&finonfint italicaeconfuetudinis)paleftraruaedifi t caciones tradere explicatae,& queadmodum apud gracos conftituarit mo
  - v . /#£.773*, Sh&in£>
  - * v*vBjte£^-
  - ’ ftrare3Conftituuntiirautein tribus poiticibus exedrafpatiofchabetes fe/ des,in quib9philofophi, rhetores, reliquiq?quilfii3usdele<9:ant1e3cntes difputarepo!Iint.In paleffnspefHfyTia qiiadrata fiuel)blonga ita fiint (i/ cienda,vti duop2 ftadiorum habeant ambulationis circuitionem,q3 graci vocatixToujAoy, ex quibus tres porticus fimplices difponantur, quartaq? q ad meridianas regiones eft conuerfa,duplex ,vti cum tempeftates ventofe funt,nonpoffit afpergo in interiorem partem peruenire,In duplici autem porticu collocentur haec membra,Ephoebeum in medio (hoc aut eft exe//
  - «.i*, dra ampliffima cum fedibus,quae tertia parte longior fit q lata) fub dextro
  - *^co?iceum,deinde proxime Conifterium,aconifterio in verfuraporticus frl ?ar./7+. gidalauatio,quagraciAov^ojjvocitant,adfiniftramephoebei eliSthefiu,-
  - Proxime auteelsothefium,frigidarium,ab eoq* iterinpropnigeuin verfii raporticuSjproximeauteintrorfus e regione frigidarii collocetur cocame •+ . _jrata fudatio,longitudineduplex3q latitudine,q habeat in uerfuris ex vna
  - Vv Sparte laconicum ad eundem modu (vti fupra fcriptum eft) copofitutruEx
  - aduerfo laconici,caldam lauatione,In paleftra periftylia (queadmodum fu ra ^criPtum )*ra debent ee perfe&e diftributa,Extra autem difpqnatur vu si?**- porticus tres,vna ex periftylio exeuntibiis,duaedextra atcg finiftraftadia/ :7^
  - tae,Exqpibus vna quae Ipe&auerit ad feptentrione > perficiatur duplex am/
  - CO*- £-hor<]t- t
  - l^u». $»n.U*X
- p.n.n. - vue 116/246
- - QVINTVS.
  - pliffihia latitudine,altera fimplexita fa&t vtiin partibus,quazfuerint cir/ ca parietes,& quae erut ad colunas,margines habeat vti femitas,no min°pe/ ‘—J ;”--------------------- --------J -r“r-- r-r-pedali a mar
  - %l7i-c
  - _ _ _ iedm,Itaqui
  - veftiti ambulauerint circu in marginibus,no lpedient ab cundhs fe exerce/ tibUs,Haec aut porticus |u<j-o$apua graecos vocitat,# athletze p hybemate pora in te&is ftadiis exercent,FaciunSa aut xyfta fic vident,vt fint inter da as porticus fyluae aut platanones,& in his pliciant iter arbores ambulatio/ nes ibicp ex opere fignino ftatioes JProxime aut xyftu & duplice porticu de fignent hypetr*ambulatioes,qsgrati-jrs^.Xpo'(wi.<t9/ioftrixyftaappel
  - “" 1 exercenturj
  - ‘ COP12CU Vw*^-
  - £&r-* n+rtih*
  - laxameto athletas certantes fpedare,Quaein moenibus neceflaria uideban/ tur efle,vt apte difponantur,perfcripfi ♦
  - o o o; o o o o mo o o o o o o
  - 1 e
  - 0 o 1 1 C c
  - r*. ) \
  - c
  - 9 0 & \ i r V c c n
  - L 1 i rt a a a ~J
  - 1£
  - o.o a 00 o-o o 0 . o
  - < b a :.e r w
  - o 00000000 00000
  - I
  - 0 0 O O O 0 0 O Q o OO0O
  - -a
  - 0
  - o
  - o
  - o
  - o
  - Q
  - O
  - O
  - o
  - o
  - o
  - o
  - 0
  - o
  - o
  - o
  - o
  - a» epheboeift b« coriceum* c* conifterii^ di frigida la» natio*
  - e. clseothefid
  - f. frigidariui g propnigefi h. cocamera-ta fudatio»
  - i» laconicum k« calida Ia**' uatioi
  - 1* porticMu' pia ftadiata uerfus fepte* trionem» m* porticus fimplex ftadiata uerfusme-ridiem n.xyftus* o* portic9 ex periftylioex-euntibus, p» uitidaria
  - q. introit9 ad uitidaria.
  - r. platano* nesfeu filuae 5, ftatio quae exqtuor partibus hetam-bulatioesqs grzcipadso&j midas dicat»
- p.55 - vue 117/246
- - LIBER
  - De portubus & ftru&urisin aqua faciendis. Caput» XII»
  - D e oportunitate autportuunoneft ptermittendu, fed qbus ronibus meati tur naues in his ab tepeftatibus explicandu*Hi aut naturaliter fi fint pofiti, habeatqj acroteria fiue promotoria pcurretia,ex qbus ltrorfus curuatutae fiue verfura exTocInatura fuerint coformatas,maximas vtilitates videntur £* habcrcfiBSucm porticus £ue naualia fut facieda,fiue ex porticib9 adit? adi
  - Zllf ttaefcp ex vtraqj parte collocandas,ex qbus catenas traducip ma
  - ^^“tchinas poflint,Sin aut no naturale locuneqj idoneu ad tuendas ab tepeftati bus naues habuerimus ,ita videt ee faciendu,vti finullu ftume 1 his locis in + H/ £. pedierit,Sed erit ex vna parte ftatio,tuc ex altera parte ftruduris fiue agge/
  - i*i *?*&£*& *hkusexpediantur progreffus, 8C ita coformand^ portua coclufiones ,Be afitftrafluia;,quae in aqua futfu tur a?,viden£ fic ee faciendas ,vtiportet pul tfk.177 uis a regionibus, qfut a.cumis cotinuatas ad ^pmontoriu mineruas,ifq* mi/
  - ®. 177-« fceat vti in mortario duo ad vnu refpondeat,Deinde tunc in. eo loco,qde/
  - .vbSt. 177-1 finitus erit,arca; ftipitibus robufteis & catenis inclufe in aqua demittenda
  - Cy > diftinendseq* firmiter,Deinde inter eas ex tranftillis inferior pars fub aquaM-n7.t
  - exequanda & purgada,& cernetis ex mortario materia mixta (queadmo/ dufuprafcriptue)ibicogereduj;ddhic5c6pleatflruduntfpatiu,qdfueritt-M-mi ter arcas^Hoc aut munus naturale hnt ea loca,quas fuprafcripta funt*
  - ai atcafftipi* ribus robu* fteis& cat nisinclufa.
- p.n.n. - vue 118/246
- - ffayt.i
  - QVINTVS^^:^- 16
  - Sin aut propter fluxus aut impetus^tperti pelagi deftinap&arcTnopbtue/
  - rint cotineri,tuc ab ipfa terra fiutcrepidine puluinuTqfomiflime ftruatur, &
  - ifcjj puluinus exaequata ftruat planitie minus,c( dimidie partis,reliquu9q<f
  - eftjpxime littus,proclinatu latus habeat,Deide ad ipfamaqua & laterapuL— 0•„
  - uinocirciterfefquipedalesmarginesftruantaquilibreseiplaniti^,quxfu * co**^+•****
  - pra fcripta e,Tuc proclinatio ea impleat arena,& exaequet cum margme 8C
  - planitia puluini,Deinde infup eam exaequationem pila cj magna coftituta
  - fuerit,ibi ftruat,eacj,cum erit extru&a relinquat ne minus qua duo men/
  - fes, vt ficcefcat,Tunc autem fuccidatur margo,quae fuftinet arena, Ita are/
  - nafludibus fubruta efficiet in mare pilae praecipitationem»
- p.56 - vue 119/246
- - LIBER
  - fiin damenta fodiatur,Si terrena erunt,vfq* ad folidum craffiora q murus, quifupra futurus erit,exinaniatur,ficceturq* & tuncftru&ura ex cementis calce & arena compleatur,Sin aut mollis locus erit,palis vftilatis alneis,aut *+•*> Haoleagineis,autrobufteis cofigatur,& carbonibus compleatur,quemadmo m.rju dum in theatrorum & muri fundationibus eftfcriptum*
  - UdtcjigvrAm&fi,
  - 2* feptio du/ plicis arcae re-latis tabulis* b. rota aqua* lia#
  - nt.f
  - .v?
  - Deinde tunc quadrato faxo murus ducatur iun&uris cjlongiflimis,vti ma xime medii lapides coagmentis contineatur,Tunc qui locus erit inter mu r um Ruderatione fiue ftru&ura compleatur ,Ita erit vti poffit turris infuper asdificari,His perfe#is,naualiorum ea erit ratio,vtconftituantur fpe&antia maxime ad feptentrionem,nam meridianas regiones propter asftus cari/ emRineam,teredines,reliquaque beftiarum nocentium genera procreant, alendoqj conferuant,eaqj adificia minime funt rnatenanda proprer incen/ dia,De magnitudinibus autem finitio nulla debet effe,Sed faciunda ad ma/ xinium nauium modum,vti &fi maiores naues fubdufe fuerint, habeant cum laxamento ibi collocationem,Quasneceflaria ad vtilitatem in ciuitati bus publicorum locorum fuccurrere mihi potuerunt,quemadmodum co ftituantur & perficiantur in hoc volumine fcripfi,Priuatorum autem asdifi ciorum vtilitates&eo^fymmetrias in fequenti volumine rocinabor*
  - M*VITR
- p.n.n. - vue 120/246
- - S7
  - M. VITRVVII DE AROHITECTVRA LIBER SEXTVS,
  - RISTIPPVS philofophus focraticus ,nautra/ gio cum eiedus ad rhodicnfium littus animaduer/ tiffet geometrica fchemata deferipta ,exclamaiiifle ad comites ita dicitur, Bene fperemus,Hominum enim veftigia uideo, ftatimq? i oppidum rhodum contedit, 6C reda gymnadum deuenit,ibi<$ dephi
  - __________________lofophia difputans muneribus eft donatus,vt non
  - tantum fe ornaret,fed etiameis,qui vna fuerant,veftitu 6C castera, quseop* tffent advidutn prseftard,Cum autem eius comites in patriam reuerti vo/ luiflent,interrogarentqj eum quidnam vellet domum renunciari,Tunciia mandauit dicere.eiu&nodi poffefliones 8i viatica liberis oportere parari, quas etiam e naufragio vna polISiFSSeSamqj eaverapi^idr^tet vi/ tas,quibus neqj fortunas tempeftas iniqua, neq* publicam rerum mutatio, neqjbelliyaftatiopoteftnocefejNonminus eam fententiamaugedo theo/ phrafl:usTiortan3o,dodos potius efle q pecunias confidet es, ita ponit,Do/ dum ex omnibus folum,necp in alienis locis peregrinum,neq? amiflisfami liaribus & neceffariis lopem amicorum/ed in omni ciuitate ee ciuem ,dif/ ficilefq* fortunas dne timore poffe defpicere cafus, At qui no dodrinarum, fed felicitatis praddiis putaret fe efle vallatum,labidis itineribus vadetem, non ftabilifedindrmaconflidari vita, Epicurus vero non diffunditer ait, Pauca lapientibus fortunam tribuere,quas autem maxima & neceflaria fut animimentidp cogitationibus gubernari,Hascita ee plures phdofophi di/ xerunt,non minus etiam poetas,qui antiquas comedias grasce feripierunt, & eafdem fenteritias verfibus in fcena protiunciauerunt,vt euchrates,chio nides,ariftophanes,maxitne etiam cum his alexis,qui athenienlesait ideo oportereTaudari,q? omnium grascorum legescogixht parentes ali a liberis, V athenienfium nonomnes ,ni(i eos,qi^ljbg^ambuserudiffent,Omniam*
  - / munera fortunas cum dantur,ab ea facillime adimutur^fcipjin» vero co/ iun&e cum animis nullo tempore dedciunt,fed permanent Habiliter ad fu mum exmmrvtfse,Ita<5 ego maximas indnitafqrparetibus ago atqj habeo gratias,q> atheniendum legem probantes me arte erudiendum curaueruc, & ea,quae non poteft efle probata dne literaturaencycliQ^dgilinaru om nium difciplina,Cum ergo 6t parentum cura & prasceptorum dodrinis au das haberem copias difciplinarum philologis,& philQteehnis rebus com mentariorumq? feripturis me deledans,eas poffefliones animo paraui e q/ bus hasceft fruduum fumma, nullam plus habendi neceflitatem eamque
  - H
  - •V TinC.lia. 4.
- p.57 - vue 121/246
- - UBER
  - li hxc leuia ludicantes putant eos eflfe tantum Capientes,qui pecunia fur co/ piofi^ta^ pleriq* ad id propofitum contendetes,audatia adhibita cum di/ uitiis etiam noticiam funt confecuti,Ego autem Cxfar non ad pecunia pa/ radamex arte dedi ftudium, fed potius tenuitatem cum bona fama ,cj abu dantiam ciim infamia fequendamprobaui,ideo noticies parumeadfecu/ ta,fed tamen his uoluminib9 aditis (ut fpero) polleris etia ero notus,Ne*<j eft miradum, quid ita pluribus lim ignotus,Ceteri archite&i rogant & am )( biuntzvtarcbite(^entur,mihi autem apr^ceptoribuseftTraditum, roga/ tum non rc X ueturpuc
  - pientes aSnBmtiir^QuicT enim putemus fu fpicari,qui rogetur de patrimo io fumptus faciendos comittere gratis petentis,nili quod prsds compen iiq* eius caula iudicet faciendumfltaq* maiores primum a genere proba/
  - tis,< ^
  - ingenuo pudori, non audacia proteruitatis committendum ludicantes * Iph autem artifices non erudiebant nifi fuos liberos aut cognatos,& eos vi/ ros bonos inftituebant,quibus tantarum rerum fidei,pecunia fine dubita/ tione permitterentur,Cum autem animaduerto ab mao&is & imperitis ta tx difciplins magnitudinem ia<dari,& ab his qui non modo archite&urs, fed omnino ne fabrica? quidem notitiam habent,non polium non laudare patreffamilias eos,qu i litteratura fiducia confirmati per fe xdificantes, ita iudicant,fiimperitisfit committendum,ipfospotiusdignioresefle ad fu/ am voluntatem quam ad alienam pecunia? confumere fummam, Itaq? ne/ mo artem vllam aliam conatur domi facere,vti futrinam,vel fullonica,aiic ex ceteris qua? funt faciliores,mfiarchite&uram,ideo quod qui profiten/ tur non arteVera,fed falfo nominantur archite<5fr,Qualobres corpus archi tetfune ,rationefq* eius putaui diligentiffimeconlcribedas,opinans id mu nus omnibus gentibus,non ingratum futurum,Igitur quoniam in quinto de oportunitate communium operum perfcripli,in hoc volumine pnua/ torum aedificiorum ratiocinationes &c6mefusfymmetnarum explicabo* De diuerfis regionum qualitatibus,& variis coeli afpeftib9, fecundum quos funt sedificiadifponenda* Caput* I*
  - pj xc autem ita erunt rcdle difpofita,fi primo animaduerfum fuerit, Quibus regionibus aut quibus inclinationibus mundi conftituantur,Namcp aliter sgypto,aliter hifpania,non eodem modo ponto,dilfimiter Roma?,ite c£/ teris terrarum 8C regionum proprietatibus oportere videntur conditui ge nera sdificiorum,quod alia parte folis curfuprsmitur tellus,alia, longe at> co diftat,alia per medium temperaturJgitur vti conftitiitio mundi ad ter/ tx fpacium lclinatione figniferi circuli,& folis curfu,difparibus qualitati/
- p.n.n. - vue 122/246
- - SEXTVS*
  - ?8
  - eoelicp varietates,uidentur aedificiorum debere dirigi collocationes, Subfe ptetrione azdificia teftudinata & maxime conclufa&non patentia,fed con uerfa ad calidas partes oportere fieri videntur,Cotra autem fub impetu, fo lis,meridianis regionibus quod premuntur a calore, patentiora couerlaq* ad feptentrionem & aquilonem funt faciuda,ita quod vltronatura ladit, / arte erit emendandum Jtem reliquis regionibus ad eundem modumtem/ perari quemadmodum coelum eft ad inclinationem mundi collocatu^fcec autem ex natura rerum funt animaduertenda & confideranda, atq* etia ex membris corporibufqj gentium obferuanda,Naqfol quibus locis medio/ criter profundit vapores^in his conferuat corpora temperata,queqj proxi me currendo deflagrat,eripit exugendo temperaturam humoris, Contra uero refrigeratis regionibus, quod abfunt a meridie loge,non exhauritur ^ a caloribus humor,fed ex coelo rofidus aer in corpora fundens humorem, Y» efficit ampliores corporatuHO^oclf^Tonitus grauioresTEx eo quocy fub
  - feptentrionibus nutriuntur gentes immanibus corporibus,candidis colo/ ^ '
  - ribus,dire<fto capillo 8C rufo,oculis cadfiis,fanguine multo,quoniam ab hu moris plenitate, coeliq? refrigerationibus funt conformati, Qui autem funt proximi ad axem meridianum fubiedtiqj folis curfuibreuioribus corpori/ bus,colore fufco,cnfpo capillo,oculis nigris,cruribus mualidis^Enguine exiguo,foTSimpetuperficiuntur,Ita<| etiam propter fanguinis exigmta/ tem timidiores iunt ferro refiftere,fed ardores ac febres funerunt fine timo / re,Quod nutrita funt eorum membra cum feruore,Itacp corpora quas na/ fcuntur fub feptentrione a febri funt timidiora & imbecilla, Sanguinis aut abundantia Jerro refiftunt fine timore,Non minus fonusuocis in generu bus gentium difpares & uanas habet qualitares,ideo quod terminatio ori entis & occidentis circa terre librationem,Qua diuiditur pars fuperior & C ferior mundi habere uidetur libratam naturali modo circuitionem,Qua etiam mathematici orizonta dicunt,Igitur quoniam id habemus certuani^ -m;1 mo fu fti nentes,a labro quod eft in regione leptentrionali linea traieda, ad 5^3 **!*$”***
  - id quod eft fuper meridianum axem,ab eoq? alteram obliquam in altitudi ^ v ultn^ *** ^ nem ad fummum cardinem,qui eft poft ftellas feptentr ianum,fine dubita tione animaduertemus exeo efle fchema trigoni mundo, vti organi ,qua UfiCj *i./ rdjyu£vi)cHji greci dicunt*
  - H ii
- p.58 - vue 123/246
- - LIBER
  - lL ^ , zgzui* Itaqj quod eft fpacium proximum imo cardini ab axis linea in meridianis
  - Xz* ^ finibus/ubeo locoque funtnationes,propter breuitatealtitudinis ad mu diim,fonitum uocisfaciut tenuem & acu tiflimum,vti in organo chorda > £r£%Zd que eft proxima angulo*Secundum eam autem reliquas ad media grecia
  - remiflionas efficiunt in nationibus (onorum fcanfioncs Jtem a medio in or ^f^^/^dihem crefcendo ad extremos feptentriones fub altitudine caeli nationum fpiritus fonitib9grauioribus ab natura rerum exprimuntur,Ita uidetur mu dieonceptio tota propter inclinationem confonantiflime per folis tempe/ raturam ad harmoniam effe compofita,Igitur que nationes funt inter axis meridiani cardinem &L feptentrionalis medio pofite,vti in diagrammate mufico medianas vocis habent fonitum in fermone, queq? progredienti bus ad feptentrionemfunt nationes,quod altiores habent diftantias ad mu dum,fpiritus vocis habetes humore repletos ad hvpatos & proflambano
  - t r * rrlT |n rir r-~***f*"
  - menos a natura rerum lonitu grauiore coguntuf,vti eadem ratione medio progredienObusadmeridiem gentes ,par anetarum acuti ffitnamfonitu vo cis perficiunt tenuitatem,Hoc autem verum efle exhumidis nature locis, grauiora fieri,& ex feruidis acutiora,licet ita experiedo animaduertere,Ca/ lices duo in una fornace eque cotfti equoqj podere, ad crepitumq* vno fo/ nitufumatur,exms vnusinaquamdemittatuF, poffea ex aqua eximatur, tunc vtricg fangantur^Cum enim ita fadum fuerit, largiter inter cos foni/.
  - <PS*Uh>'''
  - fT* $£.**** Ls*’*’' **+***&
  - \-Vl' A* s-tnihi
  - $ fn-t> -t»>' ^
- p.n.n. - vue 124/246
- - SEXTVS*
  - 19
  - tu s difcrepabit,a?quocg pond^re nonppterunt efic, Ita & hominu corpora vno genere figurationis^ vnamundi coniundione cocepta, alia propter regionis ardorem acutum fpiritum aeris exprimunt tadu,alia propter hu moris abundantiam grauiffimas effundunt fonorum qualitates,Item pro/ / pter tenuitatem coeli,meridiane nationes, exacuto feruore.mente expedi/ * tius celeriufqj mouetttur ad confiliorumcogitationes,Septetrionalesaute / gentes infufe craffitudine cceli propter obftantiam aeris humore refrige/ ' ra^ftupoitesliaEent mentes^Hoc autem ita effe a ferpentibus licetafpice/ re, qua: per calorem cum exhauftam habent humoris refrigeratione, tunc acerrime mquentur,per brumalia autem & hyberna tepora mutatione eoe li refrigerata,imotas lunt ftupore,ita non eft mirandum fi acutiores efficit calidus aer hominum mentes,refrigeratus autem contra tardiores, Cu fint autem meridianas nationes animis acutiflimis mfinitaqj folertia confilioru, fimul ad fortitudinem ingrediuntur,ibi fuccubunt, quod habent exudas ab fole animqmmvirtutes>Qui vero refrigeratis nafcuntur regionibus ad armorum vehementiam paratiores funt,magnifc^ viribus ruunt fine timo re,fed tarditate animi fine confiderantia irruentes,fine folertia,fuis confiliis refringuntur,Cumergo ab natura rerum hasc ita fint in mundo collocata, vt omnes nationes imoderatis mixtionibus fint difparatas,placuit vt inter/ fpacia totius orbis terrarum regionumq* medio mudi populus Romanus poflideret fines ,Naqj temperatiffimas ad vtranq? partem,& corporum me/ bris,animorumqj vigoribus,pro fortitudine funt in Italia gentes, Quead/ modum enim iouis ftella,inter martis fementiflimam & faturni frigidifli/ mam media currens temperatur,eadem ratione Italia inter feptetrionalem meridianamq^ ab vtraq parte mixtioibus temperatas 8C inuidas habet lau des,Itaqj confiliis refringit barbarorum vires/orti manu meridianoru co/ gitationes,Ita diuina mens ciuitatem populi Romani egregia temperatae^ regione collocauit,vti orbis terrarum imperio potiretur, Quod fi ita e uti diflimiles regiones ab inclinationibus coeli,variis generibus fint compara/ fce,& vt etiam naturas gentium difparibus animis,& corporum figuris,qli/ tatibufqj nafcerent ,non dubitamus asdificiorum quoq$ rationes ad natio/
  - .vF(n£-ii2--dL
  - fmc. m -fr.
  - J-%
  - A- flnC.i tl - *
  - VrV**
  - ma ratione proprietates locorum ab natura rerum difpofitas animaduerte re,expofui,& quemadmodum ad folis curfum,& inclinationes coelippor teat ad gentiumfiguras conftituereasdificiarum qualitates dixi,ltaq? nunc fingulorum generum in asdificiis comefus fymmetriarum,& vniuerfos, 8t feparatos breuiter explicabo»
  - De xdificiorumpriuatorum proportionibus &mefuris» Cap» II* ulla architedo maior cura effe debet,nifi vti proportioibus ratas partis ha beant asdificia rationum exadiones.Cum ergo conftituta fymmetriaru ra/
  - H iii
- p.59 - vue 125/246
- - LIBER
  - tio fuerit & commenfus ratiocinationibus explicati,tune eda acuminis eft proprium prouidere ad naturam loci,aut ufum,aut foecie, & detradlioni/ bus vel adiedlionibus temperaturas efficere,uti cumae fymmetria fit detra dlumaut adiedlum,id videaturredieeffe formatum ,ficut in afpedlunihil defideretur, Alia enim ad manu fpeties effe uidetur alia in excelfo,non eade in conclufo,diffimilis in aperto,inquibus magni iuditii eft opera quid tan dem faciendum fit,Non enim veros videtur habere vifus effedl us,fed falli/ tur fepe ab eius iudicio mens,Queadmodum etiam in fcenis pidlis uiden/ tur columnarum proiedlura,mutilorum ecphora,fignorum figura^mi/ ‘i&nf p nentes,cum fit tabula fine dubio ad regulam plana,Similiter in nauibus re mi,cum fint fub aqua diredli,tamen oculis infradli uidetur,& quatenus eo rum partes tangunt fummam planitiem liquoris apparent ( uti funt) dire/ dii,Cum vero fub aqua funt demiffi,per natura perlucida raritatem, remit tunt enatantes ab fuis corporibus flu entes imagines ad fummam aquse pia nitiematq* ibi comora efficere videntur infradlum remorum oculis afpe/ dium,Hoc autem,fiue fimulachrorum impulfujeu radiorum ex oculis ef/ fufionibus (uti phificis placet) videamus vtraqj ratione,videtur ita effe, vti falfa iuditia oculorum habeat afpedlus,Cum ergo qua; funt vera falfa uide antur,& nonnulla aliter q funt oculis probentur,non puto oportere ee du bium,quin ad locorum naturas aut neceflitates,detradiiones,aut adiedlio/ nes fieri debeant, fed ita vt nihil in his operibus defideretur,Harc aute etia ingeniorum acuminibus,non folum dodlrinis efficiuntur, Igitur ftatuen/ da eft primum ratio fymmetriarum,a qua fumatur fine dubitatione cornu tatio,Deinde explicetur operis futuri & locorum imum fpatium longitu/ dinis &latitudinis,cuius cum femel fuerit coftituta magnitudo, Sequatur eam proportionis ad decorem apparatio,vti non fit confiderantibus afpe/ dius eurythmix dubius,de qua quibus rationibus efficiatur eft mihi pro/ tiunciandumJPrimumcf de cauissdium vti fieri debeant,dicam*
  - _ Decauiszdiupu Caput* III.
  - JZJh* auaa^ium quincp generibus funt diftindla quorum ita figura nominan
  - tur,Tufcanicum,corinthium,tetraftylon,difpluuiatum,teftudinatu, Tu/
  - $a,iC€u
  - Item altenbus fhilicidkjrnmm medium compluuium deieftus. Uc-jhV mhH*- ****««<$' * *M»*»*»
  - ut ——
- p.n.n. - vue 126/246
- - SEXTVS,
  - 60
  - t~' i 11;
  - Omnib9 his causdiis lat9 unum apertu reliquim9jut piftura intri* bus lateribus apparenstu! -deaf eorum iterna defcri* ptio*
  - Cauacdiu tu* fcanicum
  - In corinthiis iifdem rationibus trabes & compluuia collocantur, fed vTfcr w-’7^
  - a parietibus trabes recedentes in circuitione arca columnas compo/ nuntur*
- p.60 - vue 127/246
- - LIBER
  - CauxdidcQt rinthium
  - tTetraftylafunt ,qu£fubieftisfub trabibus angularibus columnis,6t uti litateni trabibus & firmitatem praftant, q? neq$ ipfe magnum lm/ petum coguntur habere,ne<$ ab interpenfiuis onerantur,
- p.n.n. - vue 128/246
- - SEXTVS
  - 61
  - Cauasdiuqd tetraflyloa dicitur *
  - SaW*- b+z^»^'!?
  - bfz<wu4S *vS*«fc*t>
  - HA* 2^4
  - .>*. /4^-0. /TV- W-IJ.C
  - '- Difpluuiata autem funt,in quibus,jd^^uiae arcam fuftinentes ftilli/ cidia reiiciunt,Hsec hibernaculis maximas prasftant vtilitates, q> com/ pluuia eorum ere&a non obftant luminibus tricliniorum «Sed ea ha/ bent in refedfrombus moleftiam magnam,q? circa parietes ftillicidia de fluentia continent fiftula^quae non celeriter recipiut ex canalibus aqua defluentem, Itaqj redundantes reftagnant,&lnteftinutn opus, 8C parie tes in eis generibus aedificiorum corrumpunt*
  - Jv W. ^cvettraik*.
  - ^u<- **** ^ **+ ii
  - v ?#/• !&<*"- i
  - 7>t.f£t.u
- p.61 - vue 129/246
- - LIBER
  - Omaediuqcf
  - difpluuiam
  - dicitur
  - Teftudinata vero ibi fiunt,ubi non funt impetus magni,#; in cotigna/ tionibus fupra fpaciofa redduntur habitationibus*
- p.n.n. - vue 130/246
- - SEXTV& &
  - cauardiS qd*
  - teftudinata
  - appellatur*
  - '^2>C.,4bri\S, 8i a£is, cum Mm&i}7omi»n ci-jymmetrijs e.
  - —------------- - - * -
  - Atriorum vero longitudines & latitudines tribus generib9 formantiir ,8C primum genus diftribuitur,vti longitudo cuminquinq* partes diuifafue rit,tres partes latitudini detur, Alterum cum in tres partes diuidatur,du£e 'l—?
  - ir . i. . i _ . 1 • i . r i 11 <&>»*K** ? *
  - partes lati tu dini tribuantur 5Tertium vti latitudo m quadrato paribus late ^
  - ribus defcribatur?inc^eo quadrato diagonii linea ducatur,& quatum fpa tium habuerit ea linea diagonii, tanta longitudo atrio detur»
  - r., aTx]
  - &*>Hi , ,
  - -TotV*S
  - M<
  - Vz/n**- *«0 $+*<“&
  - ,iV Vi ixuii C?*f o 1$ e*f <
  - <xht~r*u UfhM* £*<ms \ac»**
  - W*, t.AUsi t>‘v fi/" 4wf>***l’»'**r SU»M^T
  - ;vr;*T
- p.62 - vue 131/246
- - Hr .
  - CiiAnteiC», Snt* •
  - ftjw f £ar\££
  - fn,c£m+i SjalA»
  - . . N
  - a* Logitucfo —'" partiujqncg
  - qrutres habet latitudo iitfitpportio fuperbi partiens tertias
  - b, Iogitudo partifi: trium qrfi duae dati-tur latitudo niutfitppor-tio fefqaltera
  - c. Iogitudo quata eft dia-gotiius ^rati exlineaiati-tudinis fadi*
  - iVv mwi UjffeTtt _ JZjuituHUTtW
  - Altitudo eorum quanta Io itudo fuerit quarta dein/ ta fub trabes extollat,reli q&timlacunarioru& arcas sfciDu fupra trabes ratio habeat,
  - ' Alis dextrale finiflra lati/ tudo,cum fit atrii longitu/ do ab triginta pedibus ad pedes quadraginta,ex ter/ tia parte eius coftituat ,Ab quadraginta ad pedes qn/ quaginta Iogitudo diuida tur in partes tres &diniidi am,Ex his vna pars alis de/ tur,Cu au te erit longitudo ab qnquaginta pedibus ad fexaginta,pars qrta longi/ tudinis alis tribuat, Ab pe/ dibus fexaginta ad odogi/ ta,longitudo diuidatur in partes quatuor & dimidia, ex his vna pars fiat alarum latitudo ,Ab pedibus o&o/ ginta ad pedes cetu, i quiq* partes diuifa longitudo ,iu ftacoftitiierit latitudinem alaru * Trabes earu limina/ res ita alte-ponatur,vt "aiti/ tudines latitudinib°fint kq
  - lcs3Tablinum,fi latitudo atrii eritpedutn yiginti,dempta,tertia,eius fpatio t -* reliquum tribuatur,Si’erit ab pedibus triginta ad quadraginta,ex atrii lati tudine,tablino dimidiumtribuatur,Cumautemabquadraginta ad fexa/ ginta,latitudo diuidatur in partes quinq?,& ex his duse tablino contribua/ tur,Non enim atria minora cum maioribus eafdem poflut habere fymme/ triarum rationes,Si enim minorum fymmetriis vtemur i maioribus, neq*
  - _________ ____ _ _ _ _
  - * tablina neq? alse vtilitatem poterunt habere,fin aut maio^ in minorib0 ute/ *
  - mur,vafta & imania in his ea erutmebra,Itacj gnatim magnitudinu rones ~~ exqfitas,et vtilitati et afpedlui cofcribedas putaui, Altitudo tablini ad trabe
  - adi eda lati tudinis o&aua coftituat ,Lacuaria eius tertialatitudinisad alti/ tudineadie&a extollat,Fauces miorib9atriis e tablini latitudie depta tertia,
- p.n.n. - vue 132/246
- - SEXTVS*
  - 63
  - maioribus dimidia conftituantur,Imagines item alte cum fuis omametis ad latitudinem alarum fintconftitutds,Latitudines hoftiorum ad altitudi/ nem,fi dorica erunt, vti doriea,fiionica erunt,vti ionica,perficiantur,Que admodum de thyromatis,m quibus quarto libro rationes fymmetriarum N ^
  - iw 4 funt expofitas^Impluuii lumen latum latitudinis atrii,ne minus quarta,ne ^
  - plus tertia parte relinquatur,longitudo vti atrii pro rata parte fiat, Perifty/ lia autem in tranfuerfo tertia parte longiora fint,cj itrorfus, Columna tam 'zzzt?
  - altas,cj porticus latas fuerint,Perifty liorum inter columnia ne minus trium, tie plus quatuor columnarum craflitudine inter fe diftent,Sin autem dori/ co more in periftvlio columnas erunt faciundas,uti in quarto libro de dori cis fcripfi,ita moduli fumatur,ut ad eos modulos triglyphorumcj ratio/ nesdifponantur,
  - a» Veftibula “b* atrium c. impluuiil exquoiume atrio datui* d*p£riltylu e* cauaedium f* wiclinifi .*£€-tetaefuntoi^ biailom 8c alioia menu brof£ defah ptiones*
  - & pomaria fiue ortos
  - De tricliniis # aecis,#, exedris 8t pinacothecis & eorum , dimenfionibus * Caput* IIIL
  - 0.m. tji ric{in[orum quanta latitudo fuerit,bis tanta longitudo fieri debebit, Alti/ * tudines omnium conclauiorum quas oblonga fuerint, fic hafeeredebet ra/
  - rionem,utilongitudinis8t latitudinis m eri fu ra componatur,& exeafum/ ma dimidium fumatur,# quantum fuerit,tatum altitudini detur, Sili au/
- p.63 - vue 133/246
- - LIBER
  - c ./Ptt-iM-l tcm excdrasaut oeci quadrati fuerit,l aritudinis dimidia addita, altitudines
  - M£educaritur,Pinacothecas,uri exetjra^amplismagnitudinibusfuntconftitu-
  - cnd^3oecicorinthiitetraftyliq?,quiq? asgyptrivocantur,latitudinis#lon/ ****tT gicudims,vtifupratriclimommfymmcmasfoijpt2Bfut,itahabcantratio/
  - 1,2,5 nem,fed propter columnarum interpofitiones/paciofiores coftituantur,
  - Inter corinthios autem 8t asgyptios,hoc erit diferimen, Corinthii (impii/ ces habent columnas aut in podio pofitas,aut i imo,fupraq$ habent epifty lia,coronas,aut ex inteftino opere,aut albario ,Praster ea fupra coronasicur/ ua lacunaria ad circinum delumbata ♦ In agyptiis autem fupra columnas:
  - funt minores quarta parte columna»,Supra earum epiftylia# ornamenta* lacunariis ornantur,& inter columnas iuperiores feneftras collocantur, ita bafilicarum ea (imilitudo,non Corinthiorum tricliniorum uidetur effe* De oecis more grasco* Caput * V
  - r , f iunt autem etiam non italicasconfuetudinis oeci,quos graciW(Hx.ijfou$ ap/
  - tentrionem,# maxime viridia p/ fUvSpicientes,valuafq? habet in medio,Ipffautemfint ita longi & lati, uti duo ^ triclinia cum circuitionibus inter fe Ipe&antia poffint effe coli ocata, habe/
  - ant<$ dextra ac finiftra lumina feneftraru valuata, uti viridia de te&is per •+ & tA}?*!?**1* fpacia feneftrarum profpiciantur, Altitudines eorum dimidia latitudinis
  - x76-yj.lt
  - addita conftituantur*
  - o © q a n ° 0 0 °
  - 0a <! aaoa«oo
  - Inhissedificiorum generibus omnes funt faciendse earum fymmetriamra tiones,quas fine impeditione loctfieri poteruntjLumina^^gari^tum altitu/ dinibusfinonobfcurabuntur/acilitererunt explicata,Sinauteniimpedi/
- p.n.n. - vue 134/246
- - SEXTVS* 64
  - ittiturabanguftiis ,autaliis neceffitatibus,tu opus erit,ut ingcnio& acumi
  - veris
  - fivmmetriis perficiantur venuftates*
  - Ad quas coeli regiones quse<$ aedificiorum ge nera fpe&are debeantur ufui & falubritati fint idonea« Caput» VI»
  - N ui|eexpl«^bim'us quibus proprietatibus genera adificioriuii ad &
  - coeli regiones apte debeant fpe<3arc*Hibema triclinia & balnearia occiden tem hibernum fpedentjdeo g> velpertino lumine opus eft vti,praeterea t£ etiam fol occidens aduerfum habens fplendorem,calorem remittes, efficit
  - •V (jhc mp. 2
  - 1>Atu*
  - thecis libri non
  - 1 putrefeentjNam in his quse ad meridiem 8L occidetem fpe/ fiant,a tineis# humore vitiantur,® venu humidiaduenientes procreant
  - lt?(ri£- l ae.l
  - + vlU‘
  - aduerfus folis impetus progrediens ad occidentem,emcit ea temperata ad id tempus,quo opus folitum eft vti, Aeftiua ad feptentrionem,q> ea regio (non ut reliquae,quasper folfticiumpropter calorem efficiuntur aeftuofe) eo cf eft auerfa a folis curfu/emper refrigerata,&falubritatem& volupta/ temin vfupraeftat-.Nonminus pinacothecas,&plumariorutextrinae3pitio t ^ k
  - rumqj officinae,uti colores eorum in opere,propter conftatitia luminis ito L£h> toUtata permaneant qualitate* '
  - Pe priuatorum & communium aedifitioru propriis locis,& generibus ad quafcun^perfonarumqualitates conuenientibus • Caput* VII* um ad regiones coeli ita ea fuerint difpofita,tunc etiam animaduertedum eft,quibus rationibus priuatis aedificiis propria loca patribus familiaru, # quemadmoduiri comunia cum extraneis aedificari debeant , Naq$ ex his q propria funt,in ea non eftpoteftas omnibus introeundi^iifi inuitatis,que/ admodum funt cubicula,trichnia,balnea;,caeteraqj,quaeeafdem habet vfus rationes,C6munia autem funt,quib° etiam mocati fuo iure de populo pof funt venirejideft veftibulacauasediutoperiftyliajquaec^ eunde habere pof funt vfumjgitur hisqui comumfuiit fortuna,non neceffaria toagnifica ve ftibula,nec tablina,neqj atria,q?hialiisofficia praeftant ambiundo, quaeab aliisambiuntur?Quiautendruiftiburruftfasfeffintin eorum veftibulis 114"1*
  - rvfiy C^tcr* <ro
  - horrea,apothec^,czteracg3que ad fru/ ^
  - t/fG-ifr.c
  - iccorenipollunt effe,ita funt facieda. ^ ^ J?
  - Itemfgeneratoribus #publicaniscommodiora,&foeciofiora,&ab infidi is tutajforcnfibus autem, # difertis elegantiora & ipariofiora ad conuen/ tus excipiundos^obilibus vero qui honores magiftratufip gerendo pise/ ftaredebentoffiicia ciuibus,facieda funt veilibula regalia, alta atria, & pe/
- p.64 - vue 135/246
- - liber
  - riftyliaampliflima3(ilu^,atnbulationefc^laxiores,ad decorem maieftatis perfe#a^Pmei‘eabib^ diffimili mo/
  - do g publicorum operum magnificentia comparatas^ in domibus corii •fepiits Si publica confilia,# priuata iudicia^itriac^ conficiuntur*
  - Nobilifi am* pliffimae do/
  - mm
  - aiueftibula b* atrium c* periftyliu d* cauaedium e« bafilica f.locus tribunalis g* exedra fi* biblyothe-ca
  - i* pinacoteea k*porricus Laula reli-quafunt cu* biculauridi* nias&alia co-clauiorum genera*
  - «n* horti fiue
  - pomaria
  - mubifiluae
  - platanones
  - hyppodroml
  - fteripofiunt,
- p.n.n. - vue 136/246
- - SEXTVS.
  - 69
  - Ergo fi his rationibus ad Ungulorum generum perfonas, vti in libro pri/ mo de decore eft fcriptum,ita difpofita erunt xdmcia,non erit quod repre hendatur,Habebunt enim ad omnes res comodas & emendatas explicatio nes,Earum autem rerum non folum erunt in urbe aedificiorum ratioes, fed etiam mri,preterqq;in urbe atria pronmjg^i^jyentey^ vero j>feu dourbanis ftatim periftylia,deinde tunc atria habentia circum portic9 pa/ uimentatas fpedlantes aa paleftras & ambulationes,Quoad potui urbanas rationes aedificiorum fummatim perfcripfi ut propofui*
  - De rufticorum aedificiorum rationibus,& multarum partium eoru de/ lcriptionibus,atcg vfibus ♦ Caput* VIII*
  - N unc rufticarum expeditionum,ut fint ad vfum comoddjquibufqj rationi bus collocare oporteat eas,dicam* Primum de falubritatibus,vti in primo volumine de moenibus collocandis fcriptum eft,regiones afpiciatur, 8C ita uillae collocentur, Magnitudines earum ad modum agri, copiafq* Tru&uu comparentur,Chortes magnitudinelq^ earum a3 pecorum numerum,atqj quotiuga boum opus fuerit ibi verfari,ita finiantur,In chorte culinacjca/ lidiffimo loco defignetur, Coiuntfta autem habeat bubilia,quorum prefe pia ad focum 8C orientis coeli regione fpe&ent,ideo q boues lumen SC igne
  - Ah‘V
  - X
  - I) l A-fmbp ° ^ p *
  - // aS. J>erib‘,) fGiC- • i
  - lu*
  - Longitudo vti Ungula iuga,ne minus occupent pedes feptenos, Balnearia item coniuncfta fint culina,ita enim lauationis rufticae miniftratio non erit longe, Torcular item proximum fit culina,ita enim ad olearios fmtftus co moda erit miniftratio, habeatq coniun&am vinariam cellam habetem ad feptentrionem lumina feneftrarum,Cum enim aKa parte habuerit qua fol calefacere poffit,uinum quod erit in ea cella confufum ab calore,efficietur imbecillum,Olearia autem ita eft collocanda,vt habeat a meridie calidifq* regionibus lumen, Non enim debet oleum congelari, fed tepore caloris extenuari,Magnitudines autem earum ad frufhium rationem, & numera doliorum funt faciendae,qua? cum fint cullearia,per medium occupare de/ bent pedes quaternos,Ipfum autem torcular,fi non'cocleis torquetur, fed ve&ibus &fprelo premitur,ne minus longum pedes quadraginta coftitua tur,Ita enim erit ve&iario fpatium expeditum,Latitudo eius ne minus pe/ dum fenudenum, nam fic erit ad plenum opus facientibus libera verfatio & expedita,Sin autem duob9 prelis loco opus fuerit, quatuor&uigiti pe/ des latitudini dentur,Ouilia 8L caprilia ita magna funt facienda,vt Ungula pecora areae ne minus pedes quaternos & femipedem,ne plus fenos poffinc habere, Granaria fublimata & ad feptentrionem aut aquilonem fpecftantia difponantur,Ita enim frumenta,non poterunt cito concalefcere, fed affla/
  - au*
  - •V rfnL-iyy-ix
- p.65 - vue 137/246
- - f(\X
  - ul»<
  - !•><*• Ok*u>^
  - LIBER
  - —fr
  - tu refrigerata diu feruantur,Namq? caetetae regiones procreant curculioni & reliquas beftiolas,quae frumentis folentnocere,Equilia cj maxime in vii k vbi loca calidiflima fuerint conftituatur,dum ne ad focum fpe&ent, Cu enim iumenta proxime ignem ftabulantur,horrida fiunt,Item non funt in utilia praefepia,quae collocantur extra culinam in aperto contra orientem * Cum enim in hieme anni fereno coelo in ea traducuntur, matutino boues
  - 4 0' fa*tircnl*kf
  - ''limnA Jf&C.-zco.k J(ra
  - fupraferipta funt conftituta,ita ftruantur ,vt fine impeditione rufticae vtili tatis sdificentur,Omnia aedificia vt luminofa fint oportet curari, fedquar funt ad villas faciliora uidentur efle,ideo q paries nullius uirini poteft ob/ ftare,In vrbe autem,aut comunium parietum altitudines,aut anguftiae lo/ ci impediundo faciunt obfcuritatesJtaq de ea refic erit experiundum ,Ex qua parte lumen oporteat fumer^,linea tedatuf ab altitudineparietis,qui uidetur obftare ad eum locum,cui lumen oporteat immittere,& ii ab ea 1 i/ nea in altitudinem cum pfpiciatur poterit fpacium puri coeli amplum ui/ deri,in eo loco lumen erit fine impeditione,Sin autem officient trabes ,feur j,* jiminia,aut contignationes,de fuperioribus partibus aperiatur,& ita lmit/ tatur ,Et ad fummam ita eft gubernandum,ut e quibufcunqj partibus eoe/ lum profpici poterit,per eas feneftrarum loca relinquantur,Sic enim luci/ da erunt aedificia, Cum autem in tricliniis caeterifque conclauibus maxi/ mus eft vfus luminum, tum etiam in itmeribus,cliuis,fcalifque, q<f in his fepius alii aliis obuiamuenientes ferentes farcinas folent incurrere* Quo/ ad potui diftributiones operum noftratium,vti fint aedificatorib9 non ob/ fcure explicui,Nunc etiam quemadmodum graecorum confuetudinibus aedilicia diftribuantur,vtinon fint ignota, fummatim exponam*
  - De graecorum aedificiorum eorumqj partium difpofitione atque di/ ferentibus nominibus,fatis ab italicis moribus & viibus diferepantibus * C* ‘ u* Caput* IX*
  - ZArr triisgraeci quia non vtuntur,neqj noftris moribus aedificant, fed ab ianua
  - introeuntibus,itinera faciunt latitudinibus non fpaciofis, & ex una parte equilia, & ex altera hoftiariis cellas,ftatimq ianuae iteriores finiuntur,Hic autem locus inter duas ianuas graecae Qvfx&f&o ji appellatur,Deinde eft intro itus in periftylon,ld periftylum i tribus partibus habet porticus,in ea par/ te quae Ipe&at ad meridiem duas antas inter fe fpatio amplo diftantes, in quibus trabes inuehuntur,^quantum inter antas diftat ex eo tertia dem/ pta fpatium datur introrfus,Hic locus apud nonnullos apud alios
  - nominat,In his locis ltrorfus coftituunt oeci magn£i qb°matres
  - (1 \fJnf- 2j0l.t\
  - 7TgJ> f&V
  - 4- I ^ o , ,
  - ~lx*'o familiaScuIanificiis hnt fefliones, In nftadis at dextra ac finiftra cubicula
  - /V, eri*»,*-ituo.VtM*' K.,., fi-
  - vyt-p? - . » ___
- p.n.n. - vue 138/246
- - 'V'.
  - ‘i '
  - " Hr»l> ir*1*
  - ftw ',7 '— _
  - r»l^
  - \vh * \o-t^ ovttr-vl^
  - SEXTVS^^ 66
  - furit collocata,quorumvnumthalamus, alterum amphithalamus dicit, __
  - Circum autem in porticibus triclinia quotidiana , cubicula etiam & cellas' ~
  - familiaricae coriftituuntur,Hxc pars aedificii,gftieconitisappellatur»Coniu *** r
  - guntur?autem his domus ampliores habentes latiora periftyliajn quibus •- ^ — '
  - paresfuntquatuor porticusaltitudinibus,autvnaquxad meridiem ipe7~^ f datexcelfioribus columnis conftituitur, id autem periftylum, quod vna altiorem habet porticum,rhodiacum appellatur,Habet autem ex domus veftibula egregia,& ianuas proprias cum dignitate,porticufq$ periftylio/ rum,albariis,& te&oriis,& ex inteftino opere lacunariis ornatas,& in por/ ticibus quae ad feptentrionem fpe&ant triclinia cyzicena,& pinacothecas, ad orientem autem biblyothecas,exedras ad occidentem,ad meridiem vero fpedates oecos quadratos tam ampla magnitudine,vti faciliter in eis, £«r
  - triclinii^quatuor ftratis,miniftrationum,ludorumqj operis,locus pollit *
  - JVw/h> A Wt-J
  - -ftoS ftbvl'Ufi-
  - V matres familiarum eorum moribus accumbere, Hxc autem periffiyEa do/
  - proprias ianuas,triclinia,& cubicula commoda, vti hofpites aduenientes non in periftylia,fed iri eahofpitalia recipiantur, Nam cum fuerunt grxei delicatiores,& ab fortunaopuleritiores, hofpitibus aduenientibus inftrue bant triclinia,cubicula,cum penu cellas ,Pnmoc[j die ad aenam inuitabant poftero mittebant pullos,oua,olera,poma,reliquafq* res agreftes,ldeo p i/ &ores ea qux mittebantur hofpitibus piduns imitantes xenia appellaue/ runtJta patres familiarum inhofpido.non videbantur effe peregre, habe/ tes fecretam 1 his hofpitalibuslibertatem, Inter hxc autem periftylia 8C ho/ fpitalia itinera funt, qux mefaulx dicuntur, q? inter duas aulas media funt interpofita,Noftri autem eas andronas ♦
  - I ii
- p.66 - vue 139/246
- - LIBER
  - ** thltoteon bhoftiaiiops cellae* c* equilia d*periftylu e» proflas (1/ ue paraftas
  - f. ,thalami & amphithala* mi*
  - g, tricliniom uiriliu loca h» oecifche* sna
  - Ltriclinia muliebria
  - k*locafubdj-tiooiaireliq loca circa, CEcifchema funt mulieribus depurata Quae aut (ut circa porticu (ut cubicula. & cellae familiaricae* Defcriptione quae sineco-nitisdr feci: Alia aut quae andronitis dr:ptermifi,p-pter nimiam cius amplitudinem: qua] margo capere commode no pot:&<ut ftudioiis fu-* as partes reli-quercm.
  - Sed hoc valde eft mirandum,nec enim graece nec latine poteft id conueni/ re,Graeci enim <x}fywdLq appellant oecos,vbi conuiuia virilia folent effe, q> eo mulieres non accedant,Item aliae res funt limiles,vti xyftus,prothyra,te lamones,& nonulla alia eiufmodi,£vyog enim graeca appellatione eft porti cus ampla latitudine,in qua athletae per hyberna tempora exercentur, No/ ftri aute hypethras ambulationes,xyftos appellant,quas graeci -wzfityopl /
  - imnrrmTnj'
  - irmi uni
- p.n.n. - vue 140/246
- - SEXTVS.
  - S,1
  - ,'^V<^rtvU
  - ''a \**\**4' i^n,nS+'^-’ sJU*, ^^
  - V#
  - 67
  - v / ,^7.S^wr*vU
  - dicunt,Item prothyra grasce dicuntur quas funt ante in ianuisjvefH/ bula*Nos autem appellamus prothyra,qua? grasce dicuntur X(*0vfcuIccm ,
  - fi qua virili figura tigna mutilos aut coronas fuftinent, noftri telamones ap • # ^c
  - pellant,cuius rationes quid ita,aut quare exhiftoriis non inuenlutur,gras/ ci vero eos j-rActyrcLg vocitant,Atlas enim hiftoria formatur fuftinens mu dum,ideocjjisprimum,curfumfolis &lun*,fidcrum<|i omnium ortus, &
  - xffoC.-zcn-S
  - %-zaj
  - neficio fuftinens mundum,filiasqj eius atlantides(quas nosVergilias, grxei autem ’w7\4t&X*.q nommant)cum fyderibus in mundo funt dedicatas*Nec tamen ego vt mutetur confuetudo nominationum aut fermonis,ideo hsc propofui,Sed vt eanonfint ignota philologis, exponenda iudicaui, Qui/ bus confuetudmibus asdificia italico more 8C grascorum inftitutis confor/ mantur expofui,& de fymmetriis Ungulorum ge nerum proportiones per fcripfi,Ergo quoniam ae venuftate decor eq* ante eft feriptum, nunc expo nemus de firmitate,quemadmodum ea fine vitiis permaneat & ad vetufta/ tem collocetur*
  - De firmitate 8C fundamentis asdificiorum, Caput, X*
  - ^edificia quas* plano pede inftituuntur fi fundamenta eorum fa&a fuerint, -ita vti in prioribus libris de muro 8C theatris a nobis eft expolitum, ad ve/
  - Fdif.zaj.-e.
  - K4.f
  - 4- Ut titta Uiimw*’
  - rioribusxdificiisftrudurasfutfuturas,eorumq? parietes,pilae,columnas ad perpendiculum inferiorummedio collocentur,vti folidorefpjodeant, Na fi in pendentibus onera fuerint parietum aut columnarum, non poteruht habere perpetuam firmitatem,prasterea inter limina fecundum pilas &an/ tas,poftes fi fupponentur,erunt non viciofcjLimina enim & trabes ftru&u ris cum fint oneratas medio Ipatio pandantes ,franguntfub lyfi ftru&uras,
  - Cum autem fubietfi fuerint & fubcuneati poftes,non patiutur infidere tra/ bes,neqj eas ledere,Item adminiftrandum eft,vti leuent onus parietum for nicationes,cuneorum diuifionibus & ad centrum refpondentes earum co/ clufuras,Cum enim extra trabes,aut liminum capita arcus cuneis erunt co/ clufi,primum non pandabit materies leuata onere,deinde fi quod e vetu/ ___
  - ftate vicium coeperit fine molitioe fulturarum faciliter mutabitur, Itemq* + 9-quaspilatim aguntur asdificia,& cuneorum diuifionibus,coagmentis ad ce g ^ -iuT
  - trum refpondentibus/ornices concluduntur JExtremaspilae in his latiores
  - aerir
  - *+ incumbas, Itaq$*fi angulares pilas erunt fpatiofis magnitudinibus contine/ dacuneos^irmitatem operibus prasftabunt,Cum inhis rebus animaduer/ x \ Q I ii i n
  - V 4^ d nawwWtS -n. * i * , 0 Jr
  - fiL^ i
  - m U’
- p.67 - vue 141/246
- - LIBER
  - 9i&\
  - c&Q-zi
  - tfLut-
  - xjn l
  - i
  - (""pT gc^VHA^ »
  - fum fuerit,vti ea diligentia inhis adhibeatur, Non minus etiam obferuan dum eft vti omnes ftrudura perpendiculo refpondeant neque habeant in vlla parte proclinationes,Maxima autem effe debet cura fubftru&ionfii q> in his infinita vicia foEt facere terre congeftio, Ea enim non poteft efleiem per vno pondere,quo folet effe per xftatem/edhybernistemporibus reci/ piendo ex imbribus aqu$ multitudinem crefcens,& pondere, & amplitu dine difrumpit & extrudit ftru&urarum feptiones,Itaq* vt huic uitio me/
  - ^ deaturjfic erit faciundum^uti primum pro amplitudine congeftionis craf/ 4-K^nV; ^^t^^tudoflxuduraiconftituatur,deinde infrotihus anterides fiueerifmasfint*# una ftruantur,eseqj inter fe diftent tato fpatio,quanta altitudo fubftru&io/ nis eft futura,craflitudine eadem qua FubftrudHo,Procurrat autem ab imo per quam craffitudo conftitutafuerit fubftrudiionis, deinde contrahatur gradatim ita uti fuma habeant prominentiam quanta operis e craflitudo,
  - *vot>7>U>*»< -ifyt r^f t
  - typi *u\
  - Pmerea introrlu s contra terrenu vti dentes coniun&i muro ferratim ftru antur uti finguli dentes ab muro tantum difcedant quanta altitudo futura erit fubftru&iois, Craffitudinis autem habeant dentium ftru&urse uti mu ri,Item in extremis angulis cum receflum fuerit ab iteriore angulo, fpatio altitudinis fubftrudionis inutranq? partem fignetur, & ab his fignis dia/ gonios ftru&ura collocetur,& ab ea media, altera coniun&a cum angulo murijta dentes &diagoni«ftru(ftur£e non patientur tota ui pmere muru, feddiffipabuntretinedolpetucogeftionis,Queadmoduopera fine uiciis
- p.n.n. - vue 142/246
- - SEPTIMVS.
  - 6$
  - %-vtf-c \
  - tI
  - oporteat conftitui,& vti caueatur incipietibus expofui,naq$ de tegulis aut tignis aut afferibus imutandis,non eadem eft cura,quemadmodum de his q? ea quamuis fint viciofafaciliter mutantur,ftaqj nec folida quidem puta cur efle»Qjaibus rationibus haec poterunt efle firma,& quemadmodum ih/ ftituatur expofui, Quibus autem copiarum generibus oporteat vti,no eft architedli poteftas,ideocp non in omnibus locis omnia genera'copiarumf nafcuntur,vti in proximo volumine eftexpofitam,Praeterea in domini eft poteftate,vtrum lateritio,an cementicio,an faxo quadrato velit aedificare, Itaq? omnium operum probationes tripartito confiderantur, ideft/abrili fubtditate,magnificentia,& difoofitione,Cum magnificenter opus perfe/ dumafpicietu^abomnipoteltS^impenfalaudabutur^umfubtiliterof/" ficinatoris probabitur exadho,cum vero venuftate proportioibus 8t(ym/ metriis habuerit au&oritatem ,tuncfuerit gloria arcKitedli,Haec autem re/ die conftituuntur,cum is 8C a fabris 8C ab iaiotis patiatur accipere fe confi/ lia,Naq? omnes homines,no folum architedli,quod eft bonumpoflunt bare,fedinteridiotas&eos,hoceftdifcrimen,q?idiotanifi fadlum viderit non poteftfcirequid futuis fit,architedus aute,fimuTan5n5 conftituerit, anteq inceperit,# venuftateM. y fu,& decore,quale fit futu^ habet defini/ tum,Quas res priuatis sedificiis vtiles putaui, 8C queadmodufit fatiundu, q apertiflime potui,perfcripfi*De expolitioibus aut eope,vt fint elegantes, & ftne vitiis ad vetuftatem,in fequenti volumine exponam»
  - ,V- sr-t?
  - M* VITRVVII DE ARCHITECTVRA
  - LIBER SEPTJMVS»
  - AIO RES cum fapienter tiirn etiam utiliter iftitue runt per comentario^ relatioes,cogitata tradere po ftef£s,Utiea non interirent,fed fingulis datibus erae fcentia voluminibus adita,gradatim peruenlret ve/ tuftatibus ad fumam dodlrina^ fubtihtatem,Itaque non mediocres, fed infiniti funt his agenda- gratia,-qmoninuidiofe filentes pratermiferut, Sed oinniu generum fenfus confcriptionibus memoria tradendos curauerut, Naq? fi' non itafeciflent,non potuif&mus fcire,qu«;tesin Troia fuiflent geftae,riec qd Thales,Democritus,Anaxagoras,Xenophanes ,reliqui<jphyficifenfif jent de rerum natura, quafqj SocratesiPlato,Ariftbteles, Zenoh^Epicuriis^ aliicp phdofophi hominibusagenda vita termina toes finiuifleht,feu Craf/ fus,Alexader,Darius cateriq* reges qs reskiit qbiis r6nibiisg^Mentilfui&' fent notae,nili maiores praceptom comparationibus omninmemoria ad! pofteritatecomentariis extuliflent,Itacp queadniodum his gratiafurit ag£
  - I iiii
- p.68 - vue 143/246
- - LIBER
  - d*,ficcontra,qui co^ fcripta furantes^ofuis praxlicant/unt vituperadi, quia no propriis cogitaBS^^ ,fedinuidis moribus
  - icna violanRfTgt^mmr^oninodo funt repraehendedi, fed etiam quia
  - * ? \Uz s^j*^
  - -Kitu** ecT$?i.'
  - * r^, dlienu,queadmodu fint nobis traditi explicarefteges attalici magnisphilo
  - -vu . logiasdulcedinibus indudli,cu egregiambibl^tbeca jjergamiadcornu/
  - nem delegatione inftituiffent, Tuc itemPtoIomeus infinito zelo cupidita tifip incitatus ftudio,no minoribus induftriis ad eunde modu contenderat Alexandri* coparare,Cu aute fuma diligentia perfeciflfet ,nqn putauit id fa tis efle nifi^pagationibus in feminando curaret augendam,Ita<j mulis et apoltini ludos dedicauit,& queadmodu Athleta^,fic comunium fcripto rum vidloribus prasmia 8i honores conftituit*His ita iftitutis, cu ludi aae(/ fentjiudices litterati,qui ea probarent erant legendi,Rex cu iam ex duitate fex ledtos habuiffet,nec tam cito feptimu idoneum meniret,rettulit ad eos quifupra biblyotheca fuerant,SL quxfiit,fi quem nouifient ad id expeditu, Tunc ei dixerunt effe quenda Ariftophanem,qui fumo ftudio fumaq? dili gentia quotidie oes libros ex ordine perlegeret,Itaq* in cduentu ludorum cunifecretsefedes iudicibus effent diftributse,cu exteris Ariftophanes cita/ tus,queadmodu fuerat locus ei defignatus fedit JPrimo poetam ordine ad certatione induco cum recitarentur fcripta,populus cundlus fignificando monebat iudices quod probarent,Itaqj cum ab Ungulis fententi* funt ro/ gatx,fex vna dixerunt, Ht quem maxime animaauerterunt multitudini placuifle ei primum prxmium,in fequenti fecundum tribuerunt, Arifto/ phanes uero cum ab eo fententia rogaretur,eum primum pronunciari iuf ht,qui minime populo placuiflet,Cu aut rex &vniuerfi uehemeter idigna J rentur,furrexit,& rogando lpetrauitvt pateretur fe dicere*Itaq$ filentio fa/ y dio docuit vnu ex his eu eflegocta,cxteros aliena recitauiiTe,Oportere aute * iudicantes non fin:ta,ledfcngta pBare,Admirate populo,& rege dubitan/ te, fretus memoria e certisarmariis infinita volumiua eduxit ea cu reci/ tatis conferendo coegit ipfos fugmsde|e confiteri,Ita<j rex iuffit cum his ^ifurti^ndenatbf9Cu ig^^iadimifit,Arifl:ophanemvero amplifli ^^uneribusornauit,&liipraKBIyothecaconftituit, Infequentibus an H o nis amacedonia zoilus qui adoptauit cognome vt homeromaftix vocita/
  - retur alexandria venit jfuaqjfcripta contra iliade&odiffeam comparata regi recitauit JPtolomeusyero cu animaduertiffetpoetaK parente philolo/
  - VlcvvKv/lllilla UULy dL/lCillCY vAdltjiW» tulU) dU tUuClIa vCUllULu lClipid luipi/
  - cerantur,ab eo vituperariiindignatus nullum ei dedit refponlum, Zoilus autem cum dtuitiiis in regno fujffet inopia pnEflus^fummilit ad regem po ftuhttis vt aliquid fibi tribueretur* Rex vero refpondifle dicitur,Homerum quiante annos milledeceflMfctasuoperpetuo multa millia hominum pa/
- p.n.n. - vue 144/246
- - SEPTI,MVS
  - 69
  - &M7.C
  - ftiriX
  - •Tmt.x-3-a
  - %-ti.c
  - m memoratur,Alii eum fcripferunt aphiladelpho cfle iri crucemfixu,no/ nulli in eum lapides effe coniedtos,alii zmyrnas viuum in pyra conie&um, quorum vtru ei acciderit merenti digna conftitit poena, No enim aliter vi/ detur promereri,qui citat eos,quo^ refponfum quid fenferint feribetes no
  - eo me approbare,Sed omnibus feriptoribus infinitas ago gratias,q? egregi is ingenio^ folertiis ex zeuo collatis abudantes aliis al io genere copias ppa/ rauerunt,Vnde nos vti fontibus haurientes aqua,& ad propria propofita traducentes, fecundiores & cxpedSiofes Kabemus ad feribendu facultates talibufq? con¥dentes auSoribus audemus mftitutiones nouas comparare, Igitur tales ingreflus eo^ habens,quos ad propoliti mei rationes animad/ uerti praeparatas,inde fumedo egredi cepi,Nacp primu Agatharcus athe/ nis Aefchilo docete, tragoedia fesena fecit,& de ea comentariu reliqtiEx eo moniti Democritus,& Anaxagoras de eade re fcripferunt, queadmodutri oporteat ad acie oculoi^ radioruq? extenlione certo loco centro conftituto aa lineas ratione naturali refpondere,vti de incertare certae imagines aedili/ ciop* in fesenarum pi&uris redderent fpetiem,et quse in dire&is planifqj fro
  - dorica Theodorus^Ionica Ephefi,quse eft Dianse Ctefiphon & Metagenes , De fano mineruse,quod eftPriene Ionicu,Phileos,Item de sede Minernsedp ricae quae eft athenis in arce, I&inus 8l carpion,Theodorus phoceus de tho lp,q eft delphis,Philo de aediu laaarurnmnmetriis,& de armametario qdf fuerat pyraei portu,Hermogenes de sede dianae ionica,q eft magnefiae pfeu
  - De imaufoleo fatyrus & jphiteus,Quibus vero felicitas ffimu maximuq* co/ tulit munus,Quo^e enim artes seuo perpetuo nobiliflimas laudes,& fempi terno florentes habere iudicant,& cogitatis egregias operas prasftiterunt, Nane# lingulis frotibus finguli artifices fumpferut certarim partes ad orna dum & probandum,Loochares,Bryaxes,Scopas,Praxiteles,Nonulli etiam putant Thimoteu,quof2 artis eminens excelletia coegit ad fepte fpedacu/ lo^ eius opens peruenire famam, Prseterea minus nobiles multi prsecepta fymmetnarum confcripferunt,vtNexaris,TheocYdes,Demophylos,Pdl hs,I^onidas,5ilanion,Melampus,SanraTus,Huphrahor,No^ minus dema chinatiombus vti diades,architas,archimedes,cteS&ios, nymphodorus, if— « - *"**'*"" f 1 igefi/
  - lle&a
  - S&orini y&nL 4
  - •'.Vtm.li.-Z.
- p.69 - vue 145/246
- - LIBER-
  - in vnu coegi corpus,& ideo maxime q> animaduerti in ea re ab grazcis vola mina plura a-dita,ab noitris oppido q pauca»Fuffitius enim miru de his re bus primus inftituit sedere volumen,Ite Terentius varro de noue difcipli/ nis,vnum dearchite&ira,Publius feptimius3uo;,Kmplius vero in id gc/ nus fcripturseadhucnemo incubuifle uidetur,cufuiflent 8C antiqui ciues magni archite£h,qui potuiflent non minus eleganter fcripta coparare, Na que athenis anthiftates,& callefchros,& antimachides, & porinos archite' di PififtratdSd^urolympTo^deti fundameta coftituerut, Poft morte autem eius propter interpellatione reipubdccepta reliquerunt, Ita<$ circi ter annis ducentis poft Antiochus rex cum in id opus impefameflet polii/ citus,cellae magnitudinem,& columna^ circa dipteron collocatione, epi/ ftyliopt & cxterop ornamento^ ad fymmetria^ diftributione,magna fo/ lertia frientiaqj fuma duis romanusCpffutius nobiliter efl: archite&at9, Id aute opus no modo vulgo,fedetiam inpaucis a magnificentia nominaturi Nam quatuor locis funt sediu facra^ marmoreis operibus ornatse difpofi/ tiones , e quibus proprie de his nominationes clarifTinia fama nominatur, Quo£?excellentiaprudentefqjcogitationuapparatusfufpedlushabent in deo^feflimonio,Primuq^ sedes ephefi dianseionico genere aFCtefip h on/ te gnofio,& filio eius metagene efl: inftituta,quam poftea demetrius ipfius dianse femus,& peonius ephefius dicuntur perfeciffe, Mileti apollini item ionicis fymmctriis idem peonius daphnifqj milefius lftituerut, Eleufine ce reris & proferpinse cellam immani magnitudine idinus dorico more, fine exterioribus columnis ad laxametum vfus facrificio^ pertexit, Ea aute po Ilea cum demetrius phalereus athenis xzyt potiretur,phylon ante templu. in fronte columnis conftitutis proftylon fecit,Ita au&o veftibulo laxam e/ tum initiantibus operiq* fummamadiecit au&oritatenuln afty vero ioue olympium amplo modulorum coparatu, Corinthiis fymmetriis & ppor/ tionibus(vti fupra fcriptum efl:) architedladum coffutius fufcepifle memo ratur,Cuiuscomentariumnullumefl:inuentum,nec tamen a collutio fo/ lum de his rebus fcripta funt defideranda,fed etiam a*C*mutio,qui magna fcientiaconfifussedes honoris 8C virtutis marianse cellas, columnarumqj & epiflylio^fymmetrias legittimis artis mftitutis perfecit,id vero fimarmo/ reum fuiffet,vt haberet,queadmodum ab artefubtilitatem,ficab magnifi/ centia & impenfis audloritatem,in primis & fummis operibus nominare/ tur,Cum ergo & antiqui noftri inueniantur non minufq grseci fuiflfe ma/ gni archite<fli,&noftras memorisefatis multi,8C ex his pauci praeceptasedi/ diflent,non putauifilendum,fed difpofitefingulis volumimbus de fingu lis exponendum,Itaqj quoniam lexto volumine priuatorumsedificiorum rationes perfcripfi, in hoc qui feptimum tenet numerum de expolitioni/ bus,quibus ratioibus & venuftatem 6C firniitatem habere poflint,expona»
- p.n.n. - vue 146/246
- - SEPTIMVS,
  - 70
  - De ruderatione» Caput* I* r
  - P rimuqj icipia de rudera tioe,q principia tenet expoli tionu, vticuribnus fit/ maq^uiaetia foli3atio5ro habeat,Et fi plano pede eritruderadu,querat' fblu fi fit ppetuo folidu & ita exequet 8C iducatcu Ifettfmine rudus, Sfauc ois aut ex parte,cogefhtius locus fuerit,fiftucatioib9cu magna cura folide/ tur,In cotignatioib9 vero diligeter eft aiaduertedu, ne qs paries,qno exeat ad (umu fit extrud9 fub pauimetu,fed potius relaxat9 fupra fe pedente ha/
  - . beat coaxatione,Cu eni folidus exit,cotignatioibus arefcetibus,aut panda / tione fidentibus, permanente ftrudurs ioliditate,dextra ac finiftra lecim/ dumfTfStin pauimentis neceffario rimas,Item danda eft opera ne comi/ liceantur axes elculini quernis,q> querhi fimul humorem perceperut fe tor/ quentes rimas faciunt in pauimentis, Sin aut efculus non erit, & necellitas coegerit propter inopiam vti quernis,fic videtur eflfe faciundum vt fece^/ tur tenuiores,quo minus enim valuerint,eo facilius clauis fixi contmebun tur, Deinde in ungulis tignis extremis partib9 axis bini claui figant, vti nui la ex parte poflint fe torquedo anguli excitare, Naqj de cerro,aut fago feu farno,nullus ad vetuftatem poteft permanere/Coaxatioibus fadis,frerit fi lex,fi non palea fubfternatur ,vti materies ab calcis vitiis defendatur, Tunc 5ru‘%'y e infupvftatuminetur ne minore faxo cjqai pollit manu implere, Statumina tKxi.l tionibus idudis ruderet,Rudus fi nouum erit ad tres partes vna calcis mi/
  - fceatur-fi rediuiuu fuerit quine» ad duumixtiones habeat refponfum, De/
  - •• J_____________- o» „. ArLI; ---"J j- n ... 1 ----r^
  - S-\-
  - -f* J*hu
  - ~$LL&c^dij-io
  - ___ -Ct) V- CVltk*
  - . ili, fiShv nvb *"*&'&*?-----------
  - %'?&£. 230. £
  - \%iC.-230.C
  - 7ajjah'c?fiitn J
  - K fuper ex teftanucleus inducatur,mixtionem habens ad tres partes vna cal
  - cis,vti ne minore fit craflitudine pauimentu digito^ fenu,Supra nucleum, ad regula 8i libellam exada pauimenta ftruatur,fiue fedilibusdeu tefleris, Cum eaextrudafuerint & faftigia extrudiones habuerint,itamcetojvt]
  - . fi fenilia fint,nulli gradus in fcutulis^aut trigonis, aut quadratis, feufaui: ‘^extern, Sed coagmento^compoiitio plana habeat inter fe diredionem, Si r/^“tefferisftrudu erit,vt es omnes angulos habeant squales nullibiqj a frica/ f**9” tura extantes,Cum enim anguli no fuerint oes squaliter plani,no erit exa/ da vt oportet fricatura,Item teftacea fpicata tiburtina funt diligenter exi/ genda,vt no habeant lacunas nec extates tumulos, fed fint extenta & ad re gulam perfricata,Super fricatura (leuigationibus & polituris cum fuerint perfeda) incernatur marmor,& fupra loricas ex calce & arena inducantur, U.u} J SuS dio vero maxime idonea faciunda funt pauimenta, q> contignationes,
  - humore crefcentes,aut ficcitatedecrefcentes, feu pandationibus fidentes,
  - 1 X^co^ubls ta *
  - vJrh.ib.e
  - UcV»
  - 5oWM*tt +1st—yL& ~pf,t «*”
  - \rCtH-6
  - -f pr.
  - nut-CcuJ, $ji+tfmtf-
  - ^ '‘T/rfCztz.1 /-j
  - ;tvC \Jt4.htili£t'-
  - * 'P* ftuiHfi- SSga&viiu*-
  - viri- -fam <zup uti,'*t
  - ------ ‘ ***»♦/<*-
  - itTQC-zt^. <x >
  - + J3 ».>t- -f—ih-f-* <
  - ~b $uUywt,L+ -{****’ t't*t (jatt
  - moue
  - tiuntur ea integra permanere,Itaqj fi necefiitas coegerit,vt minime vitiofa fiant,fic erit faciundu,Cum coaxatum fuerit,fuper altera coaxatio trafuer/ la fternat;ur,clauifc^ fixa duplice prsbeat contignationiloricatione, deide
- p.70 - vue 147/246
- - LIBER
  - j0£..2Jj.S
  - ruderi nouo tertia pars tefe tunfe admifceatur,calcifqj dui partes ad qn/ *riUfr que mortariimixtionibus pneftent refponfum, StatuminatSefada,rudus inducatur,idq? pinium ablolutu ne minus pede fit craffum,Tiinc aute nu/ ^
  - deo indudo(vti fupra feriptu eft)pauimentum e teffera gradi circiter binu digitum cefa ftruatur/aftigiu habens in pedes denos,digitos binos,$ fi be ne temperabiturtet rede fricatu fuerit ab omnibus vitiis erit tutu,Vti aute i ter coagmenta materies ab gelicidiis ne laboret^fracibus quotanis ante hie ^ c faturetur,ita no patietur in fe recipere gelicidii pruina*Sin aute curiofi/ us videbitur fleri oportere , teguk bipedales inter fecoagmetane fupra ru/ dus fubftrata materia collocentur,habetes fingulis coagmento^ frontibus excifos canaliculos digitales,quibus iundis impleantur calce ex oleo fub/ ada,confricenturq* inter fe coagmenta compreffa,Ita calx quaerit hebens in canalibus durefcendo,no patietur aqua,neqj alia rem per coagmeta tra/
  - 4 0 vLs. x*k*,i* .
  - anturfaftigiis,quibus eft fupra feriptum,# cum fic erunt fadanon cito vi
  - . . -.4 . 1 * O 7T. X i
  - ^ De maceratione calcis ad albaria opera & tedoria pficieda, Cap» II*
  - (2 um a pauimentorum cura difceffum fuerit, tunc de albariis operibus e ex •*#•«*«
  - datione diuturna liquore defer uere coada, vno tenore concoquat ,Nanq*
  - ^ cum non penitus macerata,fed recens fumitur,cum fuerit induda habens
  - latentes crudos calculos,puftulas emittit,qui calculi in opere > uno tenore cum permacerantur diffoluunt & diflipant tedorii politiones»Cu aut habi ^ ^ta erit ratio macerationis,&id curiofius opere prsEparatum erit, fumatur
  - vK-zaj.x ^afcia,&queadmodummateriadolatur,ficcalx inlacu macerata afaet,Si x?^
  - * * rpe?n tsli 3 * ad afeia offenderint calculi, no erit temperata, cuq$ ficcu 8C purum ferrum
  - //«.zi7.c ^educetur indicabit eaeiianidarn &fiticulofam,cumueropinguis fuerit &
  - p**- & grc^'*0**rede macerata circa id ferramentum,uti glutinum herens,omni rationep/ babit fe ee temperatam*Tuc aut machinis comparatis,camerarum difpofi/ tiones in co nclauibus expediantur ,nifilacunaribus ea fuerint ornata»
  - De camera^ difpofitioe,trulliffatione,& tedorio opere ♦ Cap» III*
  - C um ergo camerarum poftulabitur ratio fic erunt faciundse, Afferes di/ */#&£ ** difponantur inter fe ne plus fpatium habentes pedes binos,& hi ma/
  - j^xime cupreffini, quod abiegni ab carie & ab vetuftate celeriter vitiantur, hiqj afferes cum ad formam circinationis fuerint diftributi catenis difpofi/ "7^ tis,ad contignationes(fiue teda erut) crebriter1 clauis ferreis fixi,religentur,
  - 4
  - 1 ******+.
  - X?fai-TU>.C
  - txc$ catena ex ea materia comparentur,cui nec caries,nec vetuftas,nec hu/ ihor poflit nocere,ideft,buxo,iunipero,olea,robore,cupreflb,C2eterifcp fi/
  - tlU* t CH*)? »3
- p.n.n. - vue 148/246
- - te% ***+*•.
  - _____""vito^x^ .-t»
  - ribus,Afleribus difpofitis,tutomkcsex fparto hifpanicO,harundines grs vXgvuf. bomct; W> ^fojwc»^
  - cs tunfe ad eos(vti forma poftulat) religenturJtem fupra cameram mate/ ries ex calce & harena mixta fubinde inducatur, ut fique ftills ex contigna^ tionibusauttedisceciderint fuftmeantur,Sinautharundini§grscxc^ia\^,;‘v‘ ^s no erit, de paludibus tenues colligantur,&matax^^toim^ad iufta longi x'3^
  - tudinem vna craflitudine alligationibus teperent, du ne plus inter duos nodos alligatioib9 binos pedes diftet,& has ad afleres (vtiTuprafcriptu e)to ift r
  - %.7z\\ mice religent,cultelliq? lignei in eas cofigatur,Cstera omnia(vti fuprafcri/
  - Etueft) expediant,Cameris difpofitis & intextis,imu caelum earum trulliL 25U'c
  - tur,deinde arena dirigatur, poftea aut creta,aut marmore poliat ,Cu ca/ merse politas fuerint,Sub eas corona; funt fubicieds,esq$ q maxime tenues +*
  - pondere deduco/
  - 3et admifceri, fed
  - excreto marmore uno tenore perduci,uti ne prscipiendo no patiatur vno tenore opus inarefcere, Etiamqj cauends fut in cameris prifco^ difpofitio nes,q> earum planitis corona^ graui pondere impendentes,funt periculo fe,Coronaru aut alis funt purs^alis celats,Conclauibus,aut ubi ignis aut plura lumina funt ponenda^purs fieri debent,ut es facilius extergeantur,
  - Insftiuis & exedris ,vbi minime fumus eft,nec fuligo poteft nocere , ibi
  - fuperbiam cando Co/
  - ronis explicatis parietes qafperrime trulliffentur,poftea aute fupra trullii/ fationenibarefcente deformentur directiones arenati,uti longitudines ad regulam SC linea,altitudines ad perpendiculu,anguli ad norma refponde/ tes exigantur ,Nanc£ fic emendata tedorioj* m piduris erit fpeties* Subare fcente itepz,ac tertio inducatuiyta quo fundatior erit ex arenato directura.
  - co "
  - TH.uf.l
  - celats funt faciends,Semper enim album opus propter fuperbiam cai ris non modo ex propriis fed etiam ex alienis saificiis cocipit fumum,<
  - xTfkC. 123.c
  - IfyfcL.-ZZ^-a.
  - -f ji*
  - i
  - adrutrum,fed puru ferru e mortario liberet *Grano indudo & inarefcete, -Ky*. altejs coriu mediocris dirigat,Id cu fubadu fuerit,& bene fricatum,fubti/ ZPfc*"* ’
  - lius inducat yta cu tribus coriis arens,& ite marmoris fohdati parietes fue _____
  - rint,ne<$ rimas,nec^ aliiid uitiu in fe reciper^ppterunt, Sed' & baculorum &****”
  - fubadiombus fundatsfoliditates,marmorifqj candore firmo leuigats,co/ livid-
  - ioribus cu politionibus ldudisnitidos expi-iipet fpledoreSjGplpres autem l
  - __i_ __• iij-f* • Ti-._____________________r.j i * /* 4 ,4 /»4^^4 4i44*£^^*j
  - euanida
  - ,mt/
  - ;,vnafoli/ jVtifui
  - generis proprias videat habere qualitates,Itaqj te&oria qus rede fut fada,
- p.71 - vue 149/246
- - LIBER
  - neq? vetuftatibus fiant horrida ,neq* cum extergentur, remittunt colores' nili fi parum diligenter,# in arido fuerint.indudi* Cu ergo(ita in parietib* tedoria fada fuerint(uti fupra feriptu eft) # firmitate,# fpledore,# ad ue tuftatem permanerem uirtute poterunt habere» Cum uerovnu coriu are/ nse,# vnu minuti marmoris erit indudu,tenuitas eius minus valendo faci/ liter rumpitur,nec fpledore politionibus propter imbecilitate craflitudiV nis proprium obtinebit,Queadmodu enimfpeculu argenteu tenui lamel/ la dudum incertos,#fine viribus habet remifliores fplendores, quod 'auc e folida temperatura fuerit fadum,recipies in fe firmis uiribus politionem, fulgentes in alpedu,certafq* confiderantibus imagines reddit*&c tedoria, quas ex tenui funt duda materia,non modo fiut rimofa, fed etiam celeriter euanefcuuQui;autfundataarenationis,&: marmorisfoliditate,funt craffi/ tudinefpifla,cum funt politionibus crebris fubada,no modo 'fiut nitetia , fed etia imagines expreffas afpicietibus ex eo opere remittut*Grascogf vero + vr*#*»"?-***1' jcedores noiolum his rationibus utedo faciut opera firma, fed etia morta/
  - collocato,calce & arena ibi cofula,decur^oij^ufadydahgneis ve/
  - .***. dibus:pinfantmateria,6Citaadcertamefubadatucvtutur,Ita9 ueteribus parietib9 nonulli cruftas excidentes pro abacis vtuntur,Ipfaqj tedoria aba eorum*# fpeculorumdiuifioibus,circa fe prominetes habent expreflioes, P}'‘ Sin aute in cratitiis tedoria erat facieda,quibus neceffe eft etia i arredariis,
  - # tranfuerfariis rimas fieri (ideo q? luto cu liniuntur neceflario recipiut hu tnore,Cu aut arefeut extenuati in tedoriis faciunt rimas )id venon fiat, hac erit ratio*Cu paries totus luto inquinatus fuerit,tunc in eo opere cand ela/ uismufcariisperpetuiefigant idemdeite^lutoindudofipriores tranfuer fariis harundinibus ftxa^lunt/ecudas eredis figantur, # ita (vti fupra feri/ ptum eft) arenatu,#marmor,#omne tedoriuminducatur *Itacanarum
  - (iT&C. 22-j-l vf&ul-c
  - C v*»***™*i
  - 4 V**
  - _ duplex in parietibus ordinibus tranfuerfis, fixa perpetuitas ; ne^Iegmina, nec rimam ullam fieri patietur*
  - De politionibus m humidis locis* Caput* IIII*
  - Q uibus rationibus ficcis locis tedoria oporteat fieri dixi* nunc queadmo/ dumhumidislocispolitionesexpediantur,vtpermanerepollint fine vi/ tiis,exponanuErprimum conclauibus,quse planopede fuerint,ab imo pa uimento alte circiter pedibus tribus pro arenato teftatrulliflemr*etdiriga/ tur,vti ese partes tedoriorum ab humore ne vitietur,Sin autem aliquis pa/ ries perpetuos habuerithumores,paulu ab eo recedatur;, # ftruatur alter
  - eo,<
  - m
  - ^ J*™*
  - 4 0rvc,**** *t<Ji^ycaturinteriorq libramentuconclauistuerit*habesnares adloeupatetem, *£$$$ ' Item cum in altitudinem perftrudus fuerit,relinquantlpirameta , Si enim pX non per nares humor,# m imo,# in fummo habuerit exitus, non minus
  - innouaftructura fe diflipabit*His perfectis paries tefta truMetur*#?diri/ gatur,& tunc tectorio poliatur ♦
- p.n.n. - vue 150/246
- - SEPTIMVS,
  - 72
  - ai canalis
  - Si autem locus non patietur ftru&uram fieri, canales fiant & nares exeafnt ad locum patetem,Deinde tegulae bipedales ex una parte fupra marpnem canalis imponantur,ex altera parte beflalibu s laterculis pilae lubftruantur, In quibus duajjztegulaps anguli federepoffint,& itaa pariete eajdiftent,vt, ne plus pateant palmum,deinde infuper ere&e hamatae tegulae ab imo ad fiimmu pariete figantur,qua^ interiores partes curiofiuspicentur, ut ab fe refpuant liquore,!tem in imo 8C in fummo fupra camera habeat IpirametaT'
  - .V /. oc4v poflkcwn /]&£•
  - a* cum teligs latem fimilu bus nates canalia funr*
  - /
  - -------a poliunt recipere,_______r „ 4W ii(.WXiV
  - conglutinet,# cogat coire,Trulliflatione induda pro arenato tefta diriga/ tur,& caetera oia(vti fupraferipta tunt in tedorio^ ronibus) pficiantur,Ipfi autem politionis eorum ornatus proprias debent habere decoris rationes, vti & ex locis aptas,#ex genera diferimimbus non alienas habeant digni/ tates,Tricliniis hybernis no eft vtilis hxc compofitio ,nec megalographia, ^
  - nec camera^ coronario opere fubtilis ornatus,q ea & ab ignisfumo, & ab ^
  - luminu crebris fuliginibus corrumpuntur,In his vero fupra podia, abaci htt-n
- p.72 - vue 151/246
- - -f ,
  - ^ i/Ui? (j 7''&~l f*’".1
  - 4 Q >»*-,. •••#.**#.*
  - €^&f c-7^ g •
  - (lTfo£.-32i‘C
  - SA*^ > LIBER.
  - $c$ ttuPvyi* t>T?f° rp^,i cru\ lrft- &A> 52
  - rr atrameto funtfubigendi8Zpoliendicuneis filaceisJeu miniaceis inter/ ifUfiwU? pofitis,Cumexplicatasfuerintcameraspuras,&politas,etiapauimentorum
  - ^ 1W fl!lr non erit difplicens (liquis animaduertere uoluerit)grascor um hybemacu/
  - lorum vfus,qui minime fumptuofus eft,fed vtilis apparatus, Foditur eni -t- goU f Auith fUwc* intralibramentu triclinii altitudo circiter pedu binum?&fold fiftucato in/v^«7-J ducitur aut rudus,aut teftaceum pauimentu ita faftigatu, ut in canali ba/ r beat nares,Deinde congeftis,& fpifle calcatis carBonS^inducitur ex fabu/ f ^ lone,& calce, 8Cfauillamixta materies, craflitudinefemipedali ad regula f & libella,& fummo libramento cote defpumato redditur lpecies nigri pa/
  - £luimenti,Ita couiuiis eo^ & quod poculis 6^vTputifmatis-effunditur, (imul xfllsuA^-tC£ cadit,ficcefTit,quiq; uerfantur ibi miniifrantes^&lTnudis pedibus fue/ rint no recipiunt frigus ab eiufmodi genere pau irnenti*
  - , De ratione pingendi in asdificiis* Caput* V*
  - i^ C*tc™concl*u&>id&uernis,autumnalibus,asftiuis,etiaatriis,&perifty/ liis,conftitutasfuntab antiquis ex certis rebus certa: rationes pidurarum, Nanq? pidmaujtaagQjfifx^ efTe,utihominis, asdificii,
  - nauis,reliquarumq? rerum,e quarum formis certifqj corpora finibus figu/ rata fimilitudine fumuntur exempla,Ex eo antiqui,qui initia expolitioni/ bus inftitu erant,imitati funt primu cruftaru marmorea^ uarietates,& coi locationes,deinde coronaru,&filaceo&,miniaceoraq? cuneoru inter fe ua rias diftributiones,Poftea ingrefli funt,vt etiaadificiopefiguras, columna/
  - ‘ kyru9 & faftigiorum eminetes proieduras imitarent,Patentibus aute locis, uti exedris, propter amplitudine parietu, fcenarum frontes tragico more, aut comico ,feu latyrico defignarent,Ambulationibus iiero pf opter fpatia i4-^ 4 *)>'>"-£ lpngitudinis^uarietatibustopioy ornarent ab certis I0C092 proprietatibus
  - imagines exprimentes,Pinguntur eni portus pmontoriajittora,flumina,
  - " ^ ^XM^^fontes^eurypi,fana,luci,montes,pecora,paftores,nonullislocis itefignopc
  - tnegalographia habente deorufimulacra,feu fabularu difpofitas explica/ tiones^nominustroianaspugnas,feiiulixiserrationes,ptopia cseteraq*,q funt eoi^ fimilibus rationibus,ab rei£ natura procreata,Sed hxc quas a uete nbus ex veris rebus exempla fumebatur,nuc iniquis moribus improban/ tur, Na pingutur tedoriis moftra potius, q ex rebus finitis imagines certas,
  - Pro colunis em ftatuuntur calami,pro faftigiis arpaginetuli ftriati cu cril/ iU^
  - 'TH-12S.I
  - Z+yt£
  - ___ \Cijbmi./
  - -P*s uolutis,Item cadelabra sedicularu fuftinetia figuras,fupra fafti
  - earu furgentes ex radicibus cu volutis coliculi teneri plures, habentes 1
  - %v SHavUxM, >-w*» ^
  - ie fine ronefidentiafigilla,non minus etia ex coliculis flores dimidiata ha/ 'bentes ex fe exeuntia figilla,alia huanis,alia beftiaru capitibus fimilia,Hasc aut nec funt,nec fieri poflunt,nec fuerunt,Ergo ita noui mores coegerunt* uti inertia mali iudices tpmueat artium uiitutes,Queadmodum enim po teft calamus vere fuftineretedu,aut cadelabra azdiculas & ornamenta fafti gii,feu coliculus tam tenuis Emollis,fuftinere Cedens figillu, aut de radi/
  - cibus,&
- p.n.n. - vue 152/246
- - SEPTIMVS.
  - 75
  - il.VT.X
  - cibuS,&caliculis*xpfeflores dimidiatae^ figilla pcrearifAthsc falfa vide tes hoies no rephedut,fed dei edlant ,neqj aiaduertut fiqd eo^z fieri pot nec ne,Iuditiis aut lfirmis obfcurats metes no valet pbare,qcf pot ee cu aiidori tate,& rone decoris ,Neq* em pi&urs pbari debet,q no iut fimiles ueritati, nec fifadis fut elegates ab arte,ideo de his flari debet repete iudicari,nifi ar/ gumetatiois certas habuerit rones fine offefionib0 explicatas,Eteni etia tral libus cfi apaturius alabadeus elegati manu finxiflet fcena i minufculo thea tro,qd £KxAiKriei^Kj>ioji apud eos vocitat ,1 eaq? fecifletp colunis figna,cetau rofcg fuflinetes epifty lia,tholo^ rotuda tedla^faftigio^pminetes verfuras, coronafep capitibus leoninis ornatas,q oia ftillicidio^ e tedis hnt ratione,
  - Prstereafupra ea nihilominus epifcenul i q3tholi,pnai,femifafligia, oifqj tedli varius piduris fuerat ornat9, Itacj cu afpe&us eius fcena? ppter afperi/ ^
  - tate ebladiret oium vifus,& ia id opus pbare fuiflet parati,tu Licinius ma/ thematicus^pdiit, & ait Alabadeos (aris acutos ad oes res ciuiles haberi,fed ,ppter no magnu viriuidecetis lfipietes eos ee iudicatos,q? in gymnafio eo rum q lut datus,oes funt caufas agetes,in foro aut difeos tenetes,aut curre
  - ciat &nos alabadeos,aut abderitas,Quis <em ueflru domos fupra tegula^ te&a pot habere,aut colunas,feu faftigio^ explicationesfHsc eni fupra co lignationes ponutur no fupra tegula^ tedla^Si ergo q non poflut in verita/ te ronem habere fadi,in piduris^pbauerimus,accedemus & nos his ciuita tibus,q ^ppter hsc vitia lfipietes lunt iudicats, Itaqj apaturius cotrarefpo/ dere no eftaufus,fedfuftu(it fcena,6C ad rone veritatis comutatam,poflea corredta approbauit,Vtina dii imortales feci(Iet,ut Licinius reuiuifceret,& corrigeret hac ametia,tedlorioruq erratia iftituta,led qre vincat veritatem ro falfa,no erit alienu exponere,Quod eni antiqui lfumetes labore,& indu .ftriam ^pbare cotedebat artib°,id nue coloribus,& elegati fpecie confe quutur,& qua fubtilitas artificis adiiciebat operib9 audloritate,nuc domi/ nicus fumptus efficit ne defideret ,Quis eni antiquo^ no vti medicamento minio gce videt vfus eeiAt nuc paflimplsruqj toti parietes inducunt, Ac/ cedit hucchryfocolk,otfm,armeniu,hsc vero cu i ducunt ,& fi no ab arte funt pofita/ulgetes tia oculogyreddut vifus,& ideo q? ptiofa funt, legib°cx .cipiutur,vt ab domino,no a redeptore repfentetur,Que comonefacere po tuuvt ab errore difcedatur,in opere te&orio fatis expofui JNunc de appara tionibus,vt fuccurrere potuerint,dicam,& primum,quoniam de calce ini tio eft didium,nunc de marmore dicendu m reflat*
  - De marmore quomodo paretur ad tedloria* Caput* VI*
  - M. armor no eode gffeoibus regionib0 jpcreatur,fed qbufda lpcis glebs (vt (alis) micas plucidas hntes,nafcunt ,qus cotufe & molitas pflat tedoriis & %.xV.a coronariis operib0 vtilitate,Qiiib0aat locis hs copis no fut cemetamarmo
  - n ?&£ 230. c cc T%. }L /
  - -t-
  - ^ 0+*+*’*
- p.73 - vue 153/246
- - P*Aj?,
  - ^»tZrr /J: rvr k
  - LIBER
  - *-?&c.33f l'/jf*& / rea,fiufc afTulasJnr^q marmorarii ex operib9 deiiciut,pilis ferreis coruduh/
  - ^ ^ ^ ^ # tiir,cribrif9 excernutur,Ese aut excretae trib9 gnibus kponuiittir, & q pars
  - .3 - ^ gradior fuerit queadmodu fuprafcriptu exarenato primu cu calce inducit,
  - dei de feques ac tertia,q fubtilior fuerit,Quib9idu<flis 8t diligeti te&orio^ fricatioe Ieuigatis,de colorib9ratio heat, vti iri his plucetes exprimat fple/ dores,quorum haec erit differentia & apparatio#
  - De coloribus & primum de ochra* Caput* VII*
  - vU&f .231 i ^ olores alii fut q p fe certis locis pereant 38Z inde fodiunt,nonulliex aliis re
  - bus traftatioibus aut mixtionibus feu teperaturis Copofiti pfieiut ,vtipftet eadei opib9vtilitate*Primu aut exponem9q p fe nafcetia fodiunt,vti qubd nCiLizx.fmc* gKece dicit ,Hsec vero inultis locis (vt etiairi italia) ittueriit, fedq fue/
  - rat optima,attica,ideo nucnohetur,qd athenis argeti fodirie cu habuerat familias,tuc fpecus fub terra fodiebant ad argetu iueniendfi,Cum ibi vena
  - •v$nC'i-}Z'A
  - lf2{n£-2%.<K ,v \> ;?&£. zrf-4.
  - tjfkC.-2.34. c ffyC.il. i
  - •/P&C*#.*
  - lft(k£-i$4-c
  - !!?k.23<rl
  - xfk- z^f-c
  - filis ad politione opera funt vfi,Ite rubrica copiofe multis locis eximunt, %^z.l ftd optime paucis, vti poto finope,# asjgyptbji hifpaftia balearib9,non nii hus etia lemno,cuius infula vectigalia atheniefibus, fenatus pdpulufqj ra/ manus coceflit frueda^Paretoniu vero ex ipfis locis vridefbdifhabet notrie Hade r6nemelinu,qd eius vis metalli irifuhe cycladi melo dicit effe,Cteta Vi fidis ite pluribus locis nafeit ,fed Optra Zmyrnas,Hanc aut grarci0Eo2L<!Ticiji Vocant qd teodotus noie fuerat,cuius in furido id gen9 crete pfimu eft iu£ tum, Auripigmetu qd <y><ri ji/kov grsece dicit fodit poto,Sandaraca ite piri iribus locis,fea optima p6to,pxime flumen hypariim het metalla, Aliis la/ cis vt iter magnefe & ephefi fines fut loca vn effodit parata qua nec ni ole/ re,nec cernere opus eft,iedfic e fubtilis,queadmodufiquae manu contufe &fubcreta* De minii roriibus* Caput* VIII*' ’
  - J ngrediar nucfminii rones explicare,ldaut agris epheno^cliuianis primurii flfod 'memorat ee metu,cuius & res 8C io fatis magnas het admiratioesJFodit *n* gleba,qantrax dicit anteq tra&atioib9 ad miriiu pueiat,vena vti ferreo ma gis fubrufo colore,hns circa fe rubru puluere £0 id fodit,ex plagis feramfc to^ crebras emittit lachrymas argeti viui,q a fofforib9 flati colligutur, Hfc glebsecu colledbefut 1 offieiria ppter humoris plenitate coiiciutur 1 forna/ ce,vt iterarefcat,& is q ex his ab ignis vapore fum9 fufcitat,cu refedit 1 folu furni menit ee argetu viuuJSxeptis glebis gutte ese q refidebut,pp breuita/ tes n pnt colligi,fed 1 uas aq couermt,&ibi iter fe cogruut,& vna cofudiit,
  - |d at,cu fint qtuor fextario^ melute,cu expediit lueniut ee podo cetu, C5 1 aliquo uafe e cofufu,fi fupra id lapidis cetearii podus iponat natat 1 fumo necp eu liquore potonere fuo pmere nec elidere,nec diflipare,ceteario fub/ lato fi ibi aurifcrupulu lpoat ii‘natabit,fed ad imu pfe deprimet,Itaii api i/ itudie poderis,fe gne fingula^ re^ grauitateeen e negadu,ld at multis reb9 read vm expeditu,Necjm^argetu^nec^ss fine eo pot reefle inaurari,Gu<^in
- p.n.n. - vue 154/246
- - SEPTIMVS, 74
  - vcftc ifitextuni eft aii^,eaqj veftis cotritappter vetuftatevfu no beat hone/ ftfijpam in fidiilib0 vafis lpofiti fupra igne coburunt ,Is cinis coiicit i aqua* * & addit ei argentu viuu,ld aut oes micas auri corripit in fe ,&cogit fecuni coire^aq defufa cu id in panu infundit ,& ibi manibus premitur,argentu p pani raritatesppter liquore extra labitur,au^ copraffioe coadiu intra puru inuenitur* De minii temperatura* Caput* IX*
  - «IS.337. * euertar nuc ad minii teperaturaJipCe em gleba cu fut arida pilis ferreis co/
  - tfidunt & molunt ,& lotioibus & co&uris crebris,efficiunt vt adueniat co lpres, Cum ergo hac emifla erut,tuc miniu ppter argenti viui relidiionem, quas i fe naturales habuerat virtutes efficit tenera natura 8l viribus ibedi/ le,Itacp cueft 1 £xpolitioib°coclauiu tedloriis idu<ftu,pmanet fine vitiis fuo colore, Aptisvero,ideft periftyliis ,aut exedris,aut cateris eiufmodilocis, quo fol & luna poffit fpledores & radios imittere,cu ab iis locus tagit, vi/ tiat,& amifla virtute coloris, denigrat ,Itaq? cu & aliimulti,tu etiafaberius fcriba cu 1 auetino voluiflet here domu elegater expolitam,periftylis parie tes oes iduxit minio, qui poft dies trigita radii fut iuenufto varioq* colore, Itaqj pno locauit lducedos alios colores, At fiqs fubtilior fuerit & voluerit expolitioneminiacea fuu colore retinere,cu paries expolit0 & aridus fuerit tuc cera punica igni liqfadfa paulo oleo teperata feta iducat,Deinde poftea carboib01 ferreo vafe copofitis ea cera apprime cu pariete calefaciudo fuda re cogatjfiatq vt perequet ,Deide cu caflela linteifq? puris fubigat,uti figna marmorea nuda curant,Hac aut Koung grace dicif,Ita obftas cara punica lorica no pacitneclunaipledore,necfolis radios labedo eripere ex his poli tioib0 colore,Qua aut 1 ephefio^ metallis fuerat officina,nuc traiedie lunt io Roma, q<f id gen° vena poftea eiuetu hifpania regioib°,ex qru metal/ lis gleba portant ,& p publicanos roma curant,Ea aute officina funt inter «de flora & quirini,Vitiat miniu admixta calce ,Itaqj fiqs velit expiri id fine tfUn-c vitio ee, fic erit faciudu,Ferrea lamna fumat ,1 ea miniu ipoat ,ad igne collo eet donec lamna cadefcat,cu e cadore color imutat0 fuerit eri tq? ater,tollat lamna ab igne,& fi refrigeratu reftituat 1 priftinu colore,fine uitio fe eepba bit,Sin aut pmaferit nigro colore fignificabit fe ee uitiatu, Qua fuccurrere potuerat mihi de minio,dixi*Chrylocolla apportat a macedonia,fodit at ex his locis q fut pximi arariis metallis,Miniu & idicu noib9 ipfis idicat ,q/ bus in locis pereat* Decolorib°qartefiut* Caput* X*
  - J ngrediar nuc ad ea q ex aliis gnib° tra&ationu teperaturis comutata recipi/ untcolo^ pprietates,Et primu expona de atrameto,cui°ufusI opibus ma gnas het neceflitates,ut fint nota queadmodupparent certis ronib°artificio ru ad id teperatura,ISra9 adificat loc°,utilaconicu,& expolit marmore fub tiliter,& leuigat,Ante id fit fornacula hns 1 laconicunares,& ei° pfurnium magna diligetiacoprimit ,ne flamaextra diflipet ,In fornace rehna collo/ catjHacaut ignis poteftas uredo cogit emittere p nares, ltralaconicu fuligo
  - K ii
  - n -tHairbthf
  - i/jumcifl* Jclif comjvfrfp f?(nC.
  - •V 'P&C- 23 i. Ji
  - teTfof zsf- /
- p.74 - vue 155/246
- - LIBER
  - !(?&[. 2
  - -•?&£.2.43-A
  - nem,Quas circa pariete# camera curuaturam adhxttfcitj.dc collcfia par/ 1 ^ ^ n tim componitur ex gumifubafto ad ufum atramenti libr arii,reliqua te&o 4i4fiii{rente§ iti narietibus utuntur*
  - Si aut hse copias no fuerit patas,ita necefli tatib0 efit adminiftradu,ne expedlatione morse res redeant jSarmeta aut tasdas fchi rT/>.H4 dia;,coburant *cu erut carbones extigua/ tur^Deidei mortario cu glutino teratur, ita erit atraiftetu te&orib9no luenuftum,
  - No miti9 fi fex uini arefada 8t coda lfor/ nace fuerit,& ea cotrita cfi glutino 1 ope/-re iducet jpqua atrameti fuaue efficiet co lore*# quo magis ex meliore uino para/ > bit,nonmddoatrameti,iedetiam'indici vB^c colorem dabit imitari*
  - De cerulei teperatioibus* Ca* XI*
  - (j erulei teperatioes alexadns primufut fuetas,poftea ite veftori9puteolis in/ ilituit faciudu.Ratio aut ei9,e qb9 e iueta,fatis het admiratiois ♦Arena *n* cu ^-tli nitrfflore coterit adeo fubtiliter,ut efficiat quem admodu farina, #asri cy prio limis craffis (ut fcobis) fado imixta cofpgit ,vt coglomeret,Deide p i/ l£ fnanib0uerfando efficiut ,& ita colligat vt iarefcat*Eas aridas coponut in yrceo fi&ili,vrce°i fornace ponit,ita ses,& ea arena ab ignis uehemetia con/ feruefcedo cucoaruerit,iterfedado,&accipiedo fudores a ^prietatib9 di/ feedut ,fuifc^ reb9 p ignis uehemetia cofedft ceruleo redigutur colore * Vila c
  - uero,q fatis het vtilitatis iopib°te&oriis,ficteperat *Gleba filis boni coqt, ut fit 1 igne cades,ea aut aceto extinguitur,# efficit purpureo*colore* Quomodo fiat cerufla 8t asrugo 8i fandaraca* Caput* XII*
  - D eceruffa,xrugineq?,qua noftri eruca uocat,no eft alienu queadmodfi co/ paret dicere,Rhodi i em 1 doliis farmeta coponetes acetu fuffiindut, &• fu/ pra latmeta plubeas maflfas collocat,deinde dolia opculis obturat ne fpira/ metu obturata emittat,poft certu tps aperietes meniut e maflis plubeis ce/ rufla ,Hade ronelamellas «reas collocates efficiut asrugine q eruca appella/ tur,Cerufla uero cu in fornace coqtur,mutato colore ad ignis icedium effi citur fandaraca,Id aut incendio fadto ex cafu didicerat homines,& ea mul to meliorem ufum prasftat q quas de metallis per fe nata foditur*
  - Quo fiat oftru colo^ oium faditiorum excelletifiimu* Cap* XIII*
  - J ncipiam nuc de oftro dicere,quod # cariflimam,# excelletiflima habet p/ ter hos colores afpe&us fuauitate,Id aut excipit ex cochilio marino,e quo purpura lficit cuius no minores fut cj casterapt naturas reps cofideratib9admi ratioes,q> het no in oibus locis qbus nafcit uni9 generis colore,fed folis cur fo naturaliter teperat ,Ita<£ qcf legit poto & gallia,q? hasregioes futpximas
- p.n.n. - vue 156/246
- - OCTAVVS.
  - tyto)T"r>
  - 7§
  - adfeptetrionem,eft atra,progredientibus inter feptetrionem & occidete in uenitur iimdu,Qcf aut legitur ad aequinoftiale orientem & occidentem,in ucnitur violaceo eoiore,Quod vero meridianis regionibus excipitur, ru / bta pcreaturpoteftate,& ideo hoc rubra rhodo etiam infula creatur,exte/ rifqjeiufmodr regionibus,quae proximas funt folis curfui, Ha cochilia cum funt leda/errametis circafcindunt,e quibus plagis purpurea fanies,vti la chrima proflues excuffa i mortariis, teredo coparatur, & quod ex cocha95 marinarum teftis eximitur ideo oftru eft vocitatum,id autem propter fal/ (uginem cito fit fiticulofum,nifi mei habeat circumfufum*
  - De purpureis coloribus* Caput* XIIII*
  - ? iunt etiam purpurei colores inferia creta rubi? radice,& hyfgino,non mi/ nus & ex floribus alii coloresJtaqj tedores cu uolunt fil atticu imitari,uio la aridam coniicientes in uas cum aqua coferuefeerefaciut adignem,dein/ de cum eft temperatum coniiciunt in linteu,& inde manibus exprimentes recipiunt 1 mortarium aqua ex violis colorata,& ex ea eretria ifundentes # eam terrentes,efficiunt filis attici colore,Eadem rone vacinium tempera tes,& j#c mifcentes,purpura faciunt elegantem,Item qui no poflutchry/ focolla propter caritatem vti,herba qux luteu appellatur ceruleum infici/ unt,& vtuntur viridiffimo colore,Hasc aute infe&iua appellantur,Item p/ pter inopia eoioris indici Jrretam felinufiam,aut anulariam, vitruq* quod grasci udXo| appellant inficientes,imitationem faciunt indici coloris, Qui/ bus rationibus & rebus ad difpofitioem firmi tatis,quibufqj decoras opor/ tseac fieri p*fiuras,Item quas habeat omnes colores in fe poteftates,vt mihi fuccurrere potuit in hoc libro pfcripfi, Itaq* omnes aedificationu perfe&io nes,qua habere debeant oportunitatem ratiocinationibus fepte volumini bus nint finitae,In fequenti autem de aqua,fi quibus locis non fuerit, quem admodum inueniatur,# qua ratione ducatur, quibuf9 rebus, fient falu/ bris SC idonea probetur,explicabo*
  - M* VITRVVII DE ARCHITECTVRA LIBER OCTAVVS*
  - v VfnC.-2j^-iX
  - ulti-iLc/Tfo.y
  - V?^r.zf7-c
  - 247
  - itffiC. 247 e -tf ^244.4
  - E SEPTEM fapientib0 Thales milefiusomniu re$e principiumaquaeft profeflus, Heraclitus ignem, Ma gorumfacerdotesaquam8Cigne‘:Euripides auditor Anaxagorae,quem philofophum Athenienfes fceni/ cum appellauerunt,aera 8t terram,eaq* ex coeleftiuni hymbrium conceptionibus infeminata/oems genti um &omnium animalium in mundo pcreauiffe, & quae ex ea eflfent prognata cum difloluerenturjtemporu neceffitate cpa&a,
  - K iii
  - .y B&T-244 fr*
- p.75 - vue 157/246
- - LIBER
  - fu eade redire, quseq? de aere nafcerentur item in coeli regiones reuerti neq? interitiones recipere, fed diflolutione,mutata,in eande recideremini quaan/ teliJEraFproprietate,Pythagoras vero,Empedocles,Epicarmus,aliic|* phy fici & pfeilofophijHsecprincipia quatuor ee propofuerut,aere,igne, aqua, terram ,eoruq? inter fe coherentes naturali figuratione ex generum dikri / minibus efficere qualitates,Animaduertimus vero non (olum nafcentia ex his effe procreata,fed etia res oes non ali fine eorum poteftateneq* crefcere, .n%£.nec tueri,Nancp corpora fine fpiritu redundatia no poflunt habere vitatu, „ nifi aer influes cu incremento fectflf 1auSus^ remifliones continenter,Ca/
  - loris vero fi non fueritincofpore iufta coparatlo^non erit fpiritus anima/
  - -ztftff&H* 1 ---- C....--------:l_J ----- 1- _1—.---------—— -
  - lis,neq* ereflio firma,cibiq? vires non poterunt habere concoftionis rempe raturam,Item fi non tcfrelfnribo mebra'c6rpo¥SlTahtur^20£ietur, SC ita a teffeni principii mixtioe erat deferta* Animalia vero li fuerint fine humo ris poteftate exangumara & exu&a a principio^ liquore interarefcent^Igi/ tur diuina mens,quse proprie neceflaria eflent getibus non conftituit diffi/ cilia & cara,uti funt margaritse,aurum,argentu,c£teraqj, qua*nec corpus nec natura defiderat,fed fine quibus mortalium vita non potefl eflbtuta,ef fudit ad manum parata per omnem mundum,ita q? ex his fiquid forte de/ fit in corpore fpiritus,ad reftituedum aer aflignatus,id pradlat * Apparatus autem ad auxilia caloris,folis impetus & ignis inuentus,tutiorem;efficit vi tam ,item terrenus frudluselcarum prseftans copias,fupuacuis defideratio/ nibus alit &nutrit animalia pafcendo continenterjXqua vero noh folum potus/ed infinitas vfui prabedo neceflitates gratas (q> eft gratuita) pneftat vtilitates,Ex eo etiam qui facerdotia gerunt moribus egyptibrii^, often / dunt omnes res eliquorispbteftateconfifterejitac^ cum hydria^ tegunt, quae ad templum sedemq7cafta religione refertur,tunc in terra procumbe/ tes manibus ad coelum fublatis,inuentionibus gratias agunt diuinse beni/ gnitatis ♦
  - De aquse inuentionibus ♦ Caput ♦ L
  - um ergo 8i a phyficis 8C aphilofophis 8l ab facerdotibus iudicetur ex po/ teftate aquse omnes res conflare,putam quoniam in prioribus feptemvo/ luminibus rationes sedificiorum lunt expofitse,In hoc oporterede inuetio/ hihuf aquas,quafq* habeat in locorum proprietatibus virtutes ,quibufq$ rationibus ducatur & quemadmodum item ea jpbetur fcribere^Eft em ma xime tteceflaria& ad vitam,& ad delegationes 9& ad vfum quotidianu*Ea autem fatifer erit jfi fontes erant aperti & fluentes,Sin autem non proflu/ htM flhsfenda fub terra funteapita & colligenda^quse fic erunt experiunda ' vti procumbatur in dentes,antequam fol exortus fuerit,in locis qbus erit 4^ iquerendum,& iri terra mento collocato & ful61o profpiciantur ex regio/
  - 65 yi™At ^ ^ nes,Sic enimnon errabit eXcelfius q oporteat vifus,cum erit imotum men ^ tum ,Sed dlibratam altitudinem in regionibus certa finitione defignabitt
  - *y?£
  - *Kzso:
  - 4
  - CrUnu-
  - /ffij.ijzf
- p.n.n. - vue 158/246
- - OCTAVVS,
  - 76
  - -f V aJionfr Ash+i?
  - %‘ZjZ.l
  - 1$-Zjz-C
  - a,uy'<“ tm u
  - Tunc in quibus locis uidebuntur humores fe cocrifpantes:#in aera (urge tes,ibi fodiatur, No enim i ficcoloco hoc fignu poteflfieri,ite animaduer/ tenduitneftquerentibusaquajquo genere fint loca,Certa enim funt in qui+ bus nafcitur,In creta tenuis # exilis #no altapH copia,ea erit non optimo fapore,Item fabulone foluto tenuis, fedfiinferioribus locis inuenietur, ea erit limofa # infuauisjn terra aut nigra fudores # Hillas exiles inueniunt, quas ex hibernis tempeftatibus colle&e in fpiffls & folidis locis fubfidunt,+^ ^ ^
  - cas habent optimu faporem,Glarea vero mediocres & no certas uenas repe/ ‘ ^4
  - riuntur,easquoqj egregiafunt fuauitate,Item fabulone mafculo4rena^&^ /
  - ,prbunculo certiores,#Habiliores funtcopias,easq funt bono fapore,Ru/ *
  - i,> *ui*tJi£2t~
  - P/j.X#.*
  - <4^ bro faxo #copiofie # bon£,finon pinterueniadilabantur # liquefcant, Sub radicibus aut montium #in faxis filicibus,uberiores & afffuentir'—
  - \0-J3*C ±,*rmww~-
  - a St <-»*>
  - caecg frigidiores funt # falubriores,CampeHribus aut fotibus falfie,graues, > tVw^7>7~^ 3,» kw***
  - tepidas,non fuaues,nifi quas ex montibus fub terra fubmanltes erumpunt in medios campos,# vbi funt arboru vmbris contedfce,prasHant montano
  - UtMU - 4
  - ei^ ******
  - ialix erratica,alnus,vitex,harundo,hedera,aliaq? quse eiufmodi funF,q no polTuntnafdnetaliperfefifiehumore,Solentaute eadem in lacunis nata effe,quas fidetes praster reliquu agrum excipiunt aquam ex hymbribus, & agris per hyeme, diutiufq^ propter capacitate coferuant humorem, quib9 non eH credendum,Sed quibus regionibus #terris,no lacunis,eafigna na fcuntur non fata,fed naturaliterperTe creata,ibi eH querenda ^In quibus lo cis ese non fignificabunnjrTuentiones,(ic erunt experiunda^Fodiatur quo/ quouerfus locus latus ne minus pedes quinq,ineoqj collocetur circiter fo lisocafum,fcaphiu xreum,autplumbeu,aut peluis,ex his quod erit para/ tum jdqj intrinfecus oIeoVngatur,ponaturq? inuerfunl,&iumma foflura operiatur harundinibus aut fronde,fupra terra obruatur,tum poHero die aperiatur,# fi in vafes Hillasfudorefqj erunt,is locus habebit aqua,Ite fi vas
  - K. iiii
- p.76 - vue 159/246
- - LIBER.
  - cx creta faftum noti coftumin ea foflione,eadem ratione bpertum, pofitu fuerit,fi is locus aqua habuerit,cu apertum fu erit,vas humidum erit,&eti am diflbluetur ab humore,Vellufcg lanx fi collocatu erit in eafoflura,in fe quenti aute die de eo aqua expr^ eum locu habere copi/
  - am,Non minus fi lucerna concinnata,oleiqj plena, & accenfa,in eo loco op ta fuerit collocata,& poftcro die no erit exu<fla, fed habuerit reliquias olei & *cllychnii,ipfaqj humida inueniet indicabit eumlocu habere aqua, ideo ^ % omnis tcPor a<i & ducit hunlpres,Ite in eo loco ignis fifa&us fuerit,& p/ sCfr ’ «rAfrn* calefa&a terra# adufta,uaporem nebulofum cx fe fufcitauerit,is locus ha
  - bebit aqua,Cuinhxcita erunt pertentata, & quae fuprafcripta {untfigna in uenta,tum deprimendus eft puteus in eo loco,#fi caput erit aquae inuen/ tum plures funt circa fodiendi,# per fpecus in vnum locum oes conduce/ xMLiU di,Hec aute maxime in montibus # regionibus feptetrionalibus funt que/
  - k* renda,eo q? in his & fuauiora#: falubriora,& copiofiora inueniuntur,auer
  - fi enim funt folis curfui,# in his locis primum crebrae funt arbores &filuo fe,ip{iq$ montes fuas habent vmbras obftantes,ut radii folis no dire&i per ueniant ad terra,nec poffint humores exfuggere,Interualla quoq? montiu maxime recipiunt hymbres, # ppter filuarum crebritate,niues ibi ab vm/ bris arborum & montium diutius conferuantur, deinde liquatae per terrae venas percolantur, # ita perueniunt ad infimas montium radices,ex qui/ bus profluentes fontium erupunt fludus,Campeftribus aut locis contra/ rio non poliunt haberi copix,qux & fi fint non poliunt habere lalubritate q? folis vehemens impetus,propter nullla obftatiam vmbrarum eripit ex/ hauriendo ferues explanitie caporum humore, &fi quae ibi funt aqux ap parentes,ex his,quoa e leuiflinium tenuiflimuqj, & fubtili falubritate aer auocans diflipat in impetu coeli ,quxqj grauiflimxdurxq* &infuauesfunt partes,ex infontibus campeftribus relinquuntur»
  - De aqua hymbrium» Caput» II»
  - * cA a J taq? quae ex hymbribus aqua colligitur falubriores habet virtutes,eo q> eli/
  - i&o^gitur ex omnibus fontibus leuiflimisfubtilibufc^ tenuitatibus,deinde per acns exercitationem percolata tempeftatibus liquefeendo peruenit ad ter/ ram^Etiaqj non crebriter in campis confluut hymbres,fed in motibus aut ad ipfos motes,ideo q> humores ex terra matutino folis ortu moti,cumfut egrefli in quacunq? parte coeli,funt proclinati,trudunt aera, deinde cu fut motiproprer vacuitate loci,poft fe recipiunt aeris ruentes undas, Aer aute *&*<** cum ruit trudens quocucjj humore prxuium,fpiritus # impetus & vndas crefcentes facit ventorum,A uentis aut quocuncp feruntur humores c5glo bati ,ex fontibus 8i fluminibus & paludibus & pelago,cum tepore folis co tinguntur,exhauriuntur,& ita tolluntur in altitudinenubes,ex deinde cu aeris vnda nitentes,cu perueniunt ad montes,ab eoVum offenfa, # procel/ lis propter plenitate & yauitate,liquefcendo difpergutur,#ita diffundu/
- p.n.n. - vue 160/246
- - OCTAVVS.
  - 'ffi.v.tf-c
  - 77
  - tur in terras,Vaporem aut & nebulas & humores ex terra nafei, hxc uidet
  - efficere ratio,$ ea habet in fe & calores feruidos & fpiritus imanes,refrige/,
  - rationefc^ & aquai^ magnam multitudine,Ex eo cum refrigerat no6lu,ve
  - to^ flatus oriuntur per tenebras,& ab humidis locis egrediuntur in aUm/ akttu^
  - dinem nubes,fol oriens impetu tangit orbe terne,tu aer ab fole percalefad?
  - cu roribus ex terra tollit humores,Licet & ex balneis exemplu capere,Nul-f£)?^ ^
  - k enim cameras,qua: fu nt caldario^ fupra fe poffunt habere fontes,fed eoe £*,****•+>-’*
  - lum quod eft ibi,ex praefurniis ab ignis vapore percalefaftu,corripit expa/
  - :uimentis aqua,& aufert fecu in cameram curuaturas & ea fuftinet, ideo q> femp vapor calidus i altitudine fe trudit,deprimo no remittitur pptef bre/ _ uitate,fimul aut plus humoris habet congeflum,no potefl fuftineri ^ppter grauitate,fed ftiflat fupra lauantium capita,Ita q uoqj eade ratione celeftis aer cum ab fole percipit calore, ex omnib9 locishauriendo tollit humores & congregat ad nubes;Ita enim terra femore ta&a eiicit humores,ut corp9 hominis ex calore emittit fudores,Indices aute funt eius rei venti, ex qbus
  - Sui afrigidiflimis partibus veniunt jpereati feptetrio 8t aquilo,extenuatos ccitatibus in aere flatus fpirant,Aufter vero & reliqui,qui a folis curfu im petu faciunt,funt humidiflimi,& femper apportant hymbres ,q> percalefa dii ab regionibus feruidis adueniunt,& ex omnibus terris lambetes eripiut humores,& ita eos pfundunt ad feptetrionales regiones ,Ha?c aut lic fieri te ftimoniopoffunteflecapitafluminu,quxorbe terram chorographiis^Dr'^
  - <&a,iteq?fcriptaplurimamaximaq?inueniunturegreflaaFIepSrione,Pri/ -w* “^ muq* in indiaganges 6t indus a caucafo monte oriuntur, Syria >tygris, &
  - *uphrates,Afia, item pontoboryfthenes, hypanis, tanais,colchis,phafis,
  - 3Gallia,rhodanus,Belgica,rhenus, Citra alpes, timauus & padus,Italia ty/ bris,Maurufia,qua noftri maur itania appellant ,ex monte atlate dyris, qui *?&***'k
  - ortus ex feptetrionali regione progreditur per toccidente ad lacum epta/ bolum,& mutato nomine dicitur nigir,deinde ex lacu eptabolo fub mon/ ces defertos fubterfluens per meridiana loca manat & influit in pallide co/
  - Ioe,que circucingit meroen,qua:eft sethiopu meridianorum regnum ,;Ab hifq$ paludibus lecircuagens per flumina aftafobam,& aftaboram,&-alia 7 ® c
  - plura peruenit per montes ad catarra&am,ab eaqj fe praecipitans perfepte/ tribnalenrperuenitinter elephantida & fyene,thebaicofq$ in sgyptucam posi& ibi nilus apellatur JEx mauritania aut caput nili profluere ex eo ma/ xime cognofcitur,q> ex altera parte montis Atlantis funt alia capita ite pro/ fluentia ad occidentis oceanu,ibiq? nafcuntur ichneumones; crocodili,df -v *
  - alis fimiles beftiarum pifciuqj natura: preter hippopotamos, Ergo cu oia *
  - maxima flumina in orbis terrarum delcriptionibus abfeptetrione videan/ tur profluere, afriqj campi,qui fut in meridianis partibus fubiedi folis cur fui,latentes penitus habeant humores,nec fontes crebros amnefq* raros,re linquitur vti multo meliora inueniantur capita forium,qua: ad feptetricy
  - ?bL ^7. a
  - VW
- p.77 - vue 161/246
- - LIBER
  - <JU^ m potione ita eit iuauis,vti nec rotanans au camoenii O^^^^^^oefideret,Hxc aut a natura pficiuntur his rationibu s, cu in imo per alume, aut bitume, feu fulpKur ignis excitat,ardore per candefacit terra,quas e cir ca fc,Supra feaute feruidu emittitin fuperiora loca vapore, &itafiquiin his locis qui funt fu pra,fontes dulcis aqua: nafcuntur,offenfi eo uapore ef/ feruefeunt in tervenasyScTta'profluunt incorfuptoTapof e,Sun t etia odore & fapore nonbono frigidi fontes,qui a&mferioribiis locis penitus orti, p loca ardentia tranfeunt & ab his per longii fpatiu terras percurrentes refri/ gerati perueniunt fupra terra,fapore,odore,coloreq? corrupto, vti! tybur H* ^na v*a flumerialbuIa,&inardeatino fontes frigidi eodem odore, qui fui/
  - 3 “ pburati dicuntur^reliquis locis fimilib0, Hi autem cu fintfrigidi, ideo vi
  - S&tVigg r 4 'dentur afpedlu feruere,q> cum in ardentem locum alte penitus inciderunt,
  - *uK1tomore& igni inter fe congruentibus offenfi vehementi fragore,validos
  - netaquilone ue fpe<ftat,nifi fi inciderint in fulphuro fum locum,aut alumi? «ofum,feubituminofum,tunc enim pmutatur ,& aut calidas aquas,aut fri/ gidas odore malo 8C laporepfunduntfontesJNecj enimcalidasaqug e ulla proprietas, fed frigida aqua eu incidit peurres in arSetelocum efferuelat & percalefaffilegredit per venas extraiterra,ideo diutius non pot pmane/ re,ied breui fpatio fit frigidalNanq? fi naturaliter eet calida no refrigeraret calor eius,Sapor autem&odor,& color eius non reftituitur,q> intin&us& comixtus eft propter natur* raritatem ♦
  - De aquis calidis & quas habeant vires a diuerfis metallis pdeutes^de variorum fontium, fluminum Jacuumcp natura» • - Caput* III* j § unt autetia nonulli fontes calidi^ex quibusprofluit aqua fapjore optimo; quas in potione ita eft fuauis^vti necfotanalis ab camoems,necmlftia falies
  - in fe recipiunt fpiritus,& ita inflati vi uenti coaifti bullientes crebre per fon tes egrediuntur,Ex his aute qui non funt aperti,fed aut faxis aut alia vi de/ tinentur,per anguftas venas vehementia Ipiritus extruduntur ad fummos
  - grumorum tumulos,Itaqj qui putant tanta fe altitudine i qua funt grumi 4i&TsPr ty ^^“fcapita fontium poffe habere,cum aperiunt foffuras latius,decipiunt ,Nac^
  - / vtiasneum vas non in fummis labris plenum,fed aquas menfuram fu^ capa / citatis habens e tribus duas partes,operculuqj in eo collocatum cum ignis vehementi feruore tangatur percalefieri cogit aquam,Ea autem ppter na/ turalem raritatem in fe recipiens femoris validam inflationem non modo implet vas,fed fpir itibus extollens operculum & crefcensabundat, Subla/ to autem operculo emiflis inflationibiisWaerepatenti, rurfus ad fuumlo/ cum refidet,Ad eundem modum ea capitafontinm cum funt anguftiis co/ preflfa ruunt in fummo fpiritus aquasbullitus,Simul autem latius funt apti t tuv c-n,u^ exinaniti per raritates liqdas poteftatis relidunt,& reftituuntur in librame/
  - fui proprietate,Omnis autem aqua calida,ideo quidem eft medicameto/
  - ___prasuiis rebuspercodla aliam virtute recipit a JvIum,Naq$ fulphu/
  - —tofifontesnBubrumI^qresjceliciunt,percalefaciendo,exugendocg calo/
  - A-bttlfih ,Yfo- <T-13
  - cA
- p.n.n. - vue 162/246
- - OCTAVVS.
  - 78
  - sfS.2Sj-e
  - tfUty-J-
  - S?i.2^f • C
  - ribus e corporibus humores uitiofos, Aluminofi aute cum difoluta niebra corporum paratyffaut aliqua ui morbi receperunt,fouedo per patetes ve/ nas refrigeratione contraria caloris vi reficiunt,# ex hoc continenter redi/ tuuntur in antiqua niebropi curationem,Bituininofi aurem interioris cor/ poris vitia potionibus purgando,folet mederi,Eft aut aqu^firigida» genus iiitrofum uti pinnse veftinsc, cutiliis, aliifq* locis fimilibus,quod potioibus degiirgat^per aluumq? traleun3b etiam ftruma^ minuit tumores, vbi ve/ ro aurum,argentum,ferrum,ses,plumbu,reliqu2ecp res earum fimiles fodi/ untur,fontes inueniuntur copiofi, fed hi maxime funt vitiofi, Habent eni vitia cotraria aquse calida»*qulfulphur,alumen,bitumen emittit,qur per/ potiones,cuintOrpus ineunt,# per venas permanado neruos attingunt et artus,eos durant inflado^Igiturnerui inflatione turgetes,ex logitudine co trahuntur,& ita aUfneuricos aut podagricos efficiunt homines,ideo q? ex duriflimis & fpiffioribus frigidifTimifc^ rebus intingas habent venam ra/ ritates, Aqua» aut fpecies eft,qua» cu habeat non fatis perlucidas venas, fpu/ ma vti flos, natat in fumo,colore fimilis vitri purpurei,Hasc maxime confi derantur Athenis,ibi em ex eiufinodi locis #fontibu s,& in afty&adpor/ tum pir^um,du(ftifunt falietes, e qbus bibit nemo propter ea caulam, fed lauationibus # reliqs rebus vtuntur«Bibunt aut ex puteis,& ita vitant coifc vitia,Troezeni non pot id vitari,<|> 010 aliud genus aquae non reperitur, ni
  - dibus vitioEjCilitix vero eiuitate tarfo flumen eft noie cydnos,in quo po/ dagrici crura macerantes leuatur dolore,Sunt aut # alia multa genera quas fuas habentproprietates ,vti in firilia flumen eft himera,quod a fonte cum eft progreflum diuiditur in duas partes quae pars profluit contra aethiil, per terrae dulcem fuccu percurrit eft infinita aulcedine,altera pars,quas per
  - (‘Phif-ztrf-a. ------------"
  - /fPf>i£-Z%'4
  - falli,vt habeant infuper fe falem congelatu,Sunt aute # aliis pluribus locis & fontes # flumina # lacuscqui p falifodinas percurretes neeeflarip falli p ficiuntur,Aliiautper pingues terne venas pro fluetes,vn<fti oleo erumput, vtifolis(quodoppidueftcilici£e)flumenoieliparis,Inquonatates autla/ uantes,ab ipfa aqua vnguntur,Similiter aethiopiae lacus eft,quivn<ftos ho/ mines efficit,qui in eo natauerint, & in India,qui fereno coelo emittit olei magnamultitudine,Itemcarthaginifonseft,in quonatat infuper oleum pdore^vti feobe^itreo/quo oleo etia pecora folent vngi,Zacyntho & circa
  - dirrachiu & apollonia fontes funt,qui picis magna multitudinem cum aq ..v.... .
  - uomuntjBabilone lacus ampliflima magnitudine quilimneafphaltis ap / pellatur,habet fupra natans liquidubitumen,quo bitumine # latere tefta a?Qc. c ceo ftrudomuro femiramis circundedit babiloncm,Ite ioppe in Syria aras ^
  - bia^numidarum lacus funt imani magnitudine, qui emittunt bit uminisf
  - odore, trti [cote cilfeA( twh ' ciireormi - j Thi£. zkfcn. • cirre*, rxw-
- p.78 - vue 163/246
- - LIBER
  - maximas moles,quas diripiunt,qui habitat circa,ld autem non eft mirati/ diim,nam crebras funt ibi lapicidinas bituminis duri,Cum ergo per bitumi nolam terram vis erumpit aquas fecu extrahit,& cum fit egrefifa, extra terra fecernitur,& ita reiicitabfc bitumen,Etiaq* eft in cappadocia in itinere,qd eft interjmazaca&tuana lacus amplus,In que lacum pars fiue harudinis fi/ ue alii generis fi demifla fuerit,&poftero die exempta,ea pars, quas fuerit exempta,inuenietur lapidea,quas aut pars extra aqua maferit permanet in fua pprietat&jAd euncfe modum hierapoli phrygix efferuet aquas calidas *&**?* multitudo,ex qua circum hortos & vineas foflis duftis imittitur,Hsec aute efficitur poft annu crufta lapidea,8C ita quotannis dextra ac finiftra margi/ nes ex terra faciendo inducut eam,& efficiunt his cruftis in agris fepta,Hoc aut ita videtur naturaliter fieri,q? in his locis & ea terra,quibus is nafcit fuc cus,fubeft coaguli naturas fimilis,Deinde cu comixta uis egreditur per fon tes extra terra, a folis 8t aeris calore cogitur cogelari,vt etia in areis falinari is videtur,Item funt ex amaro fucco terras fontes exeuntes vehemeter ama i ri,vt in ponto eft fiume hypanis qui a capite profluit circiter milia quadra
  - !fintafapore dulciflimo,deinde cu peruenit aa locu,qui eft ab oftio ad mi/ ia centu fexaginta,admifcetur ei fonticulus oppido cjparuulus, Is cum in eum influit,tunc tanta magnitudine fluminis facit amara,Ideo q? per id ge */?6c.zdi c nus terras & venas, vnde fandaraca foditur,ea aqua manando pficitur ama ra,Hasc aut diffimilibus faporibiis a terras proprietate pficiuntur ,uti etiam i fru<ftibus videtur,Si enim radices arboi^ aut vitiu aut reliquorum feminu ............................................................... : ef/
  - it
  - TSiC,^ri-l vo-ifrm fynvmnm nr.i-vjg ' f cc XjtimiteKwgWt rw,) VGiC <*
  - XPhiC.XJd
  - in
  - m-
  - j>r.
  - vHHkC.-zjl.e.
  - * -l
  - -l
  - fulalefbon vinuprotyi-u,maloniacatacecaumene,itemlydiameliton,fici liani mamertinum,capanialFalernum,in terracma 81 fundistecubum,reli/ qui% locis pluribus inumerabili multitudine genera vini virtutefq* pro/ creari,quas non aliter poflunt fieri,nili cu terrenus humor fuis ^pigpxietati/ ^ bus lapops in radicibus infufus, enutritma^tenajper quaegr3iens ad cacu/ men ^pfuncEt pTropImloci & geherislui fiuSus iaporetn,Quod fi terra ge neribus hulno^non effet 3ifiimilis 8i difp arata,no tatum i fyria & arabia iriharudiriib9&tuncisherbifq?omrnBusefTentodores,neq$arboresturife ras,neqfpiperis darent baccas,nec myrrx glebulas,nec cyrenis in ferulis la/ r fer nafceretur,fed in omnibus terras regionibus & locis eode genere omnia
  - f>rocrearentur,Has aut varietates regionibus & locis,inclinatio mudi&fo is impet9 propius aut longius curfum faciedo tales efficittemeliumores» quas qualitates non folum in his rebus,fed etia in pecoribus & armentis di lcernuntur, Hascnon itadiflimiliter efficeretur,mfi proprietates fingulags terragt in regionibus ad folis poteftateteperaretur,Sunt enim boetias fluV mina cephyfos 8Cmelas, lucaniscratis,troias xanthus,inq? agris clazomc/ Diorum, 8t erythreorum,& laodicenfium, fotes acflumina,cu pecora filis?
- p.n.n. - vue 164/246
- - OCTAVVS.
  - WiC.2.j£a
  - 7-i
  - #•17« .<*
  - ff.Z7S - i*
  - -2~7f .1
  - "2sr» i-fcrvM-**)
  - \'f/ri£--z76~ b
  - IfT&C. -2.JS: c ) chrcvjn, rnt vPhi£- 277- a. Srttone-
  - itpfj-T-j&.k
  - 79
  - temporibus anni parantur ad conceptionem partus,p id tempus adigun/' tur eo quotidie potu,ex eoq? quamuis fint alba,procreant aliis locis leuco/ phea,aliis Ideis pulla,aliis coracino colore, Ita pprietas liquoris cu init in corpus profeminatltii^gtuibicuiufqj geneTIs^ua^ in campisfrohnis proxime flume armenta rufa,& pecora leucopheanafcil tur, ideo id flumen ilienfes'xanthuappelIauifTedicutur,Etiam9 inueniu/ tur aquasgeneramortifep,quas per maleficufuccuterraspercurrentia re/ dpiunt in le uim uenenatam,uti fuifle dicffuFterracinas fons,qui uocabat Heptunius,ex quo qui biberant iprudentes iiita priuabantur, qua proprer antiqui eum obftruxiffe dicutur,&cychros in thracia lacus,ex quo no fo/ lum qui biberint moriuntur ,fed etiam qui lauerint,1 tem in theflaliafons eft profluens ,ex quo fonte,nec pecus ullu guftat,nec beftiarum genus' ul/ lum propius accedit,ad qu€ fonte proxime eft arbor florens purpureo co/ lore^Non minus in macedonia,quo loci fepultus eft euripides,dextra ac fi niftramonumeti aduenientes duo riuicocurruntin unu.accubentesuiato res pranfitare folent,propter aquas bonitate, Ad riuum aute qui eft ex altera parte monumeti,nemo aceedit,q? mortiferam aquam dicitur habere,Item eft in arcadiaNonacris nominata terras regio,quas habet in montibus e fa/ xo ftillantes frigidiffimos humores,Hxc aut aquaXligoshvdor nominatur quamneqj argenteu,neq$ asneu,neq* ferreu uas poteftfubfiftere/ed diflilit & diflipatur,Gonferuare aut eam,& continere nihil aliud poteft,nifi muli/ _
  - na ungula,qu^e etiam memoratur ab antipatro in prouinciam,ubi erat Ale , Vul>
  - xanaerper lollam nlmm piatam eiie,& ab eo ea aqua rege elie necatu, Ite al £ ------
  - pibus in cotti regno eff lqua,quam q guftant,ftatim concidunt, Agro aut falifeo uia campana in campo corneto eft lucus,in quo fons oritur,ubi an/ guium & lacertarum reliquaruqj ferpentium offa iacetia apparent,Ite funt noriullas aridas vensfontiu uti lyncefto,& in italia uirena campam athea/ no,aliifqj locis pluribus quas hanc habet uirtute,uti calculos jn ueficis qui nafcunturinxorpoxibus hominu potionibus difcutlant,fieri aut fioc natu raliter ita ideo uidetur,q? acer 8l acidus fuccus fubeft in ea terra, per quam egredientes uenas intinguntur acritudine,& ita cu in corpus inierunt,difli/ pant qu& ex aqua^ fubfidentia in corporibus,& concrefcentia offenderut, ^ ^
  - Quare aut difeutiantur ex acidis eas res,fic poffumus aiaduertererOuum in f ^ aceto fi diutius appofitum fuerit,cortex eius mollefcet & diffoluetur,Item ^
  - plubum,qd eft lentiflimu & grauiffifm^luh uafe collocatu fuerit, & in eo acetu fuffufum,id aut opertu & oblitu fi erit,efficietur uti plubu difloluat,
  - &fiatterufla,Eifdem ronibus ass,quod etiam folidiore eft natura, fimiliter
  - curatu fi fuerit,diftipabitur,& fiet asrugo ,Ttrmvmafgafita,no minus faxa fi '^/':275'c
  - licea,qua: neqjferru neqygnispot per fe difloluere,cu ab igni funt pcalefa/
  - <fta aceto fparfodijSErnt &difToluunt ,Ergo cu*has res ante oculos ita fieri uideamus ratiocinemur iifde ronibus ex acid is,pp acritudine fucci, etiam
  - JUjH-ncrij
  - •v 2.js. c
  - /
- p.79 - vue 165/246
- - LIBER
  - ft"'s calculofosefiaturafeji fimiliter pofle curari, Snt aut etiam fontes Utiuino
  - HfCit-T7S.« ——“J -----------—i—e.,...,-— -—
  - 79 tC
  - v?/w/. ztffl-A.
  - a-- _ ullas CLt-uvi^nuLd.Limjii,m cuiuscitlpcium-aj^iuiiucusHi|Uce,qumii:
  - m..... qui biberint fiunt abftemii,Ad eu aut fonte epigramma eft in lapide,inferi
  - ptum hac fentetia uerfibus graecis,eam no efle idoneam ad lauandu,fed eti/ atn inimicam uitibus,g> apud eufonte melampus facrificiis purgauiflet ra/ biemproeti filiarum,reftituiffetcfc earum uireinum mentes in priftinamla
  - *mm..... .i — • ——n—iv|- 1 /• T / *
  - nitatSm^epigramma autem eft idquod eft iubicriptum*
  - ‘ATpoTcKruji np iutEorcCfiCpivoy Hjicrt SnyujJH
  - JHil y}>og i)i”<rX«-Ttclg xAe5?j>bg I f X° W°V,
  - Th<? p-£V rf-TTO oipVO-cM rwofx.dLjfal TTdLj>£ yv/u^cMg
  - : Ye<fyicL<ri<3Ho-oji-isr<ty*p0-QjjcuTBroAi6V*
  - A’AAci.cru p.HT £ts-< AoV^oi. £* Ah<? ^0* /JLKJ-£ >(o!U 0Wj>»
  - : IlKfxjiVH iojn-ct./*£0K9*
  - ^£UfE J! T5*h|hV JAI0T( JUL-B-E AojJ ciW /xgAc(/Jt.*ErWC
  - ' Aoy <rctfXtV0 9 Au OITH^ Tspo JT / X ctg (Lj? jo(A£ «5 Ilo^TcUCctdo^^OJl SKd^Ejt ct-®-OK.]>V^0J| £UT«ty ciTrqpfevg
  - Ouj>£ct jJHXG^H9HAufl<»afK0LX*H^
  - Item eft in infula Chio fons,e quo qui lprudeter biberint fiunt infipietes,& ibi eft epigramma ifculptu ea lentetia, iucundam ee potione fotis eius, fed qui biberit faxeos habiturum fenfus,Sunt autem rafus hi*
  - Hf X&icfvpV^oTo TJ-OfO Al€dL9 KJf OCy&CdlXXg
  - n«fH n*dAActjjow Tsrsfog o th£A.£ ’^r»<ajj* -4~~
  - Sufis aut,in qua ciuitate eft regnu perfa^/otitkulus eft,ex quo q biberint amittunt detes,Ttemin eo eft icriptu epigramma,quod fignificat hanc fen tentiam,Egregiam efle aquam ad lauandum,fed ea fi bibatur excutere era dicibus dentes,& huius epigrammatos funt uerfus grsece,
  - *Y* X*7ct7o«ji7cl£Ae TJTEig4>oCsj><i^£V£*7mV inSTOjXtfO-*
  - Adw a^djswTsroi9«£Ad£K IfFiJI EXGiV*
  - H’ Jj 2le£c(.Ah9 K.o/Ak9ts*OTI JwXvfdg ifActOjlvXwj»,
  - ? Ax.j>ctp.ovov XoAixovXGiAw^ivJ/ctixEvog, '
  - AvTHpmq HfltfHfEgETs-} xO°V‘ XdU*fgoXojmg
  - .\Pw£.zgo J
  - “$>u£ th^fvVw
  - egregns uocibus ad cantandu,vti thario,magneiias,auilqj eiulmodi regio mbus/Etiamqjzama eft ciuitas afro^,cuius meniarex Iuba duplici muro fepfit,ibicp regiam domu fibi conftituit,Ab ea milia paffuum uiginti e oj>/ pidum iimuc,cuius agto$t regiones incredibili finitae funt terminatioe,Cu
- p.n.n. - vue 166/246
- - OCTAVVS.
  - Sa-fr-
  - 80
  - cflfct eni africa parens & nutrix feraifc beftiaifc,maxime ferpentiu i eius agris oppidi nulla riafcitur,& fi qn allata ibi ponatur 9ftati moritur,‘nec^ id folu ibi, fed etiam terra ex his locis fi alio tranflata fueritfimiliter effici t,ld gen9 terne etiam balearib9 dicitur effe, fed alia mirabiliorem uirtutem eahet ter/ — f $+**-
  - ra,quam ego fic accepi*C*Iulius mafiniflas filius,cuius erant totius, oppidi-—»**•*>•+**"** agro^ poffeffiones, cum patre casfaremilitauit, Is hofpitiomeo^ulusita quotidiano eouidu neceffefuerat dephilologiadiiputare, Interi cum eet k
  - iter nos de aq poteftate & eius virtutib^fermO^Spofuit effe in ea terra eiuf
  - %r'3ro£-1. rj atkaftms ,&j rRr
  - 2^. c - 'fvflTcQjjer- rta-eirSc*?-
  - «fy-ry-H*
  - Sx' tvKir»
  - - i^-ud L—
  - -f H- •-<» •
  - AiitotA’ fn»r*S >
  - k.z»34
  - U-z$j..pr.
  - modi fontes,utqibi^pcrearetupietes ad cantandum egregias haberent, ideoqj fp trarifmarinos cajcafios emere formofos & puellas maturas, eofq* coiungere,ut q nafcerentur ex his,non folum^gregia uoee,fed etia forma ^ een t no nietfufta$Cum hietant a varietas fit dilparibus rebus natura diftri / buta,qcf humanucorpus eft ex aliq pte terrenum,i eo aute fmffta gna funt humd^jVti laguinis^kdis^ffi3oHs7iHH^,lachryma^,Ergo fii parua par ticula;teirenitan^-ditci^antiajuenitur&po$g,n6 eftmirandu fi itjta mg gnitudine terras inumerapiles fucco^ reperiant varietates, p qru uenasaq vis peurres tidapuenit a3 fotium egreflus,& ita ex eo difpares uariiqj pfici unt i ,ppriis gnibus fotes ,ppter loco^ difcrepantiam,& regienu qlitates, terraruq* diffimiles pprietates ,Ex his aut rebus fut nonulla,q ego p me per fpexi extera i libris grascis feripta iueni,quop? feriptorum hi funt audores, theophraftus,time9,poffidomus,hegefias,herodotus,arifl:ides,tnetrodo
  - "i—*-**'• .'ay, j *
  - rus,q magna uigilatia & ihnico ltuciio locopt ,pprietates,aqru uirtutes, ab i clinatoe coeli,regionu qlitates ita diftributas efle feriptis declarauerut, quo ru fecut9 lgteffus i hoc libro pfcripfi q fatis ee putaui de aquas varietatibus, quo facili9 ex his pfcriptioib9eligat hoies aq fontes, qbus ad ufum fali etes poffmt ad duitates municipiaq^ pducere,Nulla*n*ex oibus reb9tatas uidet here ad ftfum necejlitates,quatas aq,ldeo q? oium aialiu natura fi frumenti frudu priuatafuerit^rbuftis ue,aut carne^aut pifcatu,aut etia qualibet ex his reliqs rebus efca^ utedo poterit tueri uita,fine aq uero nec corp°aialiu, nec vlla cibi virtus pot nafei ,nec tueri,nec parari, qremagtm3Hi getia idu ftriaq? qredi iut S eligendi fontes ad humanas vitas falubritatem,
  - De aquarum experimentis» Gaput» V» y*
  - ^ xptiones aut^^pbatioeseo^fiefunt puidendje,Si erunt pfluentes& ap/
  - ti,anteqduci icipiatur,afpiciant,aioq^ aduertatur q mebratura fint qui cir (Uy al
  - ca eos fontes habitant hoies,Et fi erut corporibus valentibus,coloribEsni/ * &i> %t z
  - tidis,cruribus no vitiofis,no lippis oculis,erut ^pbatiffimijltem fi fons no/ uus fuerit ijoffus & iuasvcorinthiufiuealteriusghis,qcf erit ex asre bono,ea ^ tJi%s
  - aq fparfa,macula no fecerit,optima erit,-Iteq$ in ah eno fi ea aqua deferuefa da & poftea reqeta 8C defufa fuerit,necg in eius aheni fudo arena aut limus inuenietur,ea aq erit item pbata, Itefi legumina i uas cu ea aquacoieda ad +&•-* • ^ ^ s igne pofita,celeriter percodafuerint indica&unt ea aquam effe bona & fi/
  - tuv’ -> l l
  - a> bthtu,
- p.80 - vue 167/246
- - LIBER
  - lubrem^NoetiamminusipfaaquajqlisEeritinfontc^fifucritlimpida&pcr lucida, Stquocucp puenerit aut pfiuxeritjli iqufcus no nafcet ,neq?iuncusa neqjinquinatus ab aliquo iquinameto is locuTfueritjEd purarn habuenc (peciem,innuetur his lignis eilc tenuis & in fumma falubritate»
  - De perdu&ionibus & librationibus aquarum# inftrumentis ad huncvfum» Caput* VL
  - uncde perdu&ioibus ad habitatioes maeniaq* ut fieri oporteat explicabo, cuiusroeftprimaplibratio^Libraturautedioptris,aut libris aquariis,aut ^ chorobate,ied dil^entiusefFicitur p chorobate,q> dioptra libr^cp fallunt,
  - * Chorobates aut eft recula longa circiter pedu uiginti ,ea habet anconesin ^ ca^tibusextretnis eqli modopfe&os in<j regule capitibus ad norma c^ag tnentatos,& inter regulam # ancones a cardinibus copalta tranfuer(am,q habet lineas ad perpendiculu refte defcriptas,pendentiaqj ex regula perpe dicula in lingulis partibus lingula,quas cum regula fuerit collocata eaqjta get aeque ac pariter lineas defcriptiois, idicabunt libratam collocationem»
  - «.choroba*
  - i»
  - b*I!braaqda
  - «dioptra
  - Sin autem uetitus interpellauerit,# motionibus lines non potuerint certa fjgnificationcmfacere,tunc habeat in fuperioreparte canalem logum pe/
  - desquinqj
- p.n.n. - vue 168/246
- - OCTAVVS* 81
  - des quinep Jatiim digitum,altum fefquidigitum, eoq* aqua infundatur,# fi asqualiter aqua,canalis fumma labra tanget, fcietur efle libratum, Ita eo chorobatecum perlibratum ita fuerit,fcietur quantum habuerit faftigii, Fortaffe qui Archimedis libros legit,dicet non polle fieri ueram ex aqua Ii / brationem q> ei placet aquam non efle libratam,fed fpheroides habere fche ma,& ibi habere centrum quo 1 oci habet orbis terrarum,Hoc autem (fiue plana eft aqua,feu fpheroides) necefle eft,extrema capita canalis regulas pa riter fuftinere aquam,Sin autem proclinatus erit ex una parte,quas erit alti or non habebit regulas canalis infummis labris aquam JNecefle enim e quo cunqj aqua fit infufa in medio inflationem curuaturamqj habere,fed capi/ f a dextra ac finiftra inter fe librata efle,Exemplar autem chorobatis ,erit iri extremo volumine defcriptum,Et fi erit faftigium magnu,facilior erit de/
  - currendum*
  - Quot modis ducantur aquas* Caput* VII*
  - n udus autem aquse fiunt generibusvtribus,riuis per canales ftrudiles ,aut fiftulis plumbeis,feu tubulis fidilibus,quorum eas rationes funt * Si canali/ bus,vt ftrudura fiat q folidiflima/olumq* riui libramenta habeat faftiga/ ta ne minus in centenos pedes femipede,easq$ ftrudurse confornicentur, ut minime foi aquam tangat*
  - U?hi£.
  - XT£.-Z-$4-c
  - K?lriC-‘ze><f-A
  - a*caftelltim b* triplex im-mifiarium c* fornix
- p.81 - vue 169/246
- - s*fcn*~ h-CjuL-v****9^
  - LIBER
  - .*?&•* «*>
  - -4 hv cipicndumac|uamtripleximmiffarium,colloccnturqjincaftello tres fiftu
  - ksqiialiterdiuife intra receptacula coniunda,vti cum abundauerit ab ex tremis in medium receptaculum redundet,Ita m medio ponentur fiftuk i ,<p£r.^r-* omnes lacus &(abgntes,Ex altero in balneas vt vectigal quotannis popu/
  - •+ jku,lrCur**Z 4*‘'‘
  - ‘tfkL-iW-fr.
  - a* triplex im-fnifiarium bifpecus c«caftellum
  - Wimi. UU.Vi.Wftv ™*— ---£ — £ - -£——— —-------—
  - autem quare diuifa conftituerim,hsfunt caufe,vti qiii priuatim ducent, h in domos,vedigalibus cueanturper publicanos,aquarum du&us^Sin au/ *#•**•* tem medii montes erunt inter moenia & caput fontis fic erit fatiundum,vti fpecus fodianturfub terraJibrenturc^ ad faftigium,quod fuprafcriptutn eft,& fi tophus erit aut laxutnin fuo fibi canalis excidatur ,fin autem terre/ num,au t arenofum erit folum,parietes cum camera in fpecu ftruantur, & itaperducatunPuteiqj ita fint fatfti vti inter duos fin t adus»
  - vSin au tem fiftulisplumbeis duce/ tur, primum caftellum ad caput ftruatur,deinde ad copiam aqus lamne fiftularum conftituantur * esq$ fiftuk ab eo caftello colloce/ tur ad caftellum quod erit in moe nibus,Fiftuk ne minus longe pe/ *#• dum denum fundantur* qusfi ce tenarie.erunt pondus habeant in fingulos pondo ,Mcc»fi odogena rie pondoJDcccclxdi quinquage naris pondo JDc* quadragenaris pondo;cccclxxx» tricenaris pon/ do» ccclx» vicenaria* pondo ♦ ccxh Quinumdenum pondo »clxxx» denum pondo»cxx»odonumpo/ llT»-zii-f do*xcvi»quinariepondoJx»Exla titudine autem lamnarum quot digitos habuerint antequam i rb/ tundationem flebantur,magnitudinu ita nomina concipiunt fiftuk» Naqj qus lamna fuerit digitorum quinquagintacufiftula perficietur exealam/ na,uocabitur quinquagenaria,fimiliterqj reliqua*» Eaaute du&io qusper fiftulas plumbeas eft futura,hanc habebit expeditione,quod fi caput habe at librameta ad moenia motefq? medii no fuerint altiores,ut poflint iterpel lare/ic neceffe e eo^ interualla fubftruere ad librameta,queadmodu in ri/ uis & canalibus didum eft,Sin aut no longa erit circuitio,circumdudioni/
- p.n.n. - vue 170/246
- - OCTAVVS.
  - 82
  - bus,Sin autem ualles erut ppetus in declinato loco curfus dirigentur,cum uenerint ad imu,non alte fubftruitur,ut fit libramentum flongiffimum,-(Hoc aut erit uenter quod grsri.appellant mAi ^deinde cum uenerir ad aduerfum cliuu,quia ex longo fpatio uentris leniter: tumefeit,tunc expri / matur in altitudine fummi cIiui,quod fi no uenter i vallibus fadliis: fuerit^ nec fubftru&um ad libram fa&um,fedgemculus. erit,erumpet &diffoluet fiftularum commifluras.Htiam in ventrecoluitt&ria furit facienda,pergus uis fpiiitus relaxetur *
  - “'Ttkf- -zip./
  - ttf&T
  - - Qu-\* e+Cw
  - Ha?c figura cois effc pot & fiftulistdc tubulis ta fv ftilib9qIignC' foquibus hodie nonnulli iitunturt& ratio utrorocg eft: facilis* q tn ampliori deferiptioe i-digererjfed tiaecmo fatis uifaeft*
  - Ita per fiftulas plumbeas aqua qui ducent,his roriibus bellifiime poterut ^ ^ £***•-***»*— efficere 3t decurfus #arcudu<ftioncs # uetres & expreffus jte hactatian$ 1
  - cum h abebunt a capitibus admoeniafaftigi i libramentd;in ter a&us ducefi tos non eft inutile caftella collocari,Utfi quado vitiu aliquis loc9 feceritnd totum omneq^ opus cotundatur,# in quibus locis fit fadu/acilius xuenia^
  - tur, fed ea caftella neq? in decur(u,neq* in uentris planitie,neq?in expreifio nibus,necp omnino in vallibiis,fed in perpetua fiant squalitate*Sin autem minore fumptu voluerimus aqua ducere,fic erit faemdum, Tubulr crafid corio ne minus digitoru duo^t fiat ex tefta, fed ita vt hi tubuli ex Arna pa& te fint lingulati,vt alius in aliu inire couenireqj poffmnTum coagmeta eo/ rum,calce viua ex oleo fubaftafunt illinenda,# in declihatioibus libramen
  - ti vetris, lapis eft ex £1x0 rubro in ipfo geniculo collocandus *lfq? pterebra/ +**>*£** ***
  - tus, vti ex aecurfu tubulus nouiffimus in lapide coagmentet, # primiis fi/ militer librati ventris,ad eunde modu in aduerlqm cliuu,nouiffimus libra ti ventris in cauo faxi rubri hereat,# primus expreffionis ad eunde modu coagmentetur,Ita librata plahitiatubulorum acdecuxfus & expreflionisl non extolletur,Nancp vehemens fpintus in aqus duftide folet nafei, ita ui etiam faxa perrumpat,nifi primumleriiter # parce a capite aqua imittat,
  - & in geniculis aut verfuris aliigationibus,ant pondere faburrs conrinea/
- p.82 - vue 171/246
- - M-f.
  - Vfkt-
  - LIBER
  - tur,reliqua ofa vti fiftulis plubeis ita (ut collocan<k*Ite cu prio aqua a capi »£•***< te imittit an fauillaimittet ,uti coagmenta fi q funt non fatis oblita,fauilla oblinantur^Habent autem tubulorum du&iones ea commoda. Primum in opere q> fi quod vitium fa&um fuerit,quilibet id poteft reficere,etiamq*
  - ___inulto falubrior eft ex tubulis aqua qua per fiftulas, quod per plumbum
  - " w % <****' uidetur efle ideo uicibfa^ex eo ceruffa nafeitur * Hxc autem dicitur efle nocenscorporibus humanis,ita fi qfrdd ex eo procreatur id eft tiitiofum, non eft dubium quin ipfum quoqjno fit infalubre^xemplar autem ab ar/ tificibus r1—L * -—**------------------------11 ™
  - >4*** Anhi* fuffx*
  - **r^***->‘v“;
  - poris
  - coi
  - 'it^friSfe eo^2 fanguinisuirtutes, Itaqj
  - 4 Wwid p*
  - minimefBfiilis prumbeis aqua duci videtur,fi uolumus eam habere falu/ brem,faporem quoq? meliorem ex tubulis e(Te quotidianus poteft indica/ re uiftus,q> omnes exthi&as cum habeant uaforum argeteorum menfas,ta men propter faporis integritatem fiailibus utuntur,Sin autem fontes non funt unc}c dutftiones aquarum faciamus,necefle e puteos fodere.In puteo/ rum autem foflionibus non eft contemnenda ratio,fed acuminibus foler/ tia^magna naturales rerum rationes confideradas ,q? habet multa uariaqj terta ifflEgenera^ft enim vti reliquae res ex qtuor principiis compofita,8£ primumeftipfa terrena,ITaBetqj ex Humore aqua* fotesjtem calores unde etiam fulphur,alumen,bitumen nafeitur,aerifqj (piritus immanes ,qui cu graues perinteruehiafiftulofaterraeperueniuntaa foffionem puteorum, it ibi homines offenduntfodientes,haturali uapore obturant in eom nari bus fpiritus animales ,ita qui non celerius inde efFu giut, ibi in terimuntur, flOC autequibus rationibus caueatur/ic erit faciundii,Lucerna accenfade mittamr,quae fi permanferit ardens fine periculo defcedeturfSm autem eri pietur Imnen^T^aporis,tunc 1 4- ,v uk»*4 entur aeftuai
  - a>&t~
  - ff?(k.t9c $
  - c /tu
  - ,Vuc*£ enturseftuaria ita (quemadmodum per nares) fpiritus exseftuariis diflipa/ ****** buntur,Guiri&c fic explicata fuerint dt ad aquam erit peruentum, tuc pn
  - teus ita fepiatur ftrudhira,ne obturentur uenze,Sin autem loca dura erunt,
  - 4- aut inimum vena: penitus nonfuerint,tuncfigninis operibus ex te<ftis,au£
  - %*^c*a**~ a fuperioribus locis excipienda funt copi»,In figninis autem operib0 hsec
  - funt facienda,uti arena primum puriflima afperrimaqj paretur, cemetum 4 s* de filice frangatur ne grauius q librarium, calx quehementiflima morta/ «**'*
  - riothifccatur,ita ut quincp partes aren* ad duas calcis refpondeantTmorta \ rio cementum addatur,ex eo parietes in fofla ad libramentum altitudinis
  - 0-<s******* futuraedeprefla,calcentur ue&ibus ligneis ferratis,Parietibus calcatis in medio quod erit terrenum exinaniaturadlibramentumimumparietum,
  - & exequato folo ex eodem mortario calcetur pauimentum ad craflitudi/ jiet%quae coftituta fueritJEaautcm locafi duplicia aut triplicia fafta fue/
- p.n.n. - vue 172/246
- - NON VS*
  - 83
  - rint,vtipercolati6ibus aquas tranfinutari pollint,multo falubrioreci9 vfu efficient,Limus enim cu habuerit quo fubfidat Jimpidior aqua fiet, & fine odoribus conferuabit faporem; fi non,fale addi neceffe erit, & extenuari. v
  - \VkillX*——* -5
  - c. mortatifi
  - a.Fiftucafeu uedes lignei b^opus ngiJl-num
  - Quas potui deaq virtute & varietate,qfcp habeat vtilitates,quibufi$ ratio nibus ducatur 8C pbetur,In hoc uoluminepofui,de gnomonicis vero re/ bus $£ horologiorum rationibus infequenti perferibam*
  - M. VITRVVII DE ARCHITECTVRA.
  - LIBER NONVS.
  - b BILIB V S athletis,q olympia,pithia,ifthmia,ne/ mea,uidflent,grascop2 maiores ita magnos honores conftituerut,vti no modo in couentu ftates cu palma & corona ferat laudes,fed etia cu reuertant in fuas ci/ uitates cu vidoria triuphantes quadrigis i moenia & in patrias inuehant e req publica perpetua vita con/ ftitutis vefligalibus fruant, Cu ergo idlua3uerta ad miror quid ita no fcriptonEruTiiaeFonores etiaqj maiores fint tributi, qui
  - L iii
- p.83 - vue 173/246
- - LIBER
  - mT££-2$3-1
  - infinitas vtilitates seuo ppetuo oibus gentibus pftant, Id enim magis erat
  - inftitui dignu,$athletse fuacorpora exercitatioibus efFiciuntfomora/m
  - ptores non tofe fuos fenfus pficium,SS eHabmmiliBns ad difeendum, & aios exacuendo s^paSntesprsecepta, Quid enim milo crotoniates,q> fuit inui&us prodeft hominibus?aut eseteri q eo genere fuerat ui&ores,nifiq> du uixerut ipfi inter fuos ciues habuerat nobilitate,Pythagoraz uero prace pta,Democriti,Platonis?AriftoteIis^teroru9 fapietum quotidiana ppe/ tuisinSnftriis culta,ndTolufuisciuibus,fedetiaomnibus getibusrecentes & floridos edunt frudus,e quibu s qui a teneris statibus do£rina^ abuda tia fatiant,optimos habent fapietiaz lenfus, inftituuntq* ciuitatibus huma/ nitatis mores,sequa iura^eges,quibus abfentibus,nulla pot effe duitas ico lumis,Cu ergo tanta munera ab feripto^ prudetia priuatim publiraq? fue rint hominib9pparata,non folu arbitror palmas & coronas his tribui opor tere,fed etia decerni triumphos,# inter deo^ (edes eos dedicandos,iuaica ri,Ho^ aut cogitata vtiliter hominibus ad vita explicanda, e plunbus/fin/ gula pauco^ vti exepla pona,qux recognofcetes neceffario his tribui ho/ nores oportere hoies confitebuntur ,# primu platonis e multis rocinatio/ nibus utiliffimis una queadmodu ab eo explicata fit,ponam*
  - Platonis inuentum de agro metiendo* Caput* I*
  - L ocus aut ager paribus lateribus fi erit quadratus,euqj oportuerit iterum ex paribus lateribus duplicare,quia id genere numeri ac multiplicationibus non inuenitur,eo deferiptionibus lineapi emendatis reperitur, Hft aut eius rei hsec demoftratio^Quadratus locus qui erit longus alatus pedes denos efficit ares pedes centu,Si ergo opus fuerit eum duplicare,# area pedu du centorum item ex paribus lateribus facere,quaerendum erit qmagnum la/ tus eius quadrati fiat,ut ex eo ducenti pedes duplicationibus areae refpon/ deant,ld autem numero nemo poteft inuenire ,nanq* fi*xiiiLconftituentur erunt multiplicati pedes,exevi* Si*xv*pedes *ccxxv* Ergo quonia id no ex plicatur numero in eo quadrato longo # lato pedes dece,qua; fuerit linea ab angulo ad angulum diagonios perducatur,vti diuidatur in duo trigo/ nasequa magnitudine,fingulaareaepedum quinquagenum,adeius linea* diagonalislongitudinemlocus quadratus paribus lateribus deferibatur, Ita a magna duo trigona in minore quadrato quinquagenum pedum li/ neaaiagoniafuerint defignata,eadem magnitudine,& eodem pediim nu/ mero quatuor in maiore erut effe&a ,Hac ratioe duplicatio grammicis ra/ tionibus aPlatone uti efl: fchema fubfcriptum,fuit explicata*
- p.n.n. - vue 174/246
- - NON;VS.
  - 84
  - a* latera qus> drati pedum denmqai efficiunt are* ped* quadra/ to?:* ioo. b* linea dia*# colat ex qua fiducaf quadratum «6* e* d.e*id erit pedum quadratorum duce-torum*
  - De norma pythagoricum inuentum ex hortogonii trigo ni deformatione* Caput* II*
  - ii tem pythagoras normam fine artificis fabricationibus inuentam often/ dit,&q magno labore fabri normam facientes vix ad uerum perduce/ re poflunt,ld rationibus & methodis emendatum ex eiusprasceptis ex/ plicatur ,Nanq* fi fumantur regulas tres,e quibus una fit pedes tres,alte/ ra pedes quatuor,tertia pedes quinque,hasqj regule interfe compofitas tangant alia aliam fuis cacuminibus extremis fchema habentes trigoni, deformabunt normam emendatam,Ad eas autem regularum fingula/ rumlongitudines,fifingulaquadrata paribus lateribus defcnbantur, quod erit pedum trium lat°,areas habebit pedes nouem,quod erit qua/ tuor,fexdecim,quod quinq^ erit,uigitiquinqj*Ita quantum areas pedu numerum duo quadrata ex tribus pedibus longitudinis latera,& qua/ tuor efficiunt,asque tantum numerum reddit vnum ex qnq? defcriptu*
  - L iiii
- p.84 - vue 175/246
- - LIBER
  - a* tegula pedum trium* b* regula pedu quatuor c« regula, pedum qnqj, di quadratu pedu nouem e» quadratu pedu fexdeci f« quadratu pedu uiginti quinqf v
  - 'Tfc.-m • c id pythagoras cum inueniflet noti dubitans a mufis fe in ea inuentioiie
  - monituni,maximas gratias agens,hoftias dicitur iis immolauiffe*Ea au tem ratio quemadmodum in multis rebus & menfuris eft vtilis, etiam i aedificiis fcalarum $dificationibus,uti temperatas habeant graduum 1 i/ brationes,eft expedita,Si enim altitudo contignationis ab lumma coa/ n evagatio**' ratione ad imum libramentum diuifa fuerit in partes tres,erit eam qncp
  - .I in fcalis,fcaporum iufta longitudine inclinatio, Nam cjmagnse fuerint !
  - ter contignationem'&imum libramentum altitudinis partes tres,, qua/ tuor a perpendiculo recedant,& ibi collocentur interiores calces fcapo/ xfU??; a rum,Ita enim erunt temperata* graduum & ipfarum fcalarum colloca/
  - tiones,Item eius rei erit fubfcripta forma*
- p.n.n. - vue 176/246
- - NON VS*
  - 8?
  - ai cotinetpar-tes tres ab fuma coaxatione ad imum Jibramentu bf {capus par-tiumgn^ cuius inclinatio iufta latione pficifjgradi-bu% fatis co-rnoda.
  - c.pattiu qua-tuondu rece-dim9ab imo ppendiculo partiu trium ufqj ad calce fcapi.
  - d* retradio graduu? quas (fi.c.fueritpe-du fexdeci) ea erit ped.i» e. altitudo graduutmea-dem ratione erit unciam nouem*
  - Quomodo portio argenti auro mifta in integro opere deprashen/ di difcerniq* poflit* Caput* III*
  - ^ rchimedis vero cum multa miranda inuenta 8C uaria fuerint,ex omnibus etiam infinita foIertia,id quod exponam,uidetur efTe expreflum nimium,
  - Hiero enimfiracufis au&us regia poteftate,rebus bene geftis,cum auream
  - coronam uotiuam diis immortalibus m quodam fano conftituiflet pone/
  - dam.immani pretio locauit faciendam.# aurum advfacoma appendit re/ .
  - demptori,Is ad tempus opus manufadlum fubtiliter regi approbauit & ad .%***
  - facoma pondus coronas uifus eft pneftitifTe*Pofteaq indicium e fa<ftum,de/ /$>
  - pto auro tantumdem argenti in id coronarium opus admixtum effe, Indi/
  - fnatus Hiero fe contemptum, nec$ inueniens qua ratione id furtum reprse /J?
  - enderet,rogauit Archimedem vti i fe fumeret fibi de eo cogitatidem*Tuc j is cum haberet eius rei curam,cafu uenit in balneu, ibiq? cum in folium de v f&c ^ *
  - fcenderet,animaduertit quantum corporis fui in eo infideret,ratum aquas extra folium effluere,Itaque cutri eius rei rationem explicationis offendiD fet non eft moratus , fed exiliuit gaudio 'morus de: folio, & nudus va / dens domum uerfus fignificabatclara uoce inueniffe quod quererer, Nam currens identidem grxcx clamabat su j3Hx.oL 6upxx.ct* Tum uero ex eo. at/ uentionrs ingreffu duas dicitur fecifle maflas asquo podere,quo etiam fue/ rat corona,vnam ex auro,alteram ex argentoICum ita feciflet ,vas aniplu adfummalabralmpleuit aqua,in quo demifit argenteam maffam , Cuius quanta magnitudo in vafe deprasfla eft,tantum aquse effluxit, Ita exempta
- p.85 - vue 177/246
- - LIBER
  - mafla,quato mitius fa&um fuerat refudit,fextario menfus, vt eode modo quo prius fuerat ad labra aquareturJta ex eo muenit, quaturn ad certum pondus argenti certa aquamenfura refpdderet*Cum id expertus eet,tu au ream mafflam fimiliter pleno vafe detnifit,& ea exempta,eadem ratione me fura addita,inuenit ex aqua non tantum defluxiffe,fed tatum minus, qua/ to minus magno corpore eodem poiidere auri maffa efflet qua argenti» Po/ ftea uero repleto vafe in eadem aqua ipfa corona demifla,iuenit plus aqua defluxiffe in coronam,qua in auream eodem pondere mafflam, & ita ex eo quod plus defluxerat aqua in corona,qua in maffa ratiocinatus, deprahe/ dit argenti in auro mixtionem,& manifeftumfurtum redemptoris ♦
  - TranfFeratur mens ad Archita tarentini & Eratofthenis cyrenei cogitata * Hi enitii multa & grata a mathematicis rebus hominibus inuenerunt,Itac£ cum in cateris inuentionibus fuerint grati,in eius rei concertationibus mi xime funt fufpe&u Alius enim alia ratione explicare curauit,quod delo im peraueratrefponfisapollo,utiaraeiusquantum haberet pedunrquadra/ ^ ^ torum,id duplicaretur,& itafore,ut hi qui efflent in ea infula tunc religio/
  - ».31*. * ne liberarentur,Itaqj architas cylindrorum defcriptionibus ,eratofthenes:
  - qrganica mefolabi ratione idem explicauerunt»
- p.n.n. - vue 178/246
- - NON VS,
  - % 3*3-^
  - $ 6
- p.86 - vue 179/246
- - LIBER
  - (jL n& CuPcruyrAjnnir 4rix cnM M ; -dUJblrvarS 6*
  - „U £ite Cbv<*> '&K<moMs )?&£ y3'a
  - yt-cvmtrrchenjtb, ctcm^CvAc •
  - TiM*. (zi.iy.A
  - {{?(»£-31 f. i
  - ec i.. m-hm .f&r-aa. J
  - #S?#ri*f«£w> £o4*>esnJj
  - n?foL$u>-l
  - cum Varrone conferent fermone de lingua latina,No minus etiam plures philologi cu grxcopz Capientibus multa deli berantes,fecretos cu his uide/ buntur habere fermones,Et ad fumma fapientium feriptorum fentetix cor poribus abfentibus uetuftate florentes,cu infunt inter cofilia & difputatio nes,maiores habent q prxfentiu funt audoritates oes,Ita<$ cx&r his audo/ ribus fretus,fenfibus eorum adhibitis,& confiliis ea uolumina cofcripfi, & prioribus fepte de xdificiis,odauo de aquis,in hoc de gnomonicis rationi bus,queadmodum ese radiis folis in mundo furit per vmbratn gnomonis i uentx,quibufcg rationibus dilatentur,aut contrahantur explicabo*
  - De gnomonicis rationibus ex radiis folis per vmbram inuentis & mun do atq* planetis* Caput* IIII ♦
  - a aut funt diuina mente coparatahabentqj admirationemagnam confide/ rantibusyj vmbra gnomonis xquinodialis,alia magnitudine eft athenis, alia Alexandrise,alia Romse,non eadem placentix,cxterifqs orbis terrarum locis,Itacj longe aliter diftant deferiptiones horologiop?,loco^ mutatioi/ bus,Vmbra^emxquinodialiumagnitudinibusdefignaturanalemmato/ rumformse,ex quibus perficiunt ad ratione loco^ & vmbrxgnomonu ho rarum deferiptiones, Analema eft ratio coquifita folis curfu & vmbrx cre/ fcentis a brumas obleruatione inuenta,e qua per ratioes architedonicas cir ciniq* deferiptiones eft inuentus effedus in mundolMundus aut eft ommu naturae rep&onceptio fumma,cceluqjfideribus conformatu,iduoluit co/ tinenter circu terram atq? mare per axis cardines extremos,Nanqj in his lo/ cis naturalis poteftas ita architedata eft,collocauitq? cardines tancj centra, vnum a terra 8/ a mari in fummo mundo,ac poft ipas ftellas feptetrionum*
  - orbi culos,tanq circu centra,vt in torno pfecit,qui grxee ts-o' Ao i nominan/ tur,per quos peruolitat fempiterno coelum,Ita media terra cu mari, centri loco naturaliter eft collocata,His natura difpofitis,ita uti feptetrionali pte aterraexcelfius habeat altitudine centru, in meridiana aut parte iferiori/ bus locis fubiedu a terra obfcuret ,tunc etia per mediu tranfuerfa, 8L incli/ nata in meridie circuli delata zona duodecim fignis eft coformata,qux eo/ rum fpecies ftellis difpofitis duodecim partibus peraequatis exprimitdepi dam a natura figurationem,Itaq* lucentia cum mudo reliquoc^ fideru or/ natu circu terra mareq? peruolantia curfus perficiunt ad coeli rotunditate* Omnia autvifitata 8i inuifitata temporum nccefiitudine funt coftituta, ex quibus fex figna numero fupra terra cu coelo puagantur, extera fub terra mbeuntia,ab eius vmbra obfcurant, Sex autem ex his femp fupra terra ni/ tuntur,Quanta pars enim nouiflimi figni deprxflione coada uerfatione fu biens fub terra occultatur, tantudem eius contrarix verlationis neceflitate fuppreffa rotatione circuada trans e locis no patentibus & obfcuris egredi tur ad lucem,Naq3 vis vna 8C neceffitas vtrunqj fimul orientem 81 occiden/
  - cmmus cairaimM. V fivlw
  - Alte^ trans contra fub terra in meridianis partibus,ibiq? rircueogjcardinfi
- p.n.n. - vue 180/246
- - NON vs:
  - K-yt-c
  - ti-li
  - 87
  - tem perficit,Ea autem figna cum fint numero^xii. partefq? duodecimas fin/ gula poflideant mundi,uerfenturcp ab oriente ad occidentem continenter tunc per ea figna contra rio curfu luna,ftella mercurii,ueneris,ipfe fol,iteq* martis,& iouis & faturni,utpergraduu afcenfione percurrentes, alius alia circuitionis magnitudine ab occidente ad oriente in mundo peruagantur, Luna die o&auo & vigefimo 6C amplius circiter hora,coeli circuitione per/
  - tente uadens tranfit,ita duodecim menfibus duodecim figno^ interualla p uagando,cu redit ad id figriu unde coeperit,perficit fpatiu uertetis anni, Ex eo,que circulu luna terdecies in duodecim menfibus percurrit,eu fol hifde mefibus femel permetitur,Mercurii aut & ueneris ftellas circum folis radios folemipum vti centru itineribus coronates,regreffus retrorfum & retarda tionesfaciunt,Etia ftatiombusppter ea circinationem moratur in fpatiis fi gno^,ldautita efle maxime cognofcitur ex ueneris ftella,q> ea cum fole fe quatur ,poftoccafumeiusapparens i coelo,clariffimeq? lucens vefperugo vocitatur,aliis aute temporibus eii antecurrens,& oriens ante lucem, luci/ fer appellatur,Ex eocp nonnucj plures dies in vno figno comorantur,alias celerius ingrediuntur in alterufignu,Itaqj q> no seque peragunt numerum dierum in fingulis fignis,quantufunt morate prius, tranfiliendo celeriori/ bus itineribus perficiunt iuftu curfum,Ita efficitur uti q> demorent in non/ nullis fignis nihilominus cum eripiunt fe a necefli tate mora, celeriter cofe/ quantur iufta circuitione Jter aut in mundo'mercurii ftella ita peruolitat, uti trecentefimo & fexagefimo die per figno^ fpatia currens perueniat ad id fignu,ex quo priore circulatione coepit facere curfum & ita persequatur eius iter ,ut circiter tricenos dies i fingulis fignis habeat numeri rationem, Veneris aut cu eft liberata ab impeditione radio^ folis*xxx* diebus perctir/ rit figni fpatiu,quo minus quadragenos dies i fingulis fignis patitur, cum ftatione fecerit,reftituit eam fumma numeri in uno figno morata, ergo to/ tam circuitionem in coelo quadrigentefimo 8c o&ogefimo & quinto die p menfa,iterum in id fignu redit ex quo figno prius iter facere coepit,Martis vero circiter fexcentefimoo&ogefimotertio die fiderum fpatia peruagan/ do peruenit eo,ex quo initium faciendo curfum fecerat ante, & in quibus fignis celerius percurrit cu ftationem fecit explet dierum numeri rationem Iouis aut placidioribus gradibus fcandes contra mundi uerfatioem circiter isfexagintaqnque diebus fingula figna permetitur,& confiftit p an
  - tricentisl
  - Ef.317^
  - 3*7-fr-
  - i* %C-$17-a
  - v TtiC.jij- c
  - nos vndecim & dies tricetosfexagintatres,& redit in id fignum,in quo an/ teduodecim annos fuerat*Saturni uero menfibus undetriginta & amplius paucis diebus puadens per figni fpatiu,anno nono 8t uigefimo circiter die bus*dx*in quo ante tricefimo fuerat anno in id reftituitur,ex eoqj quo mi/ nus ab extremo diftat mundo,tanto maiorem circinationem rotae percur/
  - 2..-24-X
- p.87 - vue 181/246
- - LIBER
  - VB&/-31*- *
  - „vt. Acies ocntorm / -THr-13-''3J9-,L
  - 3^.3/. <t
  - fijentercf, pro aftoi, £bdfr-j
  - tendo,tardior uidetur effejfii autem qui fupra folis iter circinationes pera/ guntf,maxime cum in trigono fuerint,quod is inierit,tum non progrediu/ tur,fed regreflus facientes morantur,donicu idem fol de eo trigono 1 aliud fignum tranfitiohe feceritjd aut nonullis fic fieri placet,quod aiunt, folem cum longius abfit abftantia quadam,non lucidis itineribus errantia per ea fidera obfcuratis morationib9 impediri,Nobis uero id no uidetur,Solis *n* fplendor perfpicibilis & patens fine vilis obturationibus eft per omne mu dum,ut etiam nobis apparet cum faciunt ese ftellaj regreflus & moratioes.,
  - Ergo fi tantis interuallis noftrafpeties poteftidanimaduertere,quidita di "TSr.21.2j.-f uinitatibus fpledoribufq aftrope iudicam9 obfcuritates obiici pofle ,Ergo potius ea ratio nobis conftabit,q? feruor queadmodu omnes res euocat, & ad fe ducit(ut etiam frudhis ex terra furgentes in altitudinem per. calore ui demus,non minus aqua; vapores a fontibus ad nubes per arcus excitari) ea dem ratione folis impetus vehemens radiis trigoni forma porreffiifeque/ tes ftellas ad fe perducit,# ante currentes ueluti refrenando retinedoqj no patitur progredi,fed ad fe cogit regredi,811 alterius trigoni fignum ee,For tafledefiderabitur quid ita fol quinto a fe fign o potiufqfecundo aut tertio qua; funt propiora faciat in hi/feruoribus retentiones,ego queadmodum id fieri uiaeatur expona, Eius radii in mundo uti trigoni paribus lateribus forma lineationibus extendatur,id aut nec plus nec minus eft ad quintum ab eo figno,Igitur fi radii per omnem munaum fufi circinationibus uaga/ rentur,ne9 extentionibus porre&i ad trigoni formam linearetur, propio/ ra flagrarent,id aut etia euripides grxcopi poeta animaduertifle uidet, ait enim,Que longius a fole effent,hasc vehementius ardere,propiora uero co teperata habere,itaq* feribit in fabula phsetontefic l x.dfei tc* Ts-opjcp* •• ^.c
  - Irfvq i\jKfdLTzx&+Si ergo res 8C ratio & teftimonium poeta; veteris id often dit,non puto aliter oportere iudicari,mfi queadmodu de ea re fupraferi/ ptum habemus,Iouis aut inter martis # faturni circinatione currens,maio rem cj mars,minore q faturnus peruolat curfum,Ite reliqua? ftellse,quo ma ioreabfuntfpatio ab extremo coelo proximaq habent terrae circinatione, celerius percurrere uidentur,q qua;cunq? earum minorem circinationem peragens, fepius fubies prseterit luperiorem,Queadmodum fi in rota,qua figuli uruntur impofitse fuerint fepte formica;,canalefcp totide m rota fa<fti fint circu centrum in imo,ad crefcentes ad extremu in quibus ha; cogantur circinatione facere,uerfeturqj rota in alteram partem neceffe erit eas contra rota; uerfationem nihil minus aduerfus itinera perficere, # quse proximu centrum habuerit celerius peruagari,quecg extremum orbe rota; peraget^ et iam fi seque celeriter ambulet,propter magnitudine circinationis multo tardius perficere curfum, Similiter aftra nitentia cotra mundi curfum fuis itineribus perficiunt circuitum jed coeli uerfatione redundationibus refe/ runtur quotidiana temporis circulatione*Efle autem alias ftellas tempera/
- p.n.n. - vue 182/246
- - nonvs; gg
  - tas,alias feruentes,etiaqj frigidas, hsec cffe caufa uidecur, q? omnis ignis in fuperioraloca habet fcandente Hamam,Ergo folxthera,qui eft fupra fe ra/ diis exurens efficit candete in quibus locis habet airfum martis ftella, itaq$ ferues ab ardore folis efficitur,Saturni autem q> eft proxima extremo mun/ do tangi tcp congelatas coeli regiones,uehemeter eft frigida ^Ex eo iouis cu inter vtriufq* circuitiones habeat curfum, a refrigeratione caloreq? eorum mediOjConuenientesteperatiftimofqj habere videt effetfusDezona ,xiu fi gno^ & fepte aftrorum contrarioq* eo^ opere ac cur fu, quibus rationibus & numeris tranfeunt ex fignis in figna & circuitum fuu perficiant, vti a prx ceptoribus accepi,expofui,nunc de crefcenti lumine iunx diminutioneqj, vti traditu eft nobis a maioribus,dica,Berofus qui a caldeorum ciuitate fi/ ue natione progreflus in afia,& difciplina patefecit,ita eft prof effus, pilam efle exdimidia parte candente,reliqua habere ceruleo colore,Cum aut cur/ fiim itineris fui peragens fubiret orbe folis,tunc eam radiis & impetu calo/ ris corripi cdnuertiq? cadente,propter eius proprietate luminis ad lumen, Cum aute ea euocata ad folis orbes fuperiora fpe<ftet,tunc inferiore partem rius,q> candens no fit propter aeris fimilitudinemobfcuramuideri,cu ad perpendiculum extet ad eius radios totu lumen ad fuperioreni fpeciem re/ tineri,& tunc eam uoeari primanum prasteriens uadit ad orientis coeli par tes,relaxari ab impetu folis,extremaqj eius partem candentix,oppido cj te/ nui linea ad terram mittere fpledore,& ita ex eo eam fecuda uoeari, Quoti/ diana aute uerfationis remiflione,tertiam,quarta, idies numerari, feptimo die fol cu fit ad ocridete,lunaaute inter orietem & occidente medias coeli te neat regiones,q? dimidia parte coeli fpatio diftet a fole,ite dimidiam cande tix conuerfam habere ad terra,Inter fole uero & lunam cum diftet totu mu di fpatium & Iunx orietis orbe fol retrofpicies,cum tranfit ad occidente,ea q? longius abfit a radiis remifla,quartadecima die plena rota toti0 orbis mit tere fpledorenveliquofq} dies decrefcetia quotidianaad perfedioneluna/ ris ttienfis verfationibus & curfu a fole reuocationibus fubiretota,radiofqj eius etiam meftruas die^ efficere rationes*Vti aut Ariftarchus famius ma/ thematicus uigore magno rones uarietatis difciplinis de eadem reliquit ex rf-3**-* ponam,Non enim latetlunafuum propriuq* non haberelume,Sed ee vti fpeculum,& a folis ipetu recipere fplendore,Naq^ luna de fepte aftris arcu lum proximum terrx in curfibusminimuperuagatur,Itac£ quot mefibus fubfota folis radiofqj primo die anteq preterit latens obfcuratur,& quoni am eft cum fole,noua uocatur,poftero aut die quo numeratur,fecuda, prx teriens a fole^uifitatione facit tenue extremx rotundationis,Cum triduu re ceflita fole,crefcit & plus illuminatur,quotidie vero difcedes cum perue/ nit ad die feptimu diftans a fole occidete,circiter medias coeli regiones, di/ midialucet^eius qua; ad fole pars fpe<ftat,ea eft illuminata,Quarto aute decimodie cu in diametro fpatio totius mudi abfit a fole pficitur plena, 6C;
  - 3i9J
  - vT*»r-22..z^.^
  - . V roU t i. jvitmXibf / TUr. 20. - 2.?. i Mmf-
- p.88 - vue 183/246
- - LIBER
  - V?£f-324.C
  - oritur cum (olfit adoccidete,ideo q> cotum fpatium mundi diffians confi/ ftit contra,& impetu folis totius orbis in fe recipit fpledore, Septimodecii mo die cu fol oritur,ea prsfla eft ad occidente,vigelimo & altero die cu fol eft exortus luna tenet circiter medias coeli regiones, & idquod fpeftat ad folem habet lucidu,in reliqs obfcura,Itetn quotidie curfum faciendo circi/ ter o&auo&vigelimo die fubit radios lolis,& ita meftruas perficit ratioes, Nunc vt in lingulis menlibus fol ligna peruadens, auget & minuit dierum & horarum fpatia dicam ♦
  - De folis curfu per duodecim ligna* Caput* V*
  - J s nanqj cum arietis lignum init,& partem o&aua peruagatur,perficit sqno <5hum vernu,cum progreditur ad caudam tauri hdufqj vergiliarum,e qui/ bus eminet dimidia pars prior tauri,in maius fpatium mundi,q dimidium procurrit,procedens ad feptentrionale partem^ tauro cum ingreditur in/ geminos,exorientibus uergiliis magis crefcit fupra terram,& auget fpatia dierum,deinde e geminis cum init ad cancrum,qui breuiflimum tenet coe li fpatium,cum puenit in parte odtauam perficit lolfticiale tepus,& perges peruenit ad caput &pe<ftus leonis,q> ei partes cancro fu nt attributi,Ex pe 61ore aut leonis & finibus cacri,folis exitus percurres reliquas partes leonis (minuit diei magnitudine 8t circinationis,reditq? in gemino^ squale cur/ fum, Tuc uero a leone tranfies in uirgine progrediefqj ad linum ueftis eius contrahit circinatipne 8l iquat ea quam taurus habet curfus ratione,E uir gine au te progredies per linu.qui linus libri partas habet primas ,in libri parte o<ftauA perficit a?quino<ftiuautunale,quicurfussquat ea circinatio/
  - mlms
  - i.yLl. *
  - v^-323->
  - E fcorpione cu percurredo init (fagittarium ad flemina eius, contra&iore diurnum per volat curfum,Cum autem (cipit a foeminibus fagittarii, qui pars eft attributa capricorno ad parte ocftauam,breuiiTimum coeli percur/ rit fpatiu,Ex eo a breuitate diurna bruma, ac dies brumales appellantur ,E capricorno aut tranliens in aquarium adauget,& exxquat fagittarii longi/ tudihe diei fpatium, Ab aquario cu ingreflus eft in pifces fauonio flate Icor piorius comparat squalem curfum,Ita fol ea ligna peruagando certis tem ponbus auget aut minuit dierum & horarum ipatia,Nunc de ceteris fideri bus‘qus funt dextra ac liniftra zonam ligno rum, meridiana,feptentriona liq? parte mundi ftellis difpolitafigurataqj, dicam*
  - ’ 'De lid eribus qus funt a zodiaco ad feptetrionem* Capiit, VI*
  - N anqj feptentrio,que grsci nominant c^Wojj,(iue IX! khji, habet poft fe coi/ locatum cuftodem, Ab eo no longe conformata eft uirgo,cuius fupra hu/ merum dextra lucidiffima ftella nititur,Qua noftri prouindemia,maiores grsci Tspo jMfrnji uocant&aadteautjmagis fpecies eius eft colorata,Item alia contra eft ftella media genuorum cuftodis aufti,qui ar&urus dicit, Eft
  - ibi
- p.n.n. - vue 184/246
- - NON VS.
  - 89
  - ibi dedicatus e regione capitis fcptetrionis tranfuerfus ad pedes geminoru auriga, ftatq? i fumo cornu tauri,Iteq$ m fumo corriu leuo ad aurige pedes vna tenet pte ftella,& appellataurigse manMfedi,capra leuo humero tau/ ri qde & arietis,ifuppfeus dexterionb9 fubtercurres bafim vergilia^, fini/ fteriorib9 caput arietis & manu dextra inites cafliopea? fimulacro, leua fu/ pra auriga tenet gorgoneu ad fumu caput,fubiiciefqj andromedas pedibus, Itepifces fupra andromeda&eius vetre 8Ceq,q fut fupra fpina eq, cuius ve tris lucidiflima ftella finit ventre eq & caput andromedas, Manus androme dae dextra fupra cafliopese fimulacru e coftituta, leua fup aqlonare pifce, Ite aqrii fupra eq caput,Eq vngute attigut aqrii genua,cafliopeas meaia eft de dicata Capricorni fupra i altitudine aqla & delphin9,fcdm eos e fagitta, Ab ea at volucris,cui9 pena dextra cephei manu attingit 8C fceptru, leua fupra cafliopese mitit ,fub auis cauda pedes eq fut fubte&i,ide fagittarii fcorpiois libras ifup ferpes fumo roftro corona tagit,ad eu mediu Ophiuchus i maib9 tenet ferpete,leuo pede calcas media frote fcorpioispte Ophiuchi capitis»
  - AmeJkm*
  - a. circulus
  - ticus.
  - b*urfa maior
  - c. ^perfeus
  - d. auriga e» gemini
  - f. tropicus cacti.
  - g. cancer*
  - h. leo
  - i* linea eclipticae K* taurus I. gorgonefi m* canis n* orion
  - o. linea aequi-nodialis.
  - p. hydra
  - q. nauisar* gos
  - r/eridanus C lepus, t. canis' fyri9 u* tropicus capricorni In hac figura & in fecpiett no oiaqder feribit auftor faftafunttna ad ea defcn> bendafphera folida opus eflet:& hodiernus horum ufus diuer* fus^ft.
- p.89 - vue 185/246
- - LIBER
  - Mcrhtr mjwf Nonlongepofitueftcaputeiusquidici£'neflfosjn^enib9aut ebff facilio/
  - "**' rcs.ffit capitu vertices ad cognofcedu,Qd no obfcuris ftellis fut coformatiV
  - Pesingeniculatiadidfulcitcapitistpsferpetisfcuius arfluriuquifeptetria ftcs dicunt iplicat9,parue p eos fletf it delphin9,cotra uolucris roftru eftp ' polita lyraJnter humeros cuftodis ^geniculati corona eft ornata,In feptS
  - trioali vero circulo, dux polita? fut ar&i fcapula^ dorlis iter fe c6pofita?,8£ petftorib9auerfc,eqb9minor x.vjjo<rouj>cL,maior sA<x.k agrxcisappellat,ea ruqj capita iter fe defpicietia fut coftituta,caude capitib9 earu aduerfa? con/ traq* difpolitae figurant *Vtroruq* em fuperado eminet in fumo p caudas eo ffk, f* j*u ee dicit, Ite ferpes e porreftaasqua ftella qua? dicit poft polusjplus elucet
  - e£"a* circu caput maioris feptetrionis,Naqj qua efl: proxima dracone circum ca/
  - put ei°iuoluit ,vna uero circu cynofura? caput iie<fta e fluxu,porre<fta<$ J>/ xime ei9 pedes,Hac aut ftorta replicatae^ fe attolles reflexit a capite mino/ ris ad maiore cotra roftru & capitis tps dextru,Ite fupr a cauda minoris pe/ des fut cephei,ibiq? ad fumu cacume facietes ftella fut trigonu parib9 lateri bus infup arietis fignu,Septetrionis aut minoris & cafliopea limulachri co plures lunt ftella cofufa,Qua funt ad dextra orietis iter zona figno^ &fe/ ptetrionufydera i coelo difpofitadixi,Nucexplicaboqua?adfimftramori entis meridianifqj partibus ab natura funt diftributa*
  - De fydenbus qua funt a zodiaco ad meridiem* Caput* VII*
  - i p nmumlub capricorno fubie&us pifeis auftrinus cauda profpicies cephea, ab eo ad fagittariu locus efl: inanis,Turibulu fub fcorpionis aculeo,Cetau^ ri priores partes proxima fun t libra,et fcorpione tenet in manibus,Simula erum id qd beftia aftroru periti nominauerut, ad uirgine,& leonem,& ca/ erum,anguis porrigens agme ftella^ itortus fubcmgit regionem cancri eri gens roftru ad leone,medio<$ corpore fuftines craterem,ad manuqj virgi/ nis cauda fubiciens,in qua ineft coruus,Quae aut fut fuprafcapulas paque funt lucentia ad anguis iterius vetris,fub caudam fubie<ftus efl: centaurus* luxta craterem & leonem nauis eft,qua nominat argo,cuius prora obfcu/ ratur,fed malus & quse funt circa gubernacula eminentia vident ,ipfaq* na uicula 8t puppis per fummam caudam cani iungitur,Geminos autem mi/ nufculus canis fcquitur contra anguis caput,maior item fequitur minore, Orion vero tranfuerfus eft fubiecftus prasfliis vngula centauri,manu leua te nens clauam,alteram ad geminos tollens,caput vero eius bafim canis par/ uo interuallo infequens lepore, Arieti 8C pifcib9 cetus eft fubiedus, a cuius crifta ordinate vtrifqj pifeibus difpolita eft tenuis fufio ftellarum, qua? gra? ce vocitaturlp^K^.oj[H magnoq? iteruallo introrfus preffusnodus ferpetiu -attingit fummam ceti criftam,eridani per fpeciem ftellarum flumen pro/ fluit initium fontis capiens a leuo pede orionis,Qua? vero ab aquario fun/
  - ifff?'****w j. •£ I - 3 1 .j
  - n ^ y aimemoratur aqua,profluit inter pileis auftrini caput & caudam ceti*
  - jrkfeifv* fJ£
  - 52^,
- p.n.n. - vue 186/246
- - NON VS
  - 90
  - a* draco b* polus
  - c. uultur
  - d. tropicus cancri
  - e* bootes
  - f. corona
  - g. ingenjpu/ latus.
  - h. 'aquila
  - u delphinus k* fagitta 1. Ophiuchus tm ferpens n« equi duo o* uolucris p. linea asquf-no ftialis q» libra n linea ec!2* pti< a*
  - s* fagitarius t* capricorn9 u« aquarius„ x* fcorpius y♦ corona z. rropicus caprrcorni &*ara
  - b9. pifcis me* redionalis.
  - Quasfigurataformataq* funt fiderum in mundo fimulacra, natura di/ uinaquc mente defignata,vt democrito phifico placuit5expofui,Sed ea tantum quorum ortus & occafus poffumus animaduerter^ & oculis conrueruNanc^ vti feptentriones circum axis cardinem verfantes non occidunt,neque fub terram fubeunt,Sic 8C circa meridianum cardini; qui eft propter inclinationem mundi fubiedus terras,fidera verfabun/ da latentiaque non habent egreflus orientes fupra terram» Itaque eoru figurationes propter obftantiam terras,non funt notie,Huius autem rei index eft ftella tanopi, quas his regionibus eft*ignota renunciantib9 ne/ gociatoribus, qui ad extremas asgypti regiones proximafq? vltimis fini bus terras terminationes,fuerunt, De mundi circa terram ‘peruolitantis, duodecimcp fignorum,& feptentrionali meridianae^ parte fiderum di/ fpofitione vt fit perferus docui»Nanc£ ex ea mundi verfatione & contra rio folis per figna curfu,gnomonuq? asquinoftialibus vmbris,analema/ torum inuemuntur deferiptiones, Caetera ex aftrologia,quos effetfus
- p.90 - vue 187/246
- - LIBER
  - t-T/wX-3^7'0
  - ftfdo • A<£-
  - 2.-13-
  - ItTwffcii'- «t
  - liabeant figtia duodecim,(felix quincp ,fol,luna,ad hum&ise vita: ratio/ nem chaldeorum ratiocinationibus eft concedendum, Quod propria eft eorum genethliologia: ratio,vti poflint antefada,& futura,ex ratio cinationibus affrorum explicare,Eorum autem inuentiones, quas feri/ ptis reliquerunt,qua folertia,quibufque acuminibus, & quam magni fuerint, qui ab ipla natione chaldeorum profluxerunt, offendunt, Pri/ mufque berofus^n infula di ciuitate coo confedit,ibiqj aperuit difcipli/ nam,Poftea ftudens antipater3itemq^ achinapolus, qui etiam non e na/ ^
  - icentia,fed ex conceptione genethliologias,rationes explicatas reliquit,
  - De naturalibus autemrebus thales milcfius, anaxagoras clazomenius,
  - pythagoras famius, xenophanes Colophonius,democrit9 abderites,ra/
  - tiones quibus e rebus natura rerum gubernaretur ,quemadmodu quof/
  - que effe&us habent excogitatas reliquxrunt,Quorum inuenta fecuti fi
  - aerum di occafus tempeftatumq* fignificatus,eudoxus*eudemon,calli/ **$£*}'*«*
  - ilus,melo,philippus,hypparchus,aratus,exterique ex aftrologia*para ••^3^ - e
  - pegmatorum difciplinis inuenerunt 8i eas pofteris explicatas reliquas/
  - runt,Quorum fcientias funt hominibus fufpiciendx, quod tanta cura
  - fuerunt,vt etiam videantur diuina mete tempeftatum fignificatus poft
  - futuros,ante pronunriare,quafobres hxc eorum curis ftudiifque funt
  - concedenda*
  - De horologiorum rationibus & vmbris gnomonum xquinodiali tempore,romas,& nonnullis aliis locis* Caput* VIII*
  - JsJ obis autem ab his feparandas funt horologiorum rationes, di explica/ de menftruas dierum breuitates,itemq/depalationes*Nanque fol xqui/ nodiali tempore ariete libraqj verfando, quas ex gnomone partes ha/ betnouem,easvmbras facit odo in declinatione coeli, qux eftromas*
  - Itemque athenis qmagne funt gnomonis partes quatuor, vmbras funt tres*Ad feptemrhodo quinque*At tareriti nouem ad vndecim*Alexan/ drias tres ad quinque,casterifque omnibus locis alias alio modo vmbras gnomonum asquinodiales ab natura rerum mueniuntur difparatas ♦
- p.n.n. - vue 188/246
- - NONVS*
  - 91
  - k i h g f
  - Itaq* in quibufcunq? locis horologia erunt defcribenda,eo loci fumen/ da eft asquinodialis vmbra,Et fi erunt (quemadmodum romas) gnomo nis partes nouem,vmbras odone, defcribatur linea in planitia,&exme dia~-apo$ o pQdg erigatur vti fit ad normam, quas dicitur gnomon, & a 1 i/ neaquas erit planities in finem gnomonis,circino nouem fpacia dimeti antur,& quo loco nonas partis fignum fuerit,centrum conftituatur,vbi erit littera*a*& didudo circino ab eo centro ad lineam planitias vbi erit littera*b*circinatio circuli defcribatur,quas dicitur,meridiana, Deide ex nouem partibus,quasfunt a planitia ad gnomonis centrum,odo fuma tur & fignentur in linea quas eft in planitia,ubi erit 1 ittera *c* Hasc autem erit gnomonis asquinodialis umbra,& ab eo figno 8i littera *c* per cetru ubi eft litterata ♦linea perducatur, ubi erit folis asquinodialis radius,Tuc ab centto didudo circino ad linea planitias aequilatatio fignetur ubi erit littera*e*finifterioreparte,&u*dexteriore in extremis lineis circinatio/ nis,& per centrum perducenda linea,vtasqua duo hemicyclia fintdiui faJfec autem linea a mathematicis dicitur orizon*Deinde‘*circinationis totius fumenda pars eft quintadecima & circini centrum collocandum i linea circinatiois, Quo loci fecat eam lineam asquinodialis radius, ubi
  - M iii
  - Vmbrae gnomonis/ a* roma gno-mo.ix. utrb bra.viii* b, tarentunf gnomo *xi/ umbra.Ix* oathene gnomo.iiif* umbra.iii. d* rhodus gnomo «vii. umbra*v«
  - e* alexandria
  - gnomo.v*
  - umbradii*
  - Eleuationes * poli
  - f« alexandria gr.xxxi*
  - g. rhodus gnxxxvi-
  - h. athene gr*xxxvil*& quartae*i*
  - it tarentum gr.xxxix*& quartae.iii. K»toma gt* xxxxii.
  - Gnomones a* gnomo tomae*
  - b. gnomo athenarum
  - c. gnomo thodi
  - d* gnomo tarenti e* gnomo alexandrie Quoties me/ timurum^ bras reducimus gnomo» nes ubi eft*a* & gnomo tomae
  - vT1n£-32.f-l
- p.91 - vue 189/246
- - erit litter aX& lignandum dextraac finiftra vbi funt litteras»g*h* Deinde ab his 81 per centrum lineae vfque ad lineam planitias perducenda funt, vbi erunt:littere*t*r*ita erit folis radius,vnus hibernus alter asftiuus* Co tra autem ♦e*littera*i*erit,vbi fecat circinationenilinea quas eft traiedla per centrum,& contra*g*&*h*litteras erunt*L&*L& contra*c*&♦f erit littera ♦ n ♦ Tunc perducendas funtdiametri ab*g*ad*L& aKh.ad, k* /
  - Quas erit inferior4partis erit asftiuas,fuperior hibern£*Quasdiametri fut asque medias diuidendas vbi erunt litterasm* 8koabique centra fignan/ da,& per ea ligna 8C centrum*a Jinea ad extremas lineas circinationis eft perducenda,vbi erunt littere*p*q*Hasc erit linea pros horthas radio asq/ no<ftiali* Vocabitur autem hxc linea mathematicis rationibus axon, & ab eildem centris didu&o circino ad extremas diametros deferibantur hemicyclia duo,quorum vniim erit asftiuum,alterum hibernum* De/ inde in quibuslocis fecant lineae parallela: lineam eam, quas dicitur ori/ zon in dexteriore parte erit littera*s*infinffteriore*u*& ab extremo he/ micyclio,vbi eft littera*g*ducatur linea parallelos axoni ad finiftru he/ aV Z^»*^<2_micyclium,vbi eft littera*h»Hasc autem parallelos linea vocitatur laco/
  - tomus5& tum circini centrum collocandum eft eo loci, quo fecat eam ~°',x ~ lineam aequino&ialis radius,ubi erit littera *x* & deducendum ad eum
  - locum quo fecat circinationem asftiuus radius,vbi eft littera*h* &'cetro „ , , asquinoftiali interuallo asftiuo circinatio circuli menftrui agatur, q ma/
  - ^^- nachus dicitur,Ita habebitur analemmatos deformatio *
- p.n.n. - vue 190/246
- - NONVS.
  - £2
  - Cum hoc ita fit defer ip tum. & explicatum fiue per hibernas lineas, fiueper 2ftiuas,fiue p a?qno&iales,aut etia per meftmas in fubie&ioibus rones ho/ T*r. 1.15 raru erut ex'analematis; deferibedas, fubicienturq* in eo mufe varietates 81
  - genera horologio^,&defcribentur rationibus his artificiofis^Ommu aute figurarum deferiptionuep earum effe&us vnus^vti dies sequinodlialis, bru/ malifcj,ideq$ folftitialis in duodecim partes asqliter fit diulfus,Quas res no pigritia deterritus ptermifi jfedtte multa feribedo offenda,a quibuibj inue/ ta funt genera defcriptionefqj horologiop exponam,Ne<y nuc noua gene/ %w\ ra inuenire poffum^nec aliena pro meis praedicandavidentur,Itaq* quas n6I
  - bis tradita funt,8t a quibusfint inuentadicaim
  - M iiii
- p.92 - vue 191/246
- - LIBER
  - SoTarehOicv
  - logium
  - Romaci
  - Dc horologiorum ratione,& vfu,atq$ eorum inuentione,& quibus in/ uentoribus» Caput» IX»
  - PJ emicyclium excauatu ex quadrato,ad enclimaq? fuccifumberofus chalde 33°-c us dicitur inuenifle»Scaphen fiue hemifpherium,ariftarchus fam ius jdem
  - etia difeum in planitia,Arachnem,eudoxus aftrologus,nonulli dicut apol wr.if-c loniumpPlinthium fiue lacunar (qcF etia in circo flaminio eft pofitum) fco
  - '>s A pas fyracufius,Pros ta hiftorumena,parmenion,Pros pan clima, theodofi*
  - &andreas,Patrocles,pelecinon, Dionvfoporus,conum, Apollonius pha/ retram^iacj genera 8C quifupraferipti funt,&alii plures inuenta relique/ etxhtfv, *r, runt^i^pnarcheniengonaton^tibor^um^Ite ex his generibus viatoria drnf0fetoY)r«r-*&-* pefilia vti fieret plures {cripta reliqrunt,Ex quo£> libris fiqs velit fubie&io/
  - nes inuenire poterit,dumodo fciat analem atos defcriptiones,Ite funt ex aq
  - Gnomon
- p.n.n. - vue 192/246
- - NON VS»
  - 9i
  - conqfifce ab eifde fcriptoribus horologioru rationes,Primuq a defibio ale xandrino quietiafpusnaturalespneumaticafqj res inuenit,Sed vti fuerat rejojmfihL eaeqfea dignuftuaiofiseft agnofcere,Ctefibius em fuerat Alexandrias na/
  - tus patre tonfore,Is ingenio & induftria magna pter reliquos excellens,di/ dus eft artificiofis rebus fe deledare,Naq$ cu voluiflet in taberna fui patris fpeculu ita pedere,vteu educeret,furfucp reduceretur,lmea latens pondus deduceret,ita collocauit machinatione,Canale ligneu fub tigno fixit, ibiq* trocleas collocauit,pertanale linea in angulu deduxit, ibicj tubulos ftru/ xit,in eos pilam plumbea per lineam demittendam curauit,ita pondus cu decurredo in anguftias tubulo^ premeret coeli crebritate vehemeti decur fu,per fauces frequetiam coeli coprasflione lolidata extrudens m aere pate/ tem offenfione & tadu,fonitus exprasflferat claritate»
  - Ergo defibius cu animaduertiflet ex tadu coeli 8i exprasfli6ibus,fpi ritus vocefqj nafci,hisprincipiis liw.c yfus, hydraulicas machinas pri/ mus iftituit,Ite aqua^exprasffio/ nes,au tornata,porrefti, rotudatio mfqj machinas, multaqj delitiaru genera,in his etia horologio^ ex aqua comparatioes explicuit,Pri/ mucp coftituit cauu ex auro perfe dum,aut ex gemma terebrata, Ea eni nec teruntur pcuflfu aquas,nec fordes recipiut,vt obturent, Naqj equaliter p id cauum influes aqua fubleuatfcaphuinuerfuCqdabar tificib9 phellos fiue tympanu dici tur) i quo collocata regula,verfa/ tile tympanu deticulis eqlibus fut pfeda,Qui deticuli alius aliu impelletes verfationes modicas faciut 8C mo tioes,Ite alias regulasaliaty tympana ad eunde modu dentata,Quas vna mo tionecoada venando faciut efledus varietatefqj motionu,in qbus mouen tur figilla,Uertuntur metas,calculi aut tona proiiciunt ,buccinae canunt,re/ *.0**)t*.
  - liquaq* parerga,In his etia aut in coluna aut paraftatica horas deferibuntur quasfigilluegrediens ab imo virgulas fignificat in die totum,quarum bre/ uitates aut crefcentiasxuneoru adiedus aut exeptus i fingulis diebus & me fibus,perficere cogit,Praclufiones aquaps ad teperanduita funt coftitutas,
  - Metas fiut duas vna folida altera caua ex torno ita perfedas,ut alia in alia ini/ re couenireqj poflit,& eade regula laxatio eaaut coartatio efficiat,aut ve hemetem autiene in ea uafa aq uas lfluentem curfum,Ita his rombus 6C ma/
- p.93 - vue 193/246
- - LIBER
  - ehinatione cx aqua eoponunt horologio^ ad hibernum ufum collocatio nes,Sin aut cuneo^ adiedhonibus 81 detradhombus correptiones dierum, autorefcentise no/pbabuntur^qd cuneifepiflimeuitia faciut,fic erit expli/ cahdumjn columella horas ex analematis traluerfe delcribatur, meftrueq* lineas in columella fignent ,eaq? columella uerfatilis perficiatur,vti adfigil/ ljum virgulaq* (cuius uirguk egrediens figillu oftendit horas) coluria ver/ fando eotineter,fuis cuiufq? menbus breuitates & crefcentias faciat hora^s, HKn^b*ricx)T»r- Eiunt etia aliogne horologia hiberna,quasanaporica dicuntur, perficiun/
  - * turq* renibus his,Horse difponutur ex uirgulis enseis exanalematos deferi
  - ptione ab cecro difpofitas in fronte,In ea circuli funt circudati meftrua fpa/ eiafinietes*Poft has virgulas tympanu collocetur, in quo deferiptus &de piftus fit mudus figniferq* circulus,defcriptioqj ex duodecim coeleftium fi gnorum fit figurata,cuius e centro deformat cuiuflibet figni fpaciu vnum maius alteru minus JPofteriori aut parti tympano medio,axis verfatilis eft inclufus,inqj eo axi asneamoflis catena eft inuoluta,ex qua pendet ex vna parte phellos fiue tympanu,quod ab aquafubleuat,ex alteraasquo pode/ re phelli facoma faburrale,Ita qtum ab aqua phellos fubleuat ,tantu fabur ras pondus infra deducens uerfat axem,Axis aut tympanu, cuius tympani verfatio alias efficit vti maior pars circuli figniferi, alias minor in verfatio/ nibus,filis teporibus defignet horaru proprietates ♦ Naqi in fingulis fignis fui cuiufq* mefis die^ numeri caua fut pfeda,cuius bulla quas folis imagi/ nem horologiis tenere videt ,fignificat horarii fpacia,ea traflata ex terebra/ tione in terebratioem mefis vertetis perficit curfum fuu ♦ Itaq? queadmodu fol per fiderum fpacia vadens dilatat contrahitq* dies 8Z horas, fic bulla in horologiis ingredies per pun&a cotra centri tympani verfatione, quotidie cum traffertur aliis teporibus per latiora,aliis per anguftiora fpacia meftru is finitionibus imagines efficit horaru & dierum,De adminifiratione aute aquas,qu eadmodum fe temperet ad ratione,fic erit faciendu,Poft frontem horologii, intra collocetur caftellu,in idq; per fiftula faliat aqua,& in inio> habeat cauum, Ad id aut affixum fit ex asre tympanu hns foramen, per qc?; ex caftello in id aqua influat,In eo aut minus tympanum includatur cardi/ vflar.331 .-f nibus ex torno^mafculp & faemina inter fe coartatis,ita vti -minus tympa/
  - 'M- Ag num queadmodu epiftomium,in maiore circuagendo ar<fle leniterq* verfe
  - tm, Maioris aut tympani labrum sequis interuallis*ccclxv*pun<fta habeatfi gnata,minor uero orbiculus in extrema circinatioe fixa habeat lingula, cu ius caeume dirigat ad pun&orum regioesjnq* eo orbiculo teperatu fit fo/ ramen,qu|‘a in tympanu aqua influit per id, Si feruat adminiftratione, Cu aut in maioris tympani labro fuerint fignoru coeleftium deformationes,id aut fit imotum, & in fumo habeat deformatu cacri fignu,ad perpendiculu eius inimo capricorni ad dextra fpedlatis libras,ad finiftfam arietis, Signa quoqj e^tera inter eoru fpacia defignata fint,vti m coelo videtur, Igitur eu
- p.n.n. - vue 194/246
- - DECIMVS*
  - 94
  - fol fuerit in capricorni orbiculo,lingula in maioris tympani parte & ea/ pricorni,qu otidie fingula pufta tagens ad perpediculum habes aquas cur/ rentis vehemes podus,celeriter per orbiculi forameid extrudit ad vas, tu excipiens eam (qmbreui fpatio impletur) corripit & cotrahit dierum mi/ nora fpacia & horaru,Cum aut quotidiana uerfatione maioris tympani lin gula ingreditur in aquario,cu<fla defeendunt foramina perpediculo, & aq uehementi curfu cogitur tardius emittere faliente,Ita quo minus ce 1 eri cur fu vas excipit aqua,dilatat horaru fpacia, Aquarii uero pifciuq* puiflis, vti gradibus fcade ns,orbiculi foramen in ariete tangendo o&aua parte,aquas temperatas falietiprasftatasquinocfliales horas. Ab ariete per tauri 81 gemi/ norum fpacia ad luma cacri punda,partis o&aue foramen feu tympanum verfatioibus peragens,& in altitudine eo rediens,viribus extenuatur, & ita tardius fluendo dilatat morado fpacia,& efficit horas in cacri figno folfti/ tiales,A cacro cu proclinat & peragit per leone & virginem,ad libras partis odauaspuneflareuertedo &gradatim corripiendo fpatia,cotrahit horas,8i ita perueniens ad punda libra,sequinodiales rurfus reddit horas, Perfcor/ pionis vero fpacia & fagirtarii,procliuius deprimens fefe foramenrediefcjj circuadione ad capricorni parte o<flaua,reftituitu r celeritate falietis ad bru males horarum breuitates,Quas funt in horologiorum deferiptionibus ra tiones & apparat0 vt fint ad vlum expeditiores qaptiflime potui perfcripfi, Reflat nuc de machinationibus, & de earum principiis ratiocinari, Itaq? de his vt corpus emendatum architeduras perficiatur in fequeti volumine in cipiam feribere ♦
  - M* VITRVVII DE MACHINIS LIBER DECIMVS*
  - O BILI grascorum & ampla duitate ephefi lex uetufta dicitur a maioribus dura coditione, fed iu reeffenon iniquo coftituta,Namarchite<flus cum publicum opus curadum recipit pollicetur quan to fumptu ia fit futurum,tradita asftimatione ma/ giftratuibona eius obligatur,donec opus fit per/ fecflum,Eo aute abfoluto cum ad duflu impenfa re 'pondet,decretis & honoribus ornatur,Item fi no amplius q quarta i ope/ re cofumitur ad asftimationem eft adiicienda & de publico praftatur, neqj vlla poena tenetur,Cum uero amplius q quarta in opere confumitur,ex ei9 bonis ad perficiedum pecunia exigitur.Vtinadii imortales feciffetq? ea lex etia populo romano,no modo publicis,fed etia priuatis aedificiis effiet con/ ftituta,nanq* no fine poena graffiaretur imperiti,fed qui fumma do&rina^ fubtilitate effiet prudetes,fine dubitatioe profiteretur architedura, neqj pa/
- p.94 - vue 195/246
- - UBER
  - inducereturadihfmitas fiimptuu <pfufioes,& ut ex bonis di/ cerent jipfiqjarchite&i pcens timore coadli diligetiusmodu itnpefaru r a/ tiocinates explicarent,vti patres familia^ ad id, qd pparauiflfent, feu pau/ lo'amplius aaiieiehtes,aedificia expedirent,Na qui qdringetaad opus pnC parare ,fi adiiciat cetum habedo fpe perfedlioiiis, deledationibuTEnmH^
  - Qui aut adiediSiiT3imi3ia,aut amplidre fumptu oneratur,amiflfa fpe, & impenfa abie#ajfra61is rebus & animis,defiftere coguumNec folu id vitiu in sedificiis,fed etia in murie? i6us,qu£e a magiftratibus foro gladiato^ fce/ nifq? ludopi dant,quibus nec mora,neq? expe&atio cocedit, fed neceflitas finito tepore pficere cogit,vti funtfedesfpe&aculo^ueloruq? indudlioes* vft.as.o, 8l ea oia,quse fcenicis moribus per machinatione ad fpe&ationes populo coparaturJn his vero opus eflprudetiadiligeti&ingenii doftifTimicogi tatu,q> nihil eo^pficit fine machinatione,Studioruq$ uario ac folerti uigo re Jgit quonia haec ita funt tradita & coflituta no uidet eflfe alienu, vti cau te fumtnaq* diligetia anteq ittflituatur opera,eope expediatur ratioes.Hrgo quonia neq^ lex neq? mo^ inftitutio id pot cogere,& quotannis & prato/ res & aediles ludorum ca machinationes praparare debent,u ifum mihi efl imperator non efle alienu,quonia dd aedificiis in prioribus uoluminib9 ex/ pofuijin hoc qui finitionem fummam corporis habet coflituta,q fintprin cipia machinarum ordinata praceptis explicare*
  - De machina quid fit & eius ab organo differentia origine &neceffitate* Caput» I*
  - M achina efl cotinens ex materia coiundlio, maximas ad onerum motus ha/ bens uirtutes,Ea mouetur ex arte circulorum rotudatiombus quam graci kvkAixhjj k.( jiHffqji appellat»Efl autem unum genus fcanforium quod grare «iK.poCcLTiK.ojj dicitur,alterumfpiritale,quoaapudeos tsvsvp.cltik.ov appel/ , latur,tertiu tradlorium,id aute graci Cot^o-ojj uocat',Sc^&um aure efl cu machinae ita fuerint collocara,ut ad altitudinem tignis flatutis & trafuerfa riis colligatis fine periculo fcadatur ad apparatus fpedlatione, Spiritale efl cumfpiritusexpraflionibusimpulfus,&plagse uocefq? organicos expri/ muntur,Tradlorium uero cum onera machinis pertrahuntur,autad alti/ tudine fublata collocatur,Scaforiaratio no arte fedaudacia gloriat, Ea ca/ i cenationibus 8C tranfuerfariis &plexis colligatioibus &'erifniatum fuldlu 'M-mt
  - iis cotinetur,Quae aut fpirit°poteflate afTumit ingreflfusselegantes artis fub tilitatibus cofequitur effedus,Tradloria aute maiores & magnificetia ple/ nas habet ad utilitatem opportunitates,& in agendo cum prudentia fum/ inas uirtutes,Ex his fut alia quae mechanicos,alia quae organicos mouetur,
  - Inter machinas & organa id uidet efle difcrimen,q? machina pluribus ope ribus aut ui maiore cogutur effedlus habere,uti baliflae torculariumq* prae ’* °f,ew^ la,Organa aute uninsvopera,prudenti tadlu perficiunt, quod propofitu e,
  - /,rnr.$.ia\ uti fcorpionis/euanifocyclorum verfationes*Ergo & organa & machina/
- p.n.n. - vue 196/246
- - DECIMVS.
  - ^‘334 *<
  - ^•334-^
  - 9*
  - irum ratio ad vfum funt neceflaria,fine quibus nulla res poteft efle non im/
  - pedita»Ois aut machinatio eft a re^ natura ,pcreata,ac a praeceptrice & ma/
  - giftra mundi verfatione lftituta* Naq* animaduertamus primu & afpicia/ j
  - mus cotinentem folis,lunx,quinc£ etia ftellarum natura/juas ni machina/ /
  - ta uerfarentur no habuiflemus in terra lucem^necTruduumaturitates» Cu
  - ergo maiores hae(cTfaffi animaduernffirit,e reru natura fumpferut exem/
  - pla,& ea imitantes indudi rebus diuinis,comodas uitas perfecerunt expli/
  - cationesJtac^ comparauerut,ut eflent expeditiora alia machinis & earum
  - verfatioibus ,nonulla organis ,Et ita quas animaduerterut ad vfum vtilia ee
  - ftudiis, artibus, iftitutis,gradatim augeda do&riftis curauerut, Attedamus
  - em primu inuentu de neceflitate vt veftitus,queadmodum"tela^ organicis <
  - dantia^nifi iuga,& aratra bobus iumetifqj oibus eent iuenta, Sucularuqj 8C praslo$s&ue£hu fi no fuiflet torcularis pparatio,neq$lolei nitore,neq? vitiu fruftu habere potuiflemus ad iucuditate,Portationefqj eorum no eent,nifi ptauftroru aurfarracoru per terrLnauicula& per aqua inuetae eent machi/
  - MUiCeim ijrftt Twt-^.Zjo.c
  - nationes ,Trutinay uero libraruq* poderibus examinatio reperta vindicat / ab iniqtate iuftis motibus vita,Non minufqj funt mumerabiles moderatio * nes machinationu,de qbus no necefle videt difputare,qrh funt ad manum quottidiane,ut fut rotas folles fabro^,rhedas "cifia,torni,casteraq? quas com 11
  - munes ad vfum cofuetudinibus habet opportunitates,Itaqj incipiemus de' his quas raro ueniunt ad manus(utnota fint) explicare*
  - nem neceflitatecoparant ,quas fiut ita^Tigna tria ad oneru magnitudinem *
  - t ratioe expediutur,& a capite ^fibula coiun<fla,& in imo diuaricata erigunt
  - funibus in capitibus collocatis,# iis ite circa difpofitis erefta retinent, Alii gaturinfummbtroclea.quametianonulli,rechamudicut,Introcleamidu ’ tur orbiculi duo,per axiculos uerfatioes habentes,per cuius orbiculu fum mum traiicitur du&arius funis,Deinde demittitur 8i traducitur circa orbi/
  - <culi imum trocleas inferioris, refertur aute ad orbiculu imum trocleas fupe libf isy & ita defeendit ad inferior e,& in foramine eius caput funis religat,
  - Altera pars funis refertur inter imas machinas partes,In quadris aut tigno/ tum pofterioribus quo loci funt diuaricata,figuturthelonia, in quas coiici c
  - untur fiicularu capita,ut faciliter axes uerfentur ,Eas fuculas proxime capita habent foramina bina ita temperata,iit ve&es in ea conuenire poflint, Ad rechamum autem imum ferrei forfices religantur,quorum dentes in faxa forata accommodantur,Cum autem funis habet caput ad fuculam religa/ tum& ve&es ducentes eam verfant/unis fe inuoluendo circa fucula exten, ditur,#ita fubleuat onera ad altitudinem # operum collocationes*
- p.95 - vue 197/246
- - UBER
  - ai Suculdi b*cheloniac
  - c, fibula
  - d. rrocleafetf rechamus*
  - c. troclea ife/ riorfeu te-chamus £ ferrei forfv
  - CCSi
  - g. dutamS funis*
  - Orbiculi fut rotulae quae riteu axicu' los in trocle< is uerianf ut *
  - *»«* v>wM‘2£££ek~
  - ^ ' tf*C.139-+
  - * &vT^l C*> J
  - ^xrC£c
  - C* tt>SStCT>1r-i.it‘*-
  - 6-y\iSnS~
  - Dediuerfisappel/ lationibus machina/ f um,& q ratione eri/ gantur* Cap* III* aut ratio macbt nationis q>p tres or/ biculos circuuoluit • trifpaftos appellat , Cum vero in ima tro elea duo orbiculi, ini fuperiori tres ucrfan tur,id pentafpaftoti dicitur,Sinaute ma/ ioribus onerib* crut machinas coparadse; amplioribus tigno^e logitudinibus &craf fitudinibus erit vteti dum,& eadem ratio nelnfummo fibula/ tion ibus , in imo fu/ cularum uerfationi/ busexpediundu,His explicati$‘antarii funes ante laxi collocentur,retinacula fupra fcapulas ma chmas longe difpon antu r,& fi non erit vbi religentur,pali refupinati defo/ dianttf r,STdrcuiiftucatione folidentur,quo funes alligentur,Troclea in 15 tho capite machinae rudenti cotineat ,& ex eo funes perducatur ad palum, & quae eft in palo troclea illigata circa eius orbiculum funis indatur,& refe fatur ad eam trodeam,quae erit ad caput machinae religata,Circum aute or biculum ab fummo traiedus funis defeendat 8i redeat,ad fuculam, quae eft in ima machina ibiq? religetur,Ve&ibus aut coa&a fucula uerfabitur,& eri
  - {jet per fe machinam fine periculo,ita circa difpofitis funibus, & retinacu/ is in palis heretibus ampliore modo machina collocabitur, Trocleae di du darii funes uti fupra feriptum eft expediuntur*
  - Similis fuperiori machina,cui colofficotera tutius comitti poffunt,im/ mutata auntaxat fucula in tympanum* Caput* IIII*
  - S in aute colofficotera amplitudinibus & poderibus onera in operibus fuerit non erit luculae comittendu,fed queadmodum fucula cheloniis retinetur, ita axis includatur habens ih medio tympanum amplu,quod nonulli ro/ tamappellant,grseciaut<iH.<|«'j>£u<nv,aliiTsrsfiTj»6Xov uocant,Inhisaut ma/ chinisxrocleae non eodem fed alio modo coparantur,Habent enim & i imo
- p.n.n. - vue 198/246
- - DECIMVS.
  - 96
  - & in fummo duplices ordines orbiculo^,ita funis du&arius traiicif i infe/
  - rioris troclese forame,vti xqlia duo capita fint,funis cu erit extefus, ibiq* fe/
  - cudu inferiore troclea refticula circudata & conexa,vtrasq* partes funis coti
  - netur,ut neqj in dextra,neqj in finiftra parte poflint ,pdire,Deide capita fu/'
  - nis referunt in fuma troclea ab exteriore parte,&deiiciutur circa orbiculos
  - imos,&redeut ad imu,coiiciuturqj ihtnx trocleacad orbiculos ex interiore
  - parte, 8i referutur dextra ac finiftra ad caput fumma; troclea? circa orbicu/
  - los fummos,Traie#i aut ab exteriori parte referunt dextra ac finiftra tym/
  - panuiaxe,ibi9uthereat colligant,Tuautcircatympanuinuolut9alterfu ^ t
  - nis refert adeigata,& is circuad9tympanu 8i axe inuoluendo,funes qui in
  - axe religati funt pariter feextedut,&ita leniter leuant onera fine periculo* cA-u& ^
  - 3*'K**’
  - «♦etgata b« tympaniS c» fibulatio
  - Qifi maius tympanu collocatu aut i medio,aut i vna pte extrema,habue/ rit fine ergata calcates hoies,expeditiores habere poterit operis efferus* Aliud machinse tradlorias genus* Capu t* W
  - ftafit aliud gen°machinas fatis artificiofu di ad vfu celeritatis expeditu, fed in eo dare opera no pnt nifi periti,Hft em tignu,qcf erigit di diftinet retina culis qdrifaria,fub retinaculis cheloniaduoJ&gutur,trocleafunibus fupra chelonia religat,Sub troclea regula loga circiter pedes duos, lata digite»
- p.96 - vue 199/246
- - LIBER
  - <WZ£re
  - *♦ tfgnum
  - b. retinacula ocheloniu d. troclea fubq regula pofitaeft u dudarii fit-nes
  - e* troclea quagrsri cpagonta no-ftii artemo-ne dicunt
  - ^ 'p-tS,
  - -nm \+i*-
  - &Y
  - fex,craffa qaatuor fupponit *Trocleas ternos ordines orbiculo^ in latitudi ne habetes collocatuiyta tres du darii funes in fummo machina religatur* Deinde referut ad ima troclea,& traiiciut ex interiore parte p eius orbicu/ los fumosJDeinde referut ad fupiore troclea,8C traiiciutur a dexteriore ptg in iteriore per orbiculos imos*Cudefcenderint ad imu ex interiore pte,& ^ * per fecudos orbiculos traducutur in exteriore,# referuntur ad fumittu ad orbiculos fecudos,traie&i redeut ad imu,eximo referunt ad caput,#ffaie di p fummos redeut ad machina imadn radice aute machina collocat ter* tia trocleaiEam aut grasci vTd,noftri artemone appellat*Ea troclea re
  - ligat ad machinas radice habes orbiculos tres,p quos traiedi funes tradun/
  - tur hoibus
  - Jl . • adducedu*
  - * uSMiMX Ita tres ordi
  - nes hoium ducetesfine ergata cele/ riteron9 ad fummuper ducut* Hoc genus nia/ chinaspoly fpafton ap/ pellatur, $ multisorbi culoru cir/ cuitionib9 & facilitate fuma pftac & celeritate - Vnaautem ftatutio t i/ gnibacha/ bet vtilita/ te,q>anqua tuveUta.dc xtraacfin i/ ftra,adlate/ ra declinan doohus de poere pdt*
  - Harum
- p.n.n. - vue 200/246
- - DECIMVS.
  - %3V-fr-
  - 97
  - Harum machinationum omnium qus fu pr a funt fctipts rationes no mo/ do ad has resjfed ad onerandas & exonerandas naues funt parata*, alis ere/ , _
  - de;alis planem charchcfiis uerfatilibus collocatas,Hon minus fine tigno^ eredionibus in plano etiam eadem ratione & temperatis funibus & trode/ ^ is fubdudiones nauium efficiuntur* vf-ik
  - Ingeniofa defiphontis ro ad grauia onera ducenda ♦ Cap* VI*
  - ori eft alienum etiarrfdefiphoncis ingeniofam inuentionem exponere, Is - dmftGm
  - enimfcaposcolumnaruexlapicidinis 'cum deportare uellet Ephefum.ad ^ diansfanum,propter magnitudinem onerum,& viarum capeftrem mol/
  - Iitudinem,n5 cofifus carris,ne rots deuorare£ur$c e{Tconatus,De"maEeil3^^^^|^5> * v trientali fcapos quattuor, duos trafuerfarios iterpofitos duobusl^sjcjua^^ifHSS’'$
  - <rj& logitudo fcapi fuerat£opledit& copegit & ferreos chodaces^S^ibfcu
  - in capitibus fcaporumimplumbauit,& armillas i materia ad morfac^s c jcnJ^, rq.Jhf*
  - circundandos infixit,item baculis il igneis capita reiigauit, Chodaces auteV *4
  - in armillis inclufi liberam habuerunt verfationem tanta,vti cum boues du \ Cn cerent fubiudi,fcapi uerfando in chodacib9& armillis fine fine uoluerent*
  - Ai-* ,»
  - a. fcapi trieta-Ies
  - b. columna c« armilla in qua chodaces qui in ea/ pite colunae luntimplum-batuuemmfV
  - Cum afit fcapos omnes itavexiffent,& inftarent epiftyliorum ve^rsfil^
- p.97 - vue 201/246
- - LIBER
  - q-bi&ittotm,
  - C,n
  - 'IricnUfcLii {
  - 4
  - v«.3£-
  - usdlefiphontis Methagenes tranflulit cam ratione e fcaporum vedluraetia in epiilyliorum dedudiione,Fecit enim rotas circiter pedu duodenum, 8C epiftyliorum capita in medias rotas eadem ratione cumchodacibus 6C ar/ miliis inclufit, Ita cum trientes a bubus ducerentur in armillis inclufi cho/ daces uerfabant rotas,Epiftylia vero inclufa vti axes in rotis eadem ratione
  - erit eius quem hocpotuiflet
  - ^ litas effet^Non enim plus funt ab lapicidinis ad fuum odio,nec ullus eft cliuusTed perpetuus campus*
  - ^rl?^-^^iierij,iflPrimumProPinciu
  - i* fanu quam milia paffuum o
  - a* totae peOT duodenum b* epiftylium c«chodaxg uertitut inat-milia
  - Noftra uero memoria cum coloflici apollinis in fano bafis eflet a vetuftate ^ difradla,& metuentes ne caderet ea ftatua & frangeretur locauerunt ex eil/
  - —- dem lapicidinis bafim excidendam,Conduxit quidam paconius,Haec aute bafis erat longa pedes duodecim,lata pedes odio,alta pedes fex,Qua Paco/
  - it,fed!eadem ratioe alio ge J fecit rota.
  - it,ita uti fufus a fufo nodiftaret pede vnu, Deinde
  - nius gloria fretus non vti methagenes apportauit.
  - ^rj^LdF^^^Sadrofaadcircinfio _
  - &£%£.',^ 'circa fufos funemitiuoTuit,& bubusiun&isfuneducebat.,itaaiexplicaret
- p.n.n. - vue 202/246
- - DECI-MVSr
  - 9$
  - voIuebatrotas,fed no poterat ad linea uia reda ducere, fed exibat in vtiam uel alteram parte,Ita necefle erat rurfus retroducere, Sic paconius ducendo 6C reducendo pecuniam contriuit,ut ad foluendum non effet* %*&£-
  - De muentione lapicidinas qua templum dianas ephefias conftru/ ftumeft» Caput* VII*
  - p ulillum extra egrediar &de his lapicidinis quemadmodu fint inuetaeexpo nam,Pixodarus fuerat paftor,Is in his locis verfabat ,Cumaut ciues ephe/ ^ fio^ cogitaret fanum dianas ex marmore facere ,decernerentq* aparo,proe/ ‘ -
  - 343-*-- * *
  - -f- tvt— Vt~£* f-%
  - fi ZgaS*
  - teriertmt,&:impetu fado unus cornupcuflit faxum,ex quo crufta quseca/ didiflimo colore fuerat deiecit,Itapixodarus dicit oues in motji^eliquil fe,& crufta curfim ephefum,cu maxime de ea re ageret,detuliflg,Ita ftatim honores ei decretierunt & nomemutauerut,ut pro PixodarcCeuagelus no ^ minaretur,hodieqfquo?menfibus magiftratus in eum locum proficifcit, ^
  - & ei facrificium facit,& fi non fecerit poena tenetur*
  - De porrecto & rotundatione machina^ ad oneru leuatioes*Ca. VIII*
  - J3 etradori isrdmbus,qu£e neeeflariaputaui breuiterexpofui,'Quo^ mot*
  - & uirtutes duas res diuerfas & iter fedjffirmles,utic6gru entes, ita principi* pariut ad duos perfedus,vnu porre£h,^jiiem gneci tudootr uocitant, alteru ro tuditatis ,qua x.vxAotk ji appellat,fed uere neq? fine rotudatioe mot° por redi,nec fine porredo rotatiois veriatioes,one^ poflunt facere leuationes* id aut ut itelligat expona,Inducutur uti cetra axiculi in orbiculos,& i tro/ cleiscollocant ,per quos orbiculos funis circuadus diredis dudioibus in fucula collocat? ue/ diu verfationibus one au facit egreflus in ah tum,cuius fuculaz car
  - dines vticentra porre/ «*hyp•«»,
  - di in cheloniis, fora/ diotis
  - minibufep eius uedes cl onw*
  - condufi, capitibus ad circinum circumadis, torni ratioe verfando faciut onerum elatio/ nes*Qucniadmodu m etiam ferreus uedis cu eft admotus ad onus,
  - quod manuum multitudo non pot mouere, fuppofita uti centro rip-pOi* reda preffioe,q uodgricfuTroj^opcXiojt appellat,& v-edistlngdalub onus fubdita,caput eius unius hommisuiribuspreiTum,id onus extollit*
  - N U
  - V CL-MOrrwn) ‘PjriC.jj-j-' a Jc. mfticntrm )
  - Vi#?* i
  - uo\
  - * * ' i»t— ^ ^
- p.98 - vue 203/246
- - LIBER
  - ,?£C.rtf‘
  - Idaut fit qbreuior pars prior ue&is ab ea prseffioneyqubd eft centrum, fu/ thit fub onus,& quod longius ah eo centro diftans caput eius,per id cu du/ ^c^H>ec^y /»‘itA^lU‘"citur faciundo motus circinationis cogit preflioibus examinare paucis ma f&r-rft.
  - ^ __ rubus oneris maximi pondus,Item fi fub onus ue&isfmei lingula fubiefta fuerit,neq^ eius caput preflione i imum,fed aduerfus in altitudinem extol/ -”**"**“ 9 ' Ictur,lingula ful#a in arese folo habebit eam pro onere,oneris autem ipfi/
  - us angulum pro preflione,ita non tam faciliter^quam per preflionem, fed aduerfus nihilominusin pondus oneris erit excitatum* Igitur fi plus lin/ gula ue&is fupra hypomochlio polita fub onus fubierit & caput eius pro/ pius centrumprefliones habuerit,non poterit onus eleuare,nifi (quemad/ modum fuprafcriptum eft)examinatio ue&is longius per caput neq$ iuxta onus fuerit fa<fta,ld autem ex trutinis,quse ftaterse dicuntur licet confidera re,Cum enim anfapropius caput,unde lancula pendet,vbi ut centrum eft collocata,& sequipondiumin alteram partem fcapi per pundia uagando, quo longius,aut etiam ad extremum perducitur paulo etiam pari ponde/
  - + $Cr ^.7^ ^rc ampliflimum penfionem parem perficit, per fcapi librationem & exami Jrf^^S^^^Siati°ncm lougius a centro recedentem,Ita imbecillior aequipondii breui/
  - * tas maiorem vim ponderis momento deducens fine vehementia molliter
  - abimo furfumuerfum egredi cogit,Quemadmodum etiam nauis onera/ riae maximae gubernator anfam gubernaculi tenens qufo?a.% a grsecis ap/ «cflk+d pelatur,una manu momentopercentri rationem preffionibus artis agitas uerlat eam ampliflimis& immanibus mercis & penus ponderibus onera/ tamJeiufqj vela cum funt per altitudinemmediam mali pendentia noli po teft haberenauis celerem curfum,Gum aiiteniin fiimmo cacumine anten/ nsefubdudla funt,tunc uehementiori progreditur impetu, q non proxi/ me calcem mali,quod eft loco centri,fed in fummo longius, & ab eo pro / grefla recipiunt in fe uela ventum Jtaque vti ue&is fdb onere fubieftus ,fi per medium premitur durior eft,neque incumbit:, Gum autem caput eius V fummum deducitur faciliter onus extollit, Similitervela cu m funt per me
  - \ dium temperata minorem habent uirtutem,Quse autem in capite mali fu/
  - Sh, mo collocantur difcedentia longius a centro non acriore fed eodem flatu
  - \ * preflfione cacuminis uebeinentius cogunt progredi hauem,Etiam remi cir
  - ___caTcalmos ftrophis religati cum manibus impelluntur 6C reducuntur ex/
  - 3f*j0 ^^jtremis progredientibus a centroparmis in maris undis, fummam impul/
  - 7fu uehementiprotruduntporrecftamnauemfecanteprora liquorisrarita/
  - tem,Onerum uero maxima pondera cum feruntur a phalangariis exapho w-w ris, & tetraphoris, examinantur peripfamedia centra phalangarum, uti indiuifi oneris folido pondere certa quadam diuifionis ratione sequas partes collisfinguli ferant operarii,Medise enim partes phalangarum, qui/ 1W*H**M bijs lora tetraphororum inuehuntur, dauis funt finita , ne labantur in uham uel alteram partem , Cum enim extra finem centri promouentur,
  - M.r
  - •i
  - nfaUtck)tltt}+7-
- p.n.n. - vue 204/246
- - DECIMVS
  - 99
  - %-y&. t v premunt cius collum ad quem propius acceflcrunt,quemadmodum i fta/
  - tera aequipondium cum examine progreditur ad fines ponderationum,Ea dem ratione iumenta cum iuga eorumTubiugiorum loris per medium te/ ^
  - perantur aequalitertrahunt onera*Cum autem impares funt eorum uirtu/ tes,<& unum pius ualendo praemit alterum,loro traiefto fit una pars iugi io ‘
  - gior,quae imbecilliori auxiliatur iumento,Ita in phalangis ut i iugis, cum ***"
  - in medio lora non funt collocata/ed eam partem,qua progreditur lorum a medio centro breuiorem efficit,# alteram longiorem,ea ratione,fi per id centrum,quo loci perdu&um eft lorum vtraq$ capita circumagentur, lon gior pars ampliorem,breuior minorem aget circinatioem, Et quemadmo dum minores rota: duriores # difficiliores habent motus,fic phalangas ,# iuga in quibus partibus habent minora ab centro ad capita interualla, prae munt duriter colla,Quae autem longiora habent ab eodem cetro fpatia 1 e/ uant oneribus extrahentes & ferentes,Cum haec ita ad centum porre&ioni bus dt circmatioibus receperint motus,tum vero etia ploftra,rhedae, tym/ pana,rotae,cocleae,fcorpiones,baliftae,prela,caeteraeqj machina iifdem ratio nibus per porreiftum centrum & rotationem circini verlatae faciunt ad pro pofitum effecftus»
  - De organorum ad aquam hauriendam generibus # primum de tympano» Caput» IX»
  - jfsjunc de organis,quae ad hauriendum aquam inueta funt quemadmodum
  - variis generibus comparentur,exponam,Et primum dicam de‘‘‘tympano, n v T&r. 3^-* ^ id autem non alte tollit aquam fcd exhaurit expeditiflime multitudine ma wi.
  - gnam,Fit axis ad tornum aut circinum fabricatus capitibus lamina ferratis ^ ^
  - haberis in medio circa fe tympanuth ex tabulis interiec5ttgm£ntatis,coIlo caturqj in ftipitibus habentibus in (e fub capite axis ferreas laminas} tympani cauo interponuntur o<fto tabulae tranfuerfc tangentes axem,# ex \ tremam tympani circuitionem,quae diuidurit aequalia in tympano fpatia, t -
  - Circa frontem eius figuntur tabulae reMisfemipedalib9 aperturis ad aqua w>**>&*n
  - intra cocipiendam,Item fecudum axem columbaria fiunt cxcauata in lin/
  - f ulis fpatiis ex una parte,id autem cum eft nauali ratione picatum homini us calcantibus venatur,&hauriendo aquam per aperturas,quae funt 1 fro tibus tympani,reddit eam per columbaria fecundum axem, ita fuppofito labro liglieo habente vna fecum coniundum canalem,& hortis ad irrigan dum,# (alinis ad temperandum praebetur aquae multitudo»
  - u t <
  - M iii
- p.99 - vue 205/246
- - LIBER
  - 3* axis b. tympani* c* ftipes d* fetniped** les aperturae: Columbaria auLncaua Se canales fiunt ffingulis oo tantibusaxis pquaeaqcd* cepta in tympano educit: adeos ufust ad quos defti-nata fuerit*9
  - Jr^SUXC", $lr „
  - £*» -t Kvy
  - Cum autem altius extollendum erit,eadem ratio comutabitur fic* Ro/ ta fiet circum axem eadem magnitudine ut ad altitudine qua opus fue/ rit conuenire poffit,Circum extremum latus rot^ figetur modioli, qua, drati pice 8t cera folidati,Ita cum rota a calcantibus uerfabitur, modio/ Ii pleni ad fummum elati,rurfus ad imum reuertentes infundent irica/' ftellum ipfi per fe quod extulerunt*
- p.n.n. - vue 206/246
- - DECIMVS,
  - 100
  - a«fflodid!I
  - b. caftdla
  - c, axis
  - Siti autem magis altislocis eritpr*bendum5in eiufdem rotae axe inuolii ta du plex ferrea catena demiffaqj ad imum librametum collocabitur ha bens titulos pendentes sreos congiales3Ita verfatiq tone catena in axem uiuoluendo efFertfitulos in fumrnumrqui cumfuperaxem peruehen/ tur, cogetur inuerti,&mfundere in caftellum id aquae quod extukruk
  - N iiii
- p.100 - vue 207/246
- - LIBER
  - 9« firuli fc,fafteliu c*axis
  - Dc rotis & tympanis ad molendum farinam» Caput* X*
  - Jp iunteriaminfluminibus rota? eifdcm rationibus, quibus fuprafcriptS efto rea earu m frontes affigu ntur pinna quse cum. pcrcuriunturabinl petu fluminis,cogut progredientes verfari rotam, & ita modiolis aqua haurientes,& in fummum referentes fine operarum calcatura ipfius flu minis impulfu verfatse,proflant quod opus eft ad vfum*
- p.n.n. - vue 208/246
- - DECIMVS.
  - 101
  - a* modioIT, b«pinne$h& ti% alternarim potitae funt eu modiolis e. caftellum «Laxis
  - ~Za.vnii> 5 lr7Cf“]
  - E^cmrarlontetiavcrfantuxhy^autfin^iiibi^adcmfimt omnia,prse/ " ^'3^j£y^jmy£e’ c%'
  - tcc^ ffi in vnocapite axisvhabent tympanum dentatum & mclufumdd au temaci perpendiculum collocatum' in cultrum verfatur cum rota pariter# e*a*"-'w^
  - Secundum id tympanum ,maius item dentatum planum eft collocatum, quo continetur axis habens in fummo capite fubfcudem ferream, quamo «WiC.tfi.«
  - lacontinetur*Ita dentes eius tympani,quod eft in axe inclufum lmpeftedo^ ^
  - denfes tympani plani cogunt fieri molarum circinationem,m qua niachi/ v *dyi , .
  - na impendens* infudibulum fubminiftrat molis frumetum, & eadem ver/ latione fubigitur farinaT^ -tu
- p.101 - vue 209/246
- - a. mola
  - b. ifiidibulfi opinnc rotae
  - $6*. 3*ic
  - DietcockasqtisB thagnlcdpia extollit aquseifiecl nou ta akcKC^priXI* £ ft aut etia cocleae ratio ,qusihagna vim haurit' aquae,Ced notamalte tpUit cj rotaJEius aut ratio fic expeditlliignu lumit^ cuius tigni quatafuetit pedu longitudo tanta digito^ expedit crafitudo jd ad circinu rotundati Incapi tihus circinoduiidunt circinationes eo^tetratibus in partes quattuor,ael oratibus in partes odo dudis lineis ,esqj lineae ita collocentur;, uritt plano pofitotigno ad libella,vtriufc^capitislines inter fe refpbndearadperpedi/ culu,ab his deinde a capitead alteru caput lineae, perducant coriuenientes, Vti q magna erit pars odaua circinationis tigni,tammagnis fpatiis diftent fecudu latitudine*Sic & in rotudatione & in longitudine ‘aeqlia fpatiafient* Ita quo loci deferibunt lines,qus funt in longitudine fpedates, facied^ de cubationes,& indecuflationibus finita puda«His ita emedate deferiptisfu/ mit falignea tenuis aut devitice feda regula,qusvnda liquida pice figit in primo decuflis pudo,deinde traiicit oblique ad infequetes longitudines & circuitiones decuffiunuEt ita ex ordinepgrediens fingula punctaptereudo & circuinuoluedo, collocat in fingulis decuflatioibus: 6C itapuenit & figit ad ea linea,recedes a primo in odauu pudu, in qua prima ps ei9 ei t fixa* Eo modo quantil ^pgredit oblique p fpatiu & per odo pueta, tantudem m 16/ gitu dine procedit ad odauum pundtLEade ratione p omne fpatiu logitu/
- p.n.n. - vue 210/246
- - DECIMVS.
  - 102
  - ~l#r.a3..37, C7. z*./>
  - dinis Strotuditatisfingulis deciiflationib9 oblique fixx regul^p odo cra(/ fitudinis diuiliones molutos faciut canales,8t‘iufta cocleas naturaleqj imita tione,Ita p id veftigiu aliae fup alias figutur vmdas pice hqda,fit exaggerant ad id ut logitudims o&aua pars fiat lumma craflitudo, Supra eas circudan tur fit figutur tabulas,quas ptegat eam inuolutione,tuc eze tabulas pice fatu/ rantur,fit laminis ferreis colligant ,vt ab aquae ui ne diffoluantur, Capita ti gni ferreis clauis& laminis cStinent ,iitcjp infigutur ftili ferrei, Dextra aute fit finiftra cocleam tigna collocant,in capitibus vtraqj parte habentia tranf uerfaria cofixa^n his foraminaferreafunt iclu(a,inc£ eaiducutur ftili,& ita coclea hoibus calcatib’facit uerfatioes,Ere<ftio aut eius ad iclinationem fic erit collocanda,vtiqueadmodupythagoricutrigonu orthogoniu deferi/ bitur, fic id habeat rnfum,ideft uti diuiaat logitudo in partes quinqj, earu triu extollatur caput cocleas,ita erit a perpediculo ad imas nares ei9 lpatiUj Spartes qttuor,Qua rone aut opteat id eei extreo libro ei9forma deferipta e*
  - Qua: de materiafiut organa ad hauriendam aquam,fit qbus rombus perfi/ dantur,quibufe^ rebus motus recipientia prasftent verfationibus ad infini/ tas vtilitates,ut effent notiora quarnapertiffime potui perfcripfi*
  - De defibica machina quasaltiffmle extollit aquam* Cap* XII*
  - -\ Thi£-3i2-' C
  - udi h*!c dejcrvfrti* *&\S.-]**%*
  - cocfjui cum
  - a* coclea ad rationem tti goni pytha/ gorici erefta b* tigna in q uerfatut co/ clea«
- p.102 - vue 211/246
- - LIBER.
  - 'tr-il.
  - I nfeqt nuc de (ftefibicamachina q i altitudine aqua educit moftrare*Ea fit ex ^ l ^t^cui91 radicib9 modioli fiut gemelli paulu diftates hntes fiftulas (furcil/
  - 12t figura)fifr coheretes,i mediu catinu cocurretes,! quo catino fiataxes l I&tZZ?^-^^^fupenonb^anb9fiftula^ coagmetatioe fubtili collocati,q pobturatesfo/ ramina nariu3no patiunt exire id qcF fpiritu i catinu fuerit expffum,Supra ^^^catinu penula,ut inf udibulu iuerfu,e atteperata, q etia p fibula cum catino ' cuneo traiedo5cotinet 8i coagmetat ,ne uis lflatiois aqua» ea cogat eleuare,
  - , infup fiftula q tuba dicit coagmetata,in altitudie fit ere<ftaaModioli aut hnc
  - lfra nares lferiores fiftula^axes iterpofitos fupra foramina ea^ q fut in fun dissita de fupnis 1 modiolis eboli mafculi torno politi 8t oleo fuba&i coclu ficj regulis di vc&ib9 couoluut ,q ultro citroq* frequeti motu pmetes, aere q erit ibi cu aq'axib^bturatib9 foramia cogut 8C extrudut lflado pflioib® p fiftula^ nares aquai catinu,e quo recipies peula fpus exprimit p fiftula lal titudine,&itaexiferiorelococaftello collocatoaa falieauaq fubmiftrat ♦
  - a» modioli aerei
  - b. catinus
  - c. penula uti infudibulum inuerfum
  - d. fiftula qu* tuba dici£ e* emboli mafculi» Reliqua ex littera fatis Melligo? tur aperitis*
  - Singula enl & in his ma/ chinis Si! in multis fupe-lioptreKde» fcriptioib9:fi-t|s declarare uellet op9eet & plura feri* bere:& cuiuf» que rei uari-as figurauo-nu facies pin-gere:qb9&q ieb9ipfisatra fut & extra: moffrari pof» fentsfed fatis mihi fecifle uideorapuifi fe *fiftudiofis fores & ofte/ diffefemitas qb9 hic au* dor intelligt ualerer*
- p.n.n. - vue 212/246
- - DECIMVS.
  - 103
  - v coach>,JT££-3#
  - 3&-£
  - (1'Pft-3*3-2;
  - 7A.A
  - frir&tt-hr*-
  - T»*>^ '
  - Nectam.cn haecfola ratio defibii fertur exquifita/ed etiam plures& variis? generibus alias,quae ab eo liquore preffionibus coa6te,fpiritu efferre a natu ramutuatos effe&us oft^untur,uti merula^,quae motu uoces edunt,at<£ cngibata, quas bibentia tadem mouent figilla, caeteraq* qua; dele&ationib* oculoru 8i aurium fenfus eblandiuntur,e quibus quae maxime vtilia 8i ne ceffaria iudieaui felegi,8£in priore volumine de horologiis,in hoc de expf (Ionibus aqua: dicendum putaui,Reliqua ,quae no funt ad neceffitatem, fed ad deliciarum uoluptatem,qui cupidiores erunt eius Xubtilitatisexipfius dkfibiicomentariis poterunt inuenire*
  - De hydraulicis machinis quibus organa pficiuntur, Cap* XIIL J3 c Hydraulicis aut quas habeant rocinationes qua breuiffime proximi attingere potero 6i fcriptura cofequi no praetermittam,De materia compa &abafi,arca in ea ex aere fabricata collocatur,Supra bafim erigutur regulas dextra ac finiftra fcalariforma compa&e,quibus includuturaerei modio/ li fundulis ambulatilibus ex torno fubtiliter fuba&is habetibus fixos in me dio ferreos ancones,& uerticulis cum vehibus coiu&os,pellibufqj lanatis inublutoSjItem in fumma planicia foramina circiter digitoru ternum,qui bus foraminibusproxime in verticulis collocati aerei delphini pendetia ha betites catenis cymbala ex ore infra foramina modiolorurn chalata itra^r/ cam?quo loci aqua fuifinetur Jneft in id genus vti i nfudibulum inuerfum’ quod fubter taxilli alti circiter digitoru ternum fuppofiti librant fpatium imum,ima inter labra phigaeos & arCae fundum,Supra aut ceruiculam ei® coagmentata arcula luflinet caput machinae quae graece povriKoq ap pellatur,in cuius ldgitudine canales,fi tetrachordos eft fiut quattuor,fi exa chordos,fex,fioctochordos,odto;^Singulis aut canalib0 fingula egiftomia fcntinclufa manubriis ferreis «collocata *^§>uas manubria,cu torquentur; ex arca patefaciunt: nares in canales,Ex canalibus aut canon habet ordinata in tranfuerfo foraminarefpodentia in naribus quae fut in tabula fumma, quas tabulalgraEce ^jff^jdicitur,Inter tabula di canona regulae fut iterpofitae ad eunde modumforatae di oleo fuba£fce,ut faciliter lpellatur di rurfus intror fus reducatur,quae obturat ea foramina pleuritidefqj appellantur,Quam itus 6ireditus,alias obturat,alias aperit terebrationes,Hae regulae habet fer/ rea choragia fixa&iunfla ciim pinis quape pinarum tafius motioes efficit regula^,Contmeritur fupra tabu la foramina,quae ex canalib9 habet egrei/ fum fpiritusiRegiilis funt anhuli agglu tinati,quibus lingufe omnium in/ eluduntur organo^E modiolis aut fiftulse funtcotinentercoiunlhsligne •• <***&«* ^
  - isceruicibus,pertingentefqj ad nares,quae funt in arcula,in quibus axes £5t
  - Vrdx^^Tir.
  - rn.yBr.tL
  - 1L't-
  - ___________ fj caCacU.f
  - -CtCtia. )Ien-'%r- 2- - 22.. X eje Cii-<*rkt.
  - iwjt- pmgneKS,»&"
  - ~~Z- i-VrtuH- • o»
  - cones deducunt fundos modiolorum ad imum,Delphiniqj qui funt i ver/ ticulis inclufidhalates in os,cymbalarepIent fpatia modioloruatqj aneo/
  - \ cvt\ rtVHrW*'- i Ivnx&t
- p.103 - vue 213/246
- - LIBER
  - ^7MtfCA)TSr-2-
  - Qux in hae hydraulica defcjjptione dfirab audo-ietnon facile piftum cofe<| pnt cfobre fatis efle duxi ftudioOs fua pte reliquere Sii extremo libro uocabu-..ladeclarare
  - ad
  - vPSkt-lil-e-
  - lies extollentes fundos intra modiolos uehementi pulfus crebritate, & ob/ turates foramina cymbalis fuperiora,aera qui eft ibi elufus prefiionib0 co/ a£lum,in fiftulas cogunt,per quas inlignea concurrit &per eius ceruices in arcam,motione vero uedlium vehementiore fpiritus frequens compreffus epiftomiorum aperturis influit,# replet anima canales ,Itacgcu pinna? ma/ hibus ta6he propellut & reducunt cotinenter regulas'alternis obturat fora * mina alternis aperiundo exmuficis artibus multiplicibus modulo^ varie/
  - tatibus fohantes excitant uoces* Quatum potui niti ut obfcura res per feriptura dilucide pronuciare tur contendi,Sed ha;c non eft faci/ lis ro,neq? omnibus expedita adi> telligendu pmer eos,qui in his ge neribus habent exercitatione, Qcf fi qui parum intellexerit e feriptis cum ipfam rem cognofcent,profe <fto inuenient curiofe * 81 fubtiliter omnia ordinata*
  - Qua ratioe rheda vel naui vi di perarum i ter dimetiamur*
  - Caput* XIIH*
  - ^ ranfferatur nunc cogitatus feri
  - f)tura* ad ratione non inutilenifed umma folertia a maioribus tradi/ tam qua in uia rheda Cedentes vel mari nauigates fcire poftumusjquot milia numero itineris fecerimus , Hoe aute erit fic*Rota* quse erut i rheda fint latse per mediani'diametron pedum <
  - quaternu# fextantis,vt cum finitum locum habeat inierota,ab eoqj mei/ piat progrediens infolo vilefacere verfatione,peruenieiidoadeam finitio/ nem aquacoeperit verfari,certum modumfpatii habeat pera<ftum pedupi xiis*His ka praeparatis tunc in rota? modiolo ad partem interiorem tympa/ num ftabiliter includatur habens extra frontem fuse rotundationis extante denticul um vnu,Infuper aute ad'capfum rhedse loculamentu firmiter figa/
  - fum,In cuius tympani fronte denticuli perficiatur a?qualiter diuifi, nume/ ro quadringenti couenietes denticulo tympani inferioris,Prseterea fupeno ri tympano ad latus figatur alter denticulus prominens extra detes, Super autem tertium tympanum planu eadem ratione dentatum inclufum in ai/ terum loculamentum collocetur,conuenientibus dentibus denticulo quf in fecundi tympani laterefuerit fixus,in eoq* tympano foramina fiat,qua/ tum diurni itineris miliario^ numero cum rheda poflit exiri,min° plufiie
- p.n.n. - vue 214/246
- - DECIMVS*
  - 104
  - rem nihil impedit,& in his foramin ibus omnibus calculi rotudi collocen/ tur,inq? eius tympani theca (fiue id loculamentum eft)fiat foramen,vnum habens canaliculum,qua calculi qui in eo tympano impoliti fuerit cum ad eum locum venerint in rhedae capfum & uas aeneu,quod erit fuppofitu fin/ guli cadere poflint Jta cum rota progrediens fecum agat tympanu imum,' &denticulueius lingulis verfationibus,tympani fuperioris denticulos im pulfu cogat praeterire,efficiet,ut cu quatercenties imum verlatum fuerit,fu perius tympanum femel circuagatur,& denticulus qui eft ad latus eius fi/ xuSjVnum denticulum tympani plani producat,Cum ergo quadringente/
  - naao lingula milia exiffe monebut, Numerus vero calculorum ex imo coi le#us,fumma diurni miliariorum itineris numerum indicabit*
  - ftfied*
  - a<caplurhe-
  - de
  - birota otympanfi Reliqua Ite!* liguntut cx ledione
  - Nauigationibus vero (imiliter paucis rebus comutatis eadem ratione effi/ ciuntur,Nanqj traiicitur per latera parietum axis,habens extra nauem pro minentia capita,in quae includuntur rotae diametro pedum quaternum & fextantis,habentes circafrontes affixas pinnas aquam tagentes,Item medi/ us axis in medianaui habet tympanum cu vno. denticulo extanti extra fua rotunditatem,Ad eum locum collocatur loculamentum habens inclufum in fe tympanum psequatis dentibus quadringentis conuenientibus denti/ culo tympani,quod eft in axe inclufum,praeterea ad latus affixum extante extra rotunditatem alterum dentem,Vnum infuper in altero loculamento cum eo confixo inclufum tympanum planum ad eundem modum denta/ tum,quibus dentibus,denticulus qui eft ad latus fixus tympano,quod eft in cultro collocatum,in eos dentes qui fut plani tympani,fingulis verfatio/ nibus fingulos dentes impellendo in orbem, planum tympanum verfet, In; planoafit tympano foramina fiant,in quibus foraminibus collocabuntur
- p.104 - vue 215/246
- - LIBER
  - tlFAiC-tfr f>r-
  - calculi rotundi,In theca'eius tympani(fiue loculamentum eft)unu forame cxcauetur habens canaliculum,qua calculus liberatus ab obftatia cum ce/ ciderit in vas &reum fonitum fignificet,Ita nauis cum habuerit impetu aut remotum aut uentorum flatu pinnse quse erunt in rotis tangentes aqua ad uetfam uehementi retrorfus impulfu coa&e verfabunt rotas,Exaut invo! uendo fe agent axem,axis vero tympanum,cuius dens circumaftus fingu/ lis uerfationibus fingulos fecundi tympani dentes impellendo,modicas e£ (icit circuitiones,Ita cum quatercenties ab pinnis rota* fuerit verfatas,femel tympanum planum circumagent impulfu dentis,qui ad latus e fixus tym/ inclinaf ut ta~ pani in cultro,Igitur circuitio tympani plani quotienfcuqj ad forame per/ ft^&uelop» ducet calculos emittet per canaliculu^Ita &foni£u 8C numero indicabit mi/ ' * ‘ liariafpatia nauigatioms*
  - Haec nauis de fcriptio noti ea tone fa&a eft:q ab au-Aore tradifi fed alia n minus folerti.Is nan^ pcipit rotas fieri debere extra latera nauis. Sj ea quoties iti altera parte
  - eiuf<$ lateris iota i eadem parte inclina-tatatqtpKnu lacesmimiu x-mergifaqciac ficq^naiiiga-tione xpeaitt neq; ipa iufta rotatione pfi-citialtera quocg rota cxcelfi9 elata at$ fifrpna: nihil uel papg aqua 'tangit: minufqj hac diuerfitate altera iuuat uel ab ea iuuaf « ut no poffint quouismo expeditam iu-fta$ pficere rotationem <
  - Quxoia unica rota x media nauipofi-taCut figura
  - tnonfttar) emedanfsdu tn carina i eo medio geminetur at9 in utroqfquoqj coeat capite»
  - Na ita nauis facili9 fluitati SC quocuncg mo i alteram pte ldinef rota fine fine rotatione faam peragit*
  - Quas pacatis & fine metu temporibus ad vtilitatem& deleftationem para/ da quemadmodum debeant fieri peregifle videor*
  - De catapultarum
- p.n.n. - vue 216/246
- - DECIMV-S* IO?
  - Dceatapultaram&feorpionumrationibus* Cap* XV* unc ucro quas ad pfidia piculi & neceffitate (alutis funt inuenta*i*feorpionfi catapultaru,& baliftarfirones,quibus fymmetriis comparari pofllnt expo vi- * narruEtprimu decatapultis# (corpionibus*Omni igit proportioc eorum
  - ratiocinata,ex propofita fagitt£ logitudine,qua id organum mittere debet r^r.^-+ a eiufqj nonas ptis fitforaminu in capitulis magnitudo ,p q tedunt nerui tor ti,q brachia cotinere catapultam debet*Eops aut foraminum capituli fic de format altitudo 8ClatitudoiTabukq funt in iummo & in imo capituli,pa ralleliqj uocat ,fiatcraffitudine uni°foraminis,latitudine vni9& ei9dodran> tis,in extremis,foraminis vanius # Paraftatas dextra ac finiftra pter cardi>
  - nes altas foraminu qtuor,crafli foraminu qnu, cardines foraminisJs9«A fo ramine ad mediana paraftata iteforaminis.TpXatitudo paraftados medi# vnius foraminis 8C eius4K*craflitudo foraminis vniMnteruallu ubi fagitta collocat 1 media paraftade foraminis ptis qrtas« Anguli qtuor qui fut circa in lateribus & frontibus laminis ferreis aut ftylis asreis & clauis cofigantur* Canaliculi (qgr#ce'Vj^f dicit)logitudo foraminu*xix*Regularu qsnonul li bucculas appellat,q dextra ac finiftra canale figut foraminu*xviiiualtitu/ do,foraminis vm9 # craffitudo,& affigut regulse duas in qs idit fuccula ha bens logitudine foraminu trium,latitudine dimidiu foraminis, craffitudo bucculas,q affigit vocitat camillum feu qiieadmodu nonulli loculamentu vfecuriclatis cardinibus fixam foraminisd* Altitudo foraminisXSucculas lo gimdo*&*foraminucraflitudofcutul#foraminu*viiiuEpitoxidos longi yvdmjutr. tudo foraminum.s ^craflitudo»-Jtemchelo (fiue manucla dicitur)longi/
  - 1 f tudoforaminumuiidatitudo &craffitudo^Canalis fundi logitudo fo/ raminiLxvucraflitudo foraminis #latitudo*sH*Columella &fbafis in folo 1*r.a~H foramina ododatitudo in*plinthide in q ftatuit columella foraminis ♦s*-'*
  - craflitudo*Fi*colufnell# logitudo ad cardine foraminu^ii^ «latitudo fora in«r.;>. minis*s^*craffitudo*cZ53uscapreoli tres quoru logitudo foraminu* viiiu
  - latitudo'dimidiuforaminis a: craffitudo*4* cardinis logitudinis foraminis ® columellas capitis logitudo*us*K*antefixa latitudo foraminis *a*ss? 0* craf/ fitudoa*pofterior minor coluna, q grace dicit otrn£tiuri$ foraminu odo, latitudo foraminis*s*ucraffitudinis*Fi;fiibie<ftpforaminum*xiiJatitudinis &craffitudinis eiufde,cuius minor coluna illa,Supra minore coluna chelo niufiue puluinus dicit foraminu*iis^*altitudinis*iis^* latitudinis *sT rycat/ chebi fucula^ foraminu*us*is?*craffitudo foraminis*sii«*latitudo*i*s* tranP uerlariis cu cardinib9 logitudo foraminu*x&*latitudo*i*s«*dece # craffitu/ do,brachii l6gitud}ous*foraminu*vincraflitudo ab radice foraminis uiti fumo foraminis*a£*curuaturas foraminu odo*Hasc iis <pportioib9aut adie/ dioib9aut detradoib9c6pant*Na fi capitula altiora q erit latitudo fa&a fue__ rint(q anatona dnr) de brachiis demet,ut quo mollior eft tonusjpteralti/ tudine capituli^brachii breuitas faciat plaga uehemetiore * Si minus altum
  - x-^k0m. 71 ante anm Sjvg, jS/ evfiyg' a,**c££vfar./‘Vht.
  - * iadories)
  - Uer.7-7.2S-i
  - /hfc?&J Jth-. 2.7. iS -g
  - .v Cna£z )nir.x.- A-.i PeO-Hd?. *k-x7<A-.Mr- Se 2-J.2S 1
  - tmemuUa.)
  - ft-hucfic&i)nir. 27.2.6 .£
  - 2 ’
  - Q- +\,
- p.105 - vue 217/246
- - liber
  - g» Wf!*}*/
  - npv
  - b» xoivixig.
  - C» *JctTSr^c(.
  - d»arrEj>G</
  - r?ov ir' ' £»djx.<ajj
  - rriq
  - g^XlolTS-^ h. Sucula cu ue&ibus Hac catapli!^ fae defcriptio-necxiifdeha-imigracisaii-ftotib9 quos Vittuuius ci-fat:qua quo-9 iifdem di' ftioibus grae-cis antiotaui quas ibi inue-niiut ftudio' |is 8c igenio' lis no deeflet g forfan ibi,p-jBcer poterat obi ego defe~ d$qnneqj ex uitruuione<g exipfisauftp'-rib%ut ingenii mei tenui-late fatear)!-tegra redam-ue ltelligetia extorqte ua-
  - luiV '
  - capitulum fucrit(quodcatatQnwtndicitur)proprcru^hcmfeiam,brachia paulo longiora conftituentin*,uti facile ducantur»Naqj queadmodum ue/ &is cum eft longitudine pedum qugtuor qd onus quina hominib9 extol/ }itur,is fi eft pedum o&oa duobus eieuatur,eodem modo brachia,-quo lo giora funt mollius,quo breuiora durius ducuntur»
  - De baliftarum rationibus» Caput» XVI»
  - C atapultaru rones ex quibus membris & portionibus coponant dixi, Bali/ ftarum au te rationes varias funt differentesVnius effeftus caufa compara v^f c tae, Aliae enim ueftibus SCTuculismonnul^polyfpaftis^lias ergatis, quasda
- p.n.n. - vue 218/246
- - DECIMVS,
  - 106
  - A•‘P&£ jrr.
  - etiam tympanorut
  - propofita magnitudinem ponderis faxi,qcf id organum mittere debet, Igi tur de rone earu non eft omnibus expeditum,niti qui arithmeticis ronibus numeros & multiplicationes hnt notas,Nanc^ fiut in capitibus foramina p quorU|fpacia contendunt,capillo maxime muliebri,uelneruo,funes q ma gnitudine ponderis lapidis,que debet ea balifta mittere ex ratione grauita/ tis proportione fumunt ,queadmodfi catapultis de longitudinibus fagitta rum,Itaq? ut etia qui geometrias arithmetiaeq* rones non nouerint, habe/ ant expeaitum,ne in periculo bellico cogitationibus detineant, Quas ipfe faciendo certa cognoui,Qua?q? ex parte accepi a pceptoribus finita, expo/ nam,& quibus rebus grascorum penfiones ad modulos habeat ronem, ad eam ut etiam noftris ponderibus refpondeant tradam explicata»
  - De proportione lapidu mittendo^kad balilbe foramen» Cap» XVIL %,-ifo.x am quse baliftaduapondo faxu mittere debet,foramen erit in eius capitu/
  - lo digitoru»v»fi pondo quatuor digitoru»vi»& digitoru» viis* decepondo, digitorum»viii*»vigintipodo digitorum*x&»quadraginta pondo, digito rum»xii»s»K»fexagintapondo, digitoru»xiii»& digiti odaua parte $ odua/ gintapondo,digitoru»xv#»centuuigintipondo pedis»is»&fefqdigiti ® ce/ tum&fexagintapondo» pedu»ii#»centum&o<ftuagintapondo, pedu»ii» 8C digitoru*v»ducentapondo*pedu*ii»&digitoru»vi»ducentadecepondo»pe/ dum»ii»& digitoru»vii:-:»cclpondo*xis»Cu ergo foraminis magnitudo fue/ rit inftituta,aefcribat fcutula,qua; grxce Vs//appellat,cuius longi/ tudoforaminum»ii»r»z»latitudo duo St fexta?partis,Diuidat dimidiumli nea;defcriptse 8L cu diuifiim erit contrahant extrern^ partes eius form$ vt obliquam deformatione habeat longitudinis fextam parte, latitudinis ubi j*rk) eft uerfura quartam_ptem,In,qua parte aut eft curuamra in quibus procur/ runt cacumina angulo^ & foramina conuertunt,& cotra&ura latitudinis redeant introrfus fexta parte» Forame aut oblogius fit tanto qnta epfzigis het craffitudine»Cu deformatu fuerit circutlmidat extrema vTEabeat cuF~~^ ebem Letwathvr i&chzmaj uaturam molliter circuadhm m craffitudo eius foraminis»sr»coftituantmo
  - dioli foraminu»iir'»latitudo»is9i;.:»cralfitudo pterq qd in foramine indit fo
  - P(ri£-$6i>.b
  - T*»r-
  - vjexta parrkj^Br. z.-t
  - ilnZ»U( CHtJ—
  - raminis»sT»ad extremu aut latitudo foraminis»ir »paraftatoru logitudo fo raminu*vsr»curuatura foraminis pars dimidia,cralfitudo foraminis »cE» & ptis»lx« Adiicitur aut ad mediam latitudine quantu eft prope foramen fem in deferiptioe latitudine & craffitudine foraminis»v»altitudo pte»iiii»regu/ 1las q eft irimefa longitudo foraminu»viii»Latitudo & craffitudo dimidium foraminis cardines»n4:-.:»craffitudo fbraminis»i99#*curuatura regut&rsk exterioris regulse latitudo 8C craffitudo tatude,logitudo quam dederit ipa verfura deformatiois 81 paraftate latitudo,& fua curuaturam »K» Superio/ res aut regula seqles erut inferiorib9»K»mefe tranfuerfarii foraminis»atEx» [mvi&)r»r.- *• climacidos fcapi logitudo foraminu»xiii:^craffitudo»iiiK»InteruaIlu medi
  - vT»r-
  - -itTIV, vwubn— A,»aUM hf***j* * 4^»».
- p.106 - vue 219/246
- - LIBER
  - vkryg»*hi> -**
  - Tf'T'egfifielTD}- j ^VHT- 2. * 6 P\,
  - )-Vm-.V/-2S
  - J
  - Baliftisfaxa* catapultis & fcorpionib9^ lagittas lacie/ banfut ex auctoris fcriptif uidere licefr Balifbeatdi*
  - uerfis machinis tedebanf &uariisroni-bus efficiebatur* Quarum hac una quas hic graphice defcripta eft explurib9 mi-* n9 corrupta felejgi: uti ex ea iiquis frur ftus hri p6tt no moretur ftudiofi care* ffolchematis
  - um latitudo foraminis ex pte qrta ® craffitudo pars b<ftaua*k*cIimaricIosr fupiorispars q eft ^pxima q coniuda eft menfe tota longitudine diuidit in partes qnqj*Ex his dent duas partes ei mebro qd grxci ji uocant # la/
  - titudo*7*craffitudo*9®Jongitudoforaminu*iii*&femis*K*extantiacheles foraminis*s*plenthigomatos foraminis*|*& fitilicus,Qd aute eft ad axona qd appellat frons tranfuerfarius foraminu trium ® interiora regularu lati tudo foraminis*r*craffitudo* ^ K*cheloni replu qd eft operimentu fecuricu Ise includit *Kdcapos climacidos latitudo*z ^craffitudo fbraminu*xiiK*craf fitudo quadrati qd eft ad climacicla foraminis** $*in extremis *K*rotudi aut axis diametros seqliter erit cheles* Ad clauiculas aut*s*mihus ptefextadecu tna*K*Anteridion logitudo foraminum iii9*latitudo in imo foraminis* r #* in fumo craffitudo*zjc*Balis q appellat efchara longitudo foramintu-hvatv tebafis foraminu*iiiis::* vtriufqj craffitudo SC latitudo foraminis*:** Compi/ gitur aut dimidia altitudinis *K*coluna,latitudo 8C craffitudo*is*aItitudo at no het foraminis pportione/ed erit qd opus erit ad ufum brachii*:::*16gitu do foraminu*vT:.:i*craffitudo in radice foraminis i extremis*F*De baliftis 8C catapultis fymmetrias quas maxime expeditas putaui expofui,Queadmo dum aut contentionibus ex temperentur e neruolcapilloq? tortis rudenti/ «^3^ bus quantum comprehendere fcriptis potuero non praetermittam*
  - De catapultarubaliftaruq?, cote tionib9 & tepaturis*Ca*XVIII § umutur tigna ampliffima logitu dine,fuprafigut cheloniaei qb9iri cludut lucule,Per media aut fpa/ tia tigno^ lfecat & excidutur for/ me,i qb9 excifionib9 icludut capi* tula catapulta^, cuneifqj diftineti tur ne 1 cotetioib9 moueant*Tum vero modioli serei ica capitula in/ cludut ,&i eos cueoli ferrei, quos et5-jo-X*X<*-S greci uocat,collocat Deinde anfse rudera indut p fora/ mina capitulo^ Si 1 altera pte traii ciut, deide 1 fuculas coiiciutur in/ uoluuturqj ve$ib°,uti p eas exte/ ti rudentes,cum manibus (ut tatfti aequalem in vtroqj fonitus habeantrefponfum,Tuncautem cuneis adfora mina concluduntur,ut non poffint fe remittere*Ita traie&i in alteram par/ tem,eadem ratione,ue&ibus,per fuculas extenduntur jdonecaequaliter fo nent,ita cuneorum conclufionibus ad fonitum muficis auditionibus cata/ pultae temperantur*
- p.n.n. - vue 220/246
- - DECIMVS.
  - 107
  - vTf).
  - llT/j-ikh
  - xM-ib-c
  - Dc oppugnatoriis defenforiifq? rebus,& primum de arietis inuentione eiulq* machina* Caput» XIX»
  - D e his reb° q potui dixi ,reftat mihi de: oppugnatoriis reb9, queadmodutn machinatoib9,# duces ui#ores,& ciuitates defefe ee pofiint»Primu ad 6p pugnatioes ‘Aries fic metus memorat ee»Carthaginefes ad gades oppugna das caftra pofuerunt,cum aut caftellu ante coepmet,id demoliri fut conati, pofteaq no habuerut ad demolitione ferrameta,fupferut tignu, idq? mani/ b° fuftinetes capiteqj ei9 fumu mu^ cotineter pulfates,fumos lapidu ordies
  - ex eo alte^ trafuerfu uti trutina fufpedit,& i reducedo & lpelledo veheme tibus plagis deiecit gaditano^ muru»Cetras aut calcedoni9 de materia pri/
  - tionead pulladu mu^ eentcollocari»Id aut q? tardos conat9habueratteftu dine arietaria appellare ccepit»His tuc primis gradib°pofitis ad id gen9ma/ chinatiois,poftea cuphilipp°amynt$ fili9 Byzatm oppugnaret PolyiduS th^alusplurib9gmb9&fariIioriD9explicauit,a quo receperat dodrinam Diades & Chereas,qcu Alexadro militauerut,Itaqj Diades feriptis fuis ofte dit fe iuenifleturres ambulatorias,qs etia diffolutas i exercitu circuferrcfo lebat,pterea terebra ,& afcedece machina,q ad muru plano pede trafitus ee poffet,& et eoruu demolitore,que nonulli grue appellat» No minus uteba tur ariete fubrotato cui9 rones Icriptas reliqt,Turre aute minima ait opor/ tere fieri ne minus alta cubitoi£»lx»latitudine»xvii»Cotra&ura aut fummam imasptis qnta,Arre£hria in turris imo dodratalia,! fumo femipedalia,Fieri aut ait oportere ea turre tabulato^ dece,lingulis ptib9 in ea feneftratis, Ma/ iore uero turre altam cubitorii*cxx»lata cubito^ »xxiiis&» cotra&ura ite fii/ mam quinta parte © arre&aria pedalia in imo,in fumo femipedalia,Hac ma gnituainem turris faciebat tabulatoru»xx»cu haberent lingula tabulata cit cuitionem cubitoru ternu,tegebat aut coriis crudis ut ab omni plaga eent, tuue/Teftudinis arietarias coparatio eaderone pficiebatur»Habuerat aut in teruallu cubitorum»xxx»altitudinem praster faftigium *xvi» Faftigii autem altitudo ab ftrato ad fummum cubita »vii* Exibat autem in altum&fupra medium tedh faftigium turriculalata non minus cubita»xii»& fupra extol lebatur altitudine quatuor tabulatorum,in qua tabulato fummo ftatueba tur fcorpiones & catapulta,in inferioribus cogerebatf magna aquas multi/ tudo,ad extinguendu li qua uis ignis imitteret ,Conftituebat aut in ea arie tariamachina,q grsece k.]>io2lok.h dicitur,i qua collocabatur torus perfe<ft9 in torno,inquo infuper conftitutus aries,rudentium dutftionibus & redu flionibus,efficiebat magnos operis efferus,tegebatur autem is coriis citW dis quemadmodum turris»
  - O iii
  - xlGC.jai
  - *f Qy (j&as fh*-
  - itBfoC.jfi.A
  - //?&£ 3<rf .<*.
- p.107 - vue 221/246
- - UBER
  - . De terebra has expli/ cuit {criptis roncs, Ip fam machinam urite ftudinfc i medio hnte collocatu in orthofto tis canalem faciebat, queadmodu in cata/ pultis aut baliftisfie/ ri folet,16gitudine cu bitoij?*Laltitudine cu biti,in quo coftitue/ bat trafuerfa fucula, In capite aut dextra ac finiftra trodese dusep quasmouebat qdin erat in eo canali capi/ te ferrato tignu,fub eo aut ipfo canali lclu fi tuti crebriter celcV riores & uehementio res efficiebat ei9mot9* Supra aut id tignum qainibi erat, arc9 age bant ad tegedfi canale,uti fuftineret coriu crudu,quo ea machina erat luo/ luta,De corace nihil putauit feribedu q aiaduerteret ea machina nulla ha/ bere uirtute*De acce{m,q i -©•/j>ct grsece dicit ,& de marinis machinatioi/ bus,q p nam adit9 here poffent,fcribere fe tatu pollicitu ee uehemeter aiad/ uerti,neq rones ea^ eu explicuiffe,Qux fut ab diade de machinis {cripta q bus fint coparatioib9 expo{ui,Nuc queadmodu a praeceptoribus accepi & utilia mihi uidentur exponam*
  - De teftudinfc ad congeftionem foffarum paran da* Gap* XX*
  - ^ eftudo q ad cogeftionefoflaru parat ,eaq et acceflus ad mus? pot here, fic eritfacieda*Bafis copigatqgr2ece dicit qdrata,hns quoquouerfus
  - latera fingla pedu*xxv*et trafuerfaria qtuot, Hxc at cotineat ab. alteris duo bus craflis*f*s*latis*s*diftent aut trafuerfaria iter fe circiter pede &*s* fuppo/ naturq ifinguiisiteruallis eoruarbufcuk,q graceci^c^oTs-odnr,in q/ bus uerlant rotaruaxes coclufi laminis ferreis,Ea?q arbufeulse ita fint tepe/ rata? ut heant cardines 8t foramina,quo vedes traiedi ueriatioes earu expe diat,uti ante & poft,et ad dextrufeu finiftrulat9,fiue obliqj ad,angulos op* fuerit,adi d p arbufculas uerlati^pgredipoflint^Collocentaut ifup bafimti gna duo^n utranq parte pieda pedes {enos,quQm circa pieduras figatur
  - juteftudo arietaria b* turricula c. fcorpioes Intus aut I fti-pmo tabulato funt cata* puIteliferiO' iib9 uero aq magna topia
- p.n.n. - vue 222/246
- - DECIMVS.
  - 108
  - alterapieda duo tigna ante frotes pedes*vli*crafl!a & lata uti i bafi funt feri/ ptaflnfup hac copadione erigant poftes copadiles pter cardines pedu*ix* craflitudine quoquoiierfus palmipedales,iterualla hntes iter fe fexqpedis Ese cocludant fupne iter cardinatis trabib9*Supra trabes collocetur capreo licardinib9 ali91 aliu coclufi,i altitudine excitati pedes*ix* Supra capreolos collocet qdratu tignu quo capreoli coiugant Jpfi aute laterariis circa fixis cotineantur teganturqj tabulis maxime palmeis,fi no ex caetera materia, q maxie here pot uirtute,pter pinu aut alnu ♦ Haec*n*fut fragilia& faciliter re/ cipiut igne,Gircu tabulata collocent crates ex tentnb°uirgis creberrime tex tis,maxime9 recetibus percrudis coriis duplicibus cofutis fardis alga,aut paleis in aceto maceratis,circa tegat machina tota,Ita ab his reiicietur pia/ gae baliftarum,& impetus incendiorum *
  - Teftudo ad congcftion€ foffaiu addito ariete* Vatias tefta* dineshicde-feribuntut ab auftoret quae facile abftudiofisi-telligi pnU
  - De aliis teftudinibus* Caput» XXI*
  - Jh ft aut & aliud genus teftudinis,q<freliq oia het queadmodu q fupraferipta fut,pter capreolos,fed het circa pluteu & pinas ex tabulis,& fupne fubgru/ das pdiriatas,fupraqj tabulis & coriis firmiter fixis cotinetur* Infup uero argilla cu capillo fubada ad'ea craflitudine iducat ,ut ignis omo non poflit ei machina nocere*Pnt aut fi op°fuerit,eae machinas ex odo rotis ee,fi ad 16 ci natura ita op9fuerit teperare*tUl£e aut teftudines ad fodiedu copar antur ifife graece dicunt,Caetera oia hnty ti fiiprafcriptu e*Frotes aut eape fiunt, queadmodu anguli trigono^,uti a muro tela cu i eas mittant no planis fro ribus excipiat plagas,fed ab laterib9 labetes,finerpericulo fodientes,q intus v
  - 3 funt tiieant*Non mihi etia uidet ee alienu de teftudine,qua agetor byzan fiusfecit, qbus roriib9fit fada expone,Fuerat*n*ei° bafis logitudo pedudx; latitudo*xviii*Arr edaria,q fupra eopadione erat qtuor collocata,ex binis tignis fuerant copada in altitudinib9fingulo^,pedum*xxxvi*craflitudine palmopedali,latitudine fefqpedali«Bafis ei9 habuerat ro;as odOjqbus
- p.108 - vue 223/246
- - LIBER
  - batiir,Fuerat ^utea^altitudo pedufvisKcraffimdopedum trfam,itafabri eat* triplicitnateria alternis fecotra fubfcudibtls i terfe coagmetata?,lami/ hiCop ferreis ex frigido dudis alligata?*H* in arbufoifisfiue amaxopodes di catur,habuerantuerfatioes,Ita fupra tranftroruplaftitieq fupra bafim fue rat,poftes eranteredi pedu*xviii^Jatitudinis*s^craflitndinis*F*i*diftates x ter leas'-♦fupra eos trabes circuclufse cotinehant totam copadione «i late pe dema^crafli^/upra eam capreoli extollebant altitudine pedum*xiuSu pra capreolos tignu collocatu coiugebat capreolo^ copadioesjte fixa ha/ buerant lateraria intranfuerfo, qb° ifup cotabulatio circudata cotegebat in feriora*Habuerat aut mediam cotabulatione fupra trabiculas,ubilcorpio/ nes &; catapulta? collocabant ♦Erigebant & arredaria duo copada pedum* xxxv&*craflitudine fefqpedali«latitudinepedu*iucoiuda capitibus tranf uerfario cardinato tigno,& altero mediano iter duos fcapos cardinato laminis ferreis religato,quo ifup collocata erat alternis materies iter fcapos 81 tranfuerfariu traieda cheloniis Si anconibus firmiter inclufa,In ea mate# ria fuerut ex tomo fadi axiculi duo,e qbus funes alligati retinebant ariete* Supra caput eo^q. cotinebant ariete collocatu erat pluteu,turricula? fimili tudine ornatu,uti hne periculo duo milites tuto flantes pfpicere poffet, Si renudare,qs res aduerlarii conaretur*Aries aut eius habuerat logitudinem pedu^civiiulatitudineinimo palmopedalus^craflitudinepedalu-^contra/ dum a capite in latitudine pesdsj-^raflitudine^sr^ls aut aries habuerat de .•?&£-36*- fr. ferro durotoftru,ita uti naues log* folent habere,& ex ipfo roftro lamina?
  - ferre* quatuor circiter pediuxwnx* fuerat 1 materia*A capite aut ad imam calce tigni coteti fuerut funes qtuor ,craflitudinedigitop! odo ita religati queadmodu nauis malus a puppi ad prora continet ,eiq$ funes peindoriis /;f&£ 3* trafuerfis erant religati,hntes iter fe palmipedalia fpatia*Infup coriis crudis
  - totus aries erat iuolutus*Ex qb9 aut funib9 pendebat eo^ capita fuerant ex ferro fad* qdriiplices catenc,& ipfc coriis Crudis erat luolutsejte habue/ rat piedura ei9 ex tabulis arcam copada Si cofixarudentib9 maioribus ex/ tentis,per qua^ afperitates no labenubus pedib9fariliter ad mura puenre/ bat ,atq* eamachina fexmodis mouebat, ^pgrarfTu, ite latere dextra aefinf ftra,porredioe no minus in altitudine extollebat in imuiclinationede/ mittebat ♦Erigebat aut machina in altitudine ad difiiciedu muru circiter pe des*c*Ite a late dextra ac finiftra^pcurredo pftngebat no minus pedes*c* Gu bernabat ea hoies*c*hnte pod9 taletu qtuor miliu,qd fit*c g c GLXxx*podq*» Totius operis peroratio» Caput* XXII*
  - J) efeorpionibus Si catapultis Si baliftis etiaq? teftitudinib9 & titrrib?, qua* maxime mihi uidebatur idonea & aqbus eent menta Si queadmodu fieri deberet explicui,Scalara aut Si carchefio^t & eoru,quop>rones funt imbe/ cilliores non necefle habui feribere, H*c ecmilites p fe folent facere,neqp et ipa oibus locis netj eifdem rdnibus poflTunt utilia efTe,q? differetes £5 tmu/
- p.n.n. - vue 224/246
- - DECIMVS.
  - 10 9
  - nitioaes ftiunitionib°,nationuqj fomtudinesJMaq? alia rone ad audaces & temerarios,alia ad diligetes,aliter ad timidos machinationes debet copara ridtaqj hispfcriptoib9fiqs attede voluerit,ex uarietate eop: eligedo & I vna copatione coferedo no idigebit auxiliis,fed qfcuqj res aut ronibus aut locis op9fuerit fine dubitatoe poterit explicare*De repugnatoriis vero no eft feri ptis explicadu,Nom* ad noftra feripta hoftes coparat res oppugnatorias, ledmachinatioes eo^extpe folerti cofilio^ celeritate fine machinis fepi9 euertutur,Qcf et rhodiefib9memorat ufu veniffe,Diognet94i*fuerat Rho/ dius architedus 8C ei de publico quotanis certa merces p arte tribuebat ad
  - honor&Hotpequidaarchited9abaradonoie callias Rhodu cumueniffct-______________
  - acroafin&cit,exeplucK ptulitmuru&fupraidmachinai carchefiolierfati/
  - Ti coflSmitJqua helepolim ad moenia accedente corripuit 6L rraftulit intra J£kt,g%p1^ tnu^HocexeplarRhodii cu uidiffentadmirati ademerut diogneto quod ^^
  - fuerat ei quotanis coflitutu, & eu honore ad callia traflulerunt*Interea rex * ^ *
  - Demetrius qui ppter ai ptinaciapoliorcetes eft appellat9 cotra rhodu bel/
  - cA~ZbS^^> CjO£tv(xS
  - rius qui ppter ai ptinaciapoliorcetes eft appellat9< lum coparando Epimachu AthenienIFnobile architedu fecum adduxitJs aut coparauit helepolim fuptibus imanib9 iduftria laboreq* fumo,cuius al titudo fuerat pediLcxxvJatitudo pedudxdta ea ciliciis & coriis crudis co/ lirmauit,ut poflfet pati plaga lapidis balifta imiffi pondo.ccclxJpfa aut ma china fuerat milia podo* ccclx* Gfi aut callias rogaret* a rhodiis, ut cotra ea helepolim machina parar et,&illam(uti pollicit9 erat)tranfFerret ltra mu^?, negauit pofle*Non em oia eifde ronibus agi pnt,fed funt aliq,quas exempla ribus no magnis,fimiliter magna fadahnteffedus,alia aut exemplaria no poffunt here,fed p fe coftituunt,Nonulla uero funt ,quas i exeplarib9 uide tur uerifimilia,cu aut crefcere coeperat dilabutur,ut etia poffumus hic ani/ mu aduertere*Terebrat terebra foramen femidigitale,digitale, fefqdigita/ le,fieaderone voluerimus palmarefacere,no habet explicatione,femipeda Jc aut inaius ne cogitandu quide uidet oino,Sic ite queadmodu in nonnul SSar' lis puis exeplarib9 fem apparet,in no ualde magnis heri poffe uidet,non m eode mo in maiorib9 id cofeq pot*Hasc cu aiaduertiffent rhodii eade ratioe decepti,q liuriam cu cotumelia diogneto fecerat,pofteaq uiderut hofte pti naciter infefKL& machinatione ad capiendam urbe coparatam,periculum feruitutis metuetes,& nil nifi duitatis uaflitate expe£tandam,pcubuerunt
  - ((TQC.s6i.jrr.
  - ?/} 3^.4
  - tuc eft pollicit9 his legibus,uti fi eam machina coepiffet/ua eenHis ita cofti tutis,q machina acceffura erat,ea regione mu^ ptudit,& iuffit oes publice & priuatim,qcf quifqj habuiffet aquas,flercoris,luti,p eam feneftram p ca/ nales effudere ante mu^Cum ibi magna uis aqua,luti,ftercoris,nodtepfu &fuiffet,poftero die helepolis accedes antecj appropinqret ad mups inhu/ mida voragine adacofedit,nec progredi,nec regredi gofleapotuiu
- p.109 - vue 225/246
- - LIBER
  - a. belepolis ♦ b» ihodus
  - v«3<r«-c
  - .\Thi£
  - Itaqj Demetrius cu u idiffet fapietia diogneti fe deceptu effe cu clafle Tua di/ fceffit,Tuc rhodii diogneti folertia liberati bello,publice gratias egerut ho noribufqj oibus eum 8C ornamentis exornauerukDiognetus aut eam hele/ polim reduxit in urbe,& in publico collocauit,&infcripfit«Diognet9e ma/ nubiis id populo dedit munusjta in repugnatoriis reb9 no tantu machina fedetiam maxime cofilia fut coparanda*No minus Chio -cumfupra naues •fambuca^ machinas hoftes coparauiflent,No#:u chii terram, arenam, la/ pides p>iecerutin mare ante mugita illi poftero die cu accedere uoluiflenc naues fupra aggeratione,q fuerat fub aqua federunt,nec ad mu^?accedere, nec retrorfus fe recipere potuerut,fed ibi maleolis cofix? icedio fut coflagra ta?*Appollonia ^quoqj cu circufideret, & fpecus hoftesfodiedo cogitaret 6 nefufpicione itra moenia penetrare,id aut cu a fpeculatorib9 eet Apollonia/ tibus renuciatu,pturbati nutio ppter timore cofiliis idigetes ais deficiebat, q?neqj tps?neq? certu loeu fcire poterat,quo emerfu fadluri fuiffent hoftesj Tum vero trypho Alexandrinus qibifueratarchitedus,itra mup^ plures fpec9defignauit,& fodiedoterrapgrediebat extra mu^ dutaxat citra fagit tx emi{Tione,&in oibus uafa anea fufpediuEx his in una foflura, q contra hoftiu fpec9 fuerat,uafa pedetia ad plagas ferrametojsfonare coeperut ♦ Ita exeo itelledu eft,q regione aduerfarii fpecus ageres itra penetrare cogita/ bant*5 ic limitat i oe cognita teperauitahena aqus feruetis & picis de fupne cotra capita hoiHu,& ftercorishumani & arens co61scadentis,deinno&u
- p.n.n. - vue 226/246
- - DECIMVS
  - IIO
  - ptuditcrebraforamina,#pearepetepfundedo,qineo ope fucrut hoftes oes necauitJte Maflilia cu oppugnaret ,& numero fupra ♦ xxx* fpec° tum ageret*Maffilitani fufpicati,tota q fuerat an muJjtfofTaaltiore foffura de/ preflerut,ita fpecus oes exitus i folia habucrut* Quib°aut locis foflfa no po/ tuerat fieri itra muru barathru ampliflima longitudine & amplitudine,uti pifcina fecerut cotra eu locu,q fpecus agebat *Eaq? e puteis # e portu iple/ uerutJtacp cu fpecus eet repete naribus aptis ,uehemes aquse uis lmifla fup plantauit f ul#uras,quiqj itra fuerunt 8C ab aq multitudine,# ab ruina fpe cus,oes funt oppreffi,Etia cu agger ad mu92 cotra eos copararet, & arbori/ bus excifis,eocp collocatis,locus operib9 exaggeraret ,baliftis uedes ferre/ os cadetes in id mittedo tota munitione coegerut coflagrare*Teftudo aute arietaria cu ad murum pulfandu acceflfiflet demiferunt laqueu, # eo ariete coftn&o p tympanu ergata circuagetes,{u(pefo capite eius no funt pafli ta gi mup^Deniq* tota machina cadetibus malleolis & baliftarum plagis dif/ fipauerut Jta h.x uitforia ciuitates,no machinis,fed cotra machia^ ronem archite&o^ folertia funt liberatas*Quas potui de machinis expedire rones pacis belliqj teporib9,# utilifllmas putaui 1 hoc uolumine pfeci Jn priori/ bus uero noue de fingulis generibus & partibus comparaui,uti totu corp9 omnia architedhiras membra in decem uoluminibus haberet explicata*
  - VITRVVII LIBER DECIMVS EXPLICIT*
  - Errata huius operis:qu* uix eria a diligenriflunis uitari poflunt in iprimedis auctoris bus:fecun£quae quoq* ut facilius inuenianf fi£ corriganf :pmonitu legenteeffe uolo.f. figmflcare:folium:cui ftatim eiufdefolii fequif numerus.Huic aut numero (i nulla alia fola littera fequiVantelligitur errore effein prima illius folii margine:fi uero ,t. fequa€ intelligitur effe in fcda.Prcterea ubidi.cum fuo numero fequctefcriptum fuerit: Agni ficatlineain quareperiturerror.Igitur.f.i.li.i6.edificare.pro acdificare.Itelinea.27.edi fidorum,pro.acdifido^Jtem eode.£tdi«2^.fi£,.40.edifidis.pro« aedificis. Verum hu^ iufinodi errata de diphtongis fit orthographia nifi earum adiedione uel detra&ioe fe^ fu s dictionum imutetur fadliterprateribo«f,2.t,oporteat,pro,oporret.f. 4, Ichnogra^ phias figura Iuerfa e:na q pars anterior ee det: pofterior e pofita.fi^did.bybliothecis j>bibIyotheCiS.f.6.li,i4.eorpora.pro.corpa.f<8.t.ferredentes. p, ferraedetes i glofulis. f.9„td Lu§ perfiat9.p.qui perflat9,£ 11 di. 2,erit linea.g.p.erit littera,g.f, 12 .li.ultima.uol umine. pro,uolumineJtemeodem.f.t.li.io.humanae,pro.humane«fi£di.2Saegregiam pro.egregiam,hocerratum aliquibus aliis loas repentur,£13.tdi.}7,rornuli cala 8£ in arce.K-fu perabundat.f, 1 Stdi. 1 ^.uerfuuium .pro. uefuuium.Item li.y .#{iq. pro:82 fiquae.fj6du54.tar quin ienfium.pro.tarquinienfium.f. i 3di.39.fofa.pro.foffa.fHi9. Iu 5»rhodium.pro.rhodum Jtem.h.y.gulae.pro.tegulae.Item di.2 i.area planata.pro.area plana.£2 3 di, 17,fignatos pro (ignatos.f.26di.2.ornante^ (ignis pro ornanturq^ fignis. £40 Ji»9«darique pro ddnque.Item eodem.f.t.H.i.ftyliorum.Epiftyliorum pro ftylio;
- p.110 - vue 227/246
- - LIBER.
  - jtfiicprftyli09,f.52.t{i129,meaac(!e eam pro in ea aedeeam,f,^.figura columna eftiiv uerfa,f.5$.t,pronaum.proprQiiaus,m glofuhsJ.^.li.ultima in glofulis columna pro columna.f.42.li.7»^putre(aint,fiL fuperabundat.f.44„t»li.i4.ftadiis pro ftudiis ,f« 4^.figurac fori graed deeftichnographia alteri9 ordinis columnarum interius ,f»46,li„ 16.canterium 8C porricum qua: funt fubm(ffa infra teftudinem tecta pro canterium: <5£ porticum (quae funt fubmifla infra teftudinem)teda«fv48-t.li.i6.uarietatatem proua rietatem.jf. 49.li,29.proflambanomeon «pro proflambanomenon ,tj\.t.f. profceniu, pro ,£ frons fcena:. Item «g* frons fcena: pro.g,fcenadinea,7*8^8rin glofulisX^, h\14,fn,pro»fln»f^Sparadromidas pro pidromidasdfpenultima in glofuIis.ft^6it,fi gurainuerfa eft:8£ item in glofulisjeptro profeprioX77«tdi\$6.di{Timiter.pro diffri militer,f»^8»t«li^,remiflionis+pro remiffioresX62*Dimifia e rubrica deatriis 8£ alis tabliniseorumcumfingulorum dimenfionibus 8£ fymmetriistf.6},prim3c margis nis figura ichnographias eftinuerfa X68»t,ii\4*uendicatae* pro uindicateX7iJn pri* ma:tomices.pro tomice f.j 2,tAu$6 Sidentia, pro fcdentiaX 7 4 di ♦ i o, uirtutes effici/' rur pro uirtutes relinquit & effidturX 7%li,17.hac pro lac,Item eodem.f,t,li, ultima, fed ad libratam,ad,fuperabundat,£77,11,4,alitudinem pro alritudinemX79 Ji, 1 *)*co currunt in unum accumbentes,coma debet effe ante.in unum JtemdiVio.poteftfub^ fiftere pro poteft fubftinere,f,86,li,prima iocnuditatibus pro iocunditatib9,.fi87*t, IL Kcta.proKdiu ,f,38 Au 4o,candentis pro candens,f,89^.11,10, aequa ftella qua: di citur polus,plus,pro,e qua ftella qua: dicitur polus:plus ££cX9o,li.i i» peruolitantia $ peruoiitaris,f,92fli,7,a quibuf^ pro a quibus,f.9$,li*vequifita pro exquifitaX9Vt, l£ $7*qua in tympanum pro quia in tympanum Xiouli.2, praeter^ pro praeterqXio}.l£ 22,8£ areae, pro,££arcae.
- p.n.n. - vue 228/246
- - (] eperam plurimam didiohqm huius a a doris ethymologias & lignificatamti uen erant in mete defcribereiSed eure difficiliore g pexiftimara:tu nouitate:(na a mefimilis cura nuqua ptenta^ *a fuerat^rudidionu multi tudineraliis fup alias c6tmetengraentibus:tudemu;quia multa: ena pter ea:quae in ipo ope deformata 8£ defcripta funtrno tatu nudis uerbis:fed S£ graphicis quoqj defcripUQnib9fimiliter demoftrada foret:ita ut quodputara parno diejy fpario me abfoluere pou fe: multo logioreidigeretjdeftitirin aliud tepusichoata c5pledurus:& ad ordinada fubfcriptam uocabulo^ tabulam e couerri: Hanc autCut faciliter quefita iuenianf ) ficordinaui ut.a.fignificet primam marginem folii.b.fecunda i. fignificet folium ;cui ftarim numerus fubfequitur folium.
  - Aeres nuero plurali,ai.3 ,a.f.6, Agramat9.ideft arris grammati ceignams,a.f.’,. Amuf9.i,r6is muficeipit9 ,a.f«3 Aniatrologetus «i, ronis medi/ cinar imperitus.b.f«3.
  - Aedes dor icar, a, £,7.
  - Aedes ionica.ai.7,
  - Area foflma,bi.7,ai.i7*aii6. Abies.bi.7,bi.i9,
  - Arena fluuiaria,bi. 7,a.f, i 7-Arena marma.b,f.7.a,f,i7, Aedifiario.b.f,7*bi,74,ai.77
  - Aura.ai.6xbi, 10.bxf.47. •
  - Afplenon.ai«7«
  - Agger,ai, $.
  - Aries,a,f,3*
  - Area,b,f,3,a>,f,ii,a,fK34« Angiportus, bi.3*a.fK9,ai,io« b,f,iua,f.i2«
  - Aeolipila-a.f.9«
  - Arthreds,a,f.9«
  - Amufium.bi.9.
  - Aedes facrx, a, f.i2.b.f.39.ai. 4i>a«fx44*
  - Amphytheatn1m.ai.12* Arxfacrorum.bxf.13. Atomus,aJ,i4x ArenariumaJxi Va«f*i 6« Arena foffitia nigra’: ana ; ta/ bra:carbuculus .a.f.i7.
  - Albumfaxum,ai.i7«
  - Alumen.bi.i7*
  - Anfx ferreae,a,f. 17-Aredaria,b,f,i9.b,f,7i,a,f,i07.
  - Alnus,a,f,2o.a„f*76>a,fxio7w
  - Abies fupnas infernas,ai* ;i
  - As,fiueaffis,a,f,2> Aedes.ai.23. Amphiproftylos.a ,£25. Antx.a.f.23.bi,23*a.f.37.b i. 38,ai.39*bi.39«bi,4i.ai.44 ai.47,bi.67*ai,67. Areoftylos .a,f, 27*b,f, 2) .b«f, 26.bi.27*
  - Adiedio,a.f.2 7,ai.3o.b.f.3i .a. fx38.bi.79.axfx64xbi.93. a, f. Alueolatus.bi.27. C..107. Atricurges fpira.ai,23,bi.23, bi.39.ai.41*
  - Aftragalus .bi.28.bi.29. b «f, 54.ai.40.
  - Abacus.a^29.b.f.29»a,fx30.a. £,3 4, bi.3 4,a.f,42.b.f,.4.’ Axis uolutarum.bxf.29-Acroteria <bi.3Oxai.31.bi. 77. AnconeSKbi.31.ai.40.bi. 30,
  - a. f,i03xb,f,io3.
  - Achantus.ai.34. Apothel1s.bi.34. Affer.b.f,3Va.f.36.b.f«^9 «a. f, 68-b.f.7o.a.fK7i«
  - Aedes doria.ai.36.
  - Aedes ionica.ai.36. Anulus.bxf.36.
  - Antepagmenta .b.f«39.a'«f. 40.
  - b. f.40.a.f«4ii Aftragalulefbiu.ai.40. Apophygi.b.f.4i.b.f*42« Aedes rotundx.b.f, 42. Alueus.b.f.44,
  - Argentaria: tabema%ai. 47» Aedes.bi.46.
  - Aerarium,a.f.47.
  - Albanum opus.a.f.47. Apertura,a.f.49.
  - Aula regix.ai.7i« Amplifiare,a.f.72*
  - Ambulatio «b. 74.ai,77.b.f*64.b.f. 72. b .f, Alueolus,a.fA4. (.97* Ahenum,ai«74-
  - Arcus,ai,74Ka,f.67.b,f.37vb.
  - f.|Q7*
  - Argilla capillo fubada.a .f. 74* Alneus,b.f.74. (b.f.74*
  - Afpergo,bA4*
  - Athleta .ai.74*
  - Ara«b,f.77»ai»!76.a.f. 61-b.f.
  - 62>a*f«i03,b.f.i03xb.f> 103.
  - Aequilibris.aixf,76«
  - Arena,a.f,76.ai, 76. Architedari.b.f, 77 * Axis.bi.73.ai<70*b.f.36.a*f. 90.bi.97.ai. 99 i b.f,99*a.T* ioubXio2,a.f.io4.b.f.i04» b. f, 107.
  - Ad manu fpes alia uideftalia at i excelfo:aIiai codufo:alia ia^ Appario.bi.79* (pto.bi.79. Atriu.b^f. 79, ai. 6 2,b.f. 62.a,f. 63.ai.64xai.67-'b4f.67-bi,72 Alx.bi.62.ai.63*
  - Apotheca ,a i. 6 4* Amphithalamus.ai.66* Andromdes.ai.66* Andronx.ai.66.bi.66*
  - Atlas.ai.67* Adanrides.ai.67/ Anterides.b i. 6rf /
  - Acies oculoram.a.f* 69*
  - P
- p.n.n. - vue 229/246
- - Abfcedentia,b,£ 4 ,a*£ 69«.
  - Armentarium«a,£69«
  - Axes efculini qaemf.a.f«7a. Afciare.b«f,7o< .
  - Afda,b,f,7o,
  - Aflerescupreffini: fiC abiegni, b,£‘7o«
  - Arenatam ,a ,£ 71 «b .£ 71 ,a .£ 7 2 Abacua,f«72, Atramentum.b,£72« Arpaginetuli ftriathcum crifpis folusxb.f.72. Aediculae,b,£72« Afperitas,a,£73«
  - Armenium,a,£73* A{Tulae,b«£73«
  - Argenti fodinae,b,f,73, Auripigmentumtgraece ttpcrEvtKor didum«b,£73« AntraXxbX7^
  - Argentuuiuum ,b«£73,a,f,74 Atramentum,a«f.74« Atramentu bibrariu,b,f,74, Aes cyprium,b,£74«
  - Aerugo,-b,£ 7 4,a .£ 79«
  - Aufter,b,£9,b.f,io,a,£77«
  - Aquilo,b,£io,a,£77«
  - Aftafoba,a,£77,
  - Aftabora,a,f,77-
  - Atlas mons,a,£77-.
  - Albula flumen,b,£ 77-Adigere, a, £79,
  - Acer ££ addusTuccus,a,f,79, Aceto afperfie margaritae 8£ xa filicea calefacta diffiliunt, a. £79*
  - Abftemfus,b,£79„
  - Adus,a,f,3<2«
  - Alligationes,a,£82«
  - Artifices plumbarii,b.f,32« Aefhiaria,b,£32. Analemma,b,f,86,a,f,9o,b,fo« 9i,a,£92,b,£92,b,£95,
  - Architedonica. rario,b,fi 36« Architedatus,b,f,86«
  - Aether fuprafoiem,a,£ 88«
  - Aequin odium uemu,b.f,88« Aries,b.f. 33,a,f,39-b,£ 89-b»f« ^,a,£94.a,£io7,b,£io8«
  - Aquari9«b,£33*a»£89» b,£39«
  - a, £9 4,
  - Ardos,b,£83*
  - Arduras,b,£83,b,£89‘
  - Auriga,a,f,89»4
  - Aquila,a«£39«
  - Anguis, b, £39»
  - Argo,b,£39-Aequilatatio.a,f,9l« Axon,b,f,9i,b,£io6» Araehne,b,£92,
  - Antiboraeum,Kf,92« Automata porredbrotundatio nifq; machinata ,£93«
  - Adiedus.a,f.9V
  - Anaporica,b.f«9;«
  - Axis uerfatilis,b,f,93« Adminiftratio,b,£93« AmTocyclus.b,,9 4,
  - Antarii funes,b,f,9S Artemo:graece6Trcxybv7ct 8£ eft troclea:quae in radice machfne fcanforie ponitur,b,f,96« Armillae,a.f,97«b,f,97,
  - Apollo colo{ricus,b,f,97, Axiculus,a,f,97«b,£io8« Anfa.b,£98,b.£io6« Aequipondium«b,f,98*a.£99* Antenna.b,f,98«
  - Aperturae femipedales.aX99« Ambulatiles funduli,a,£ 103, Arcula, a,£io;.-An^ma,a,£lovb,£lO},, Arietaria teftudo.a»f,io7«
  - Anes fubrotatus.a ,£ 107« Afcendens machina,a,£ 107« Arietaria machina: quae graece, KpioaoKH dicitur,a,£io7, Acceffus qui EmBdepd graece dicitur,b,£io7«
  - Arbufculae q graece dtoLd^bcro/ 2.ecr dicutur,b,£|074b,£io8x Amaxopodes.b,£io7,b*£io8*
  - Alga»a,£io3«
  - Antefixa,a.£io<r»
  - Antebafis,a.£io^.
  - Anatona,a,£ioV
  - Anteridion,b,£ 106/
  - Acroafis.a,£io9»
  - Aggerario,b.£io9„
  - Balifta,a.£ 1 ,b.f,2 ,a,£ ^.a ,f. 99« b,£io7,a,£io8,b,£io8, a, fo« io^.b,£io^a,£io6. b,£io6,a« f,io9,a,f,no.
  - Biblyotheca. b.f,7,a.£ 6 4,a,fo« 64,a,f,66.b,£63-Balneum«b,£%
  - Beati 8c delicari,b.£%
  - Bitumen liquidum,b.£3,b.f,i^ a,f.78H Badlli„a.Ci%
  - Bipedalis paries,a,f,i7* b,f,27«
  - Befalterum«a,£23«
  - Barycae,a,f,26.
  - Barycephalae,a,£ 2 6-
  - Baltheus,b,F,29«
  - Bafisfcapi,b.f,32«
  - Bafl fpiram fuppofuerut, a,f«33« Bifora«a,f»4i,
  - Bafilica*b,£47,a.f.46,b*f, 46».
  - a, £ 47«b.f,6vb.£6 4, Balneae,b.£73«b,£^4,a.fo.64«
  - b, f.3u
  - Beffales laterculi, a.£^4,a*f,72 Bipedales tegulae,a,£^4*
  - Bona fama.b.fiy/*
  - Balnearia,a,f,64,a,f,6S
  - Bubilia,a.f.6S
  - Buxus,b,f,7o,
  - Baculorum fubadioib9 «a,£7i»
  - Breuitas,b.£7;.a«f,77,
  - Boryfthenes,a,f«77*
  - Belgica,a,f,77K
  - Bitumen durum,b,f,78«
  - Belliflime,a,f,8^»
  - Bruma a breuitate diurna dida
  - -b,f,88«
  - Brumalesdies.b,£38»
  - Befiia aftrorum,b>£89*
- p.n.n. - vue 230/246
- - Bucdn3e.aX.95*
  - Bulla.bX.95.
  - Brualfs horam breuftas.aX.94i Baffs.bX.97.aX105.aX. io7«b» f.io3.bX„io6.
  - Bafis quae grxce toX*pa diaV bX,io7.
  - BrachfuaX.ioVbXioVbX.io6
  - Buccula.aXioV
  - Carryatfdes.bXi.
  - Catapulta .bX2.aX.1a7. b . fo. io7.bXio3.aXroVbXioVa f.io6.b.f.io6«
  - Clfma.a.f.5«
  - Cloaca.a.f.5«
  - Condudor,aX$*
  - Cogftatfo.bX.4« C0nfuetud0.aXVaX.r9. Corona.aXVbX.27X X 50.3. f.5i.bX.y.bX5VaX56.a.fo. 57.bX59.aX40.aX46.aXV aXVXX.65.aX.67iaX.71 .b. f*3va,ft39- .
  - Cubfculum«bX.VaX64X .fo. 6VaX66,i
  - Cementum.bX,Vb.fo,8.aX i V bX i Va.f. 16«aX.i 7XX.59 * aX. V>X.f.^VbX^6. CuprefTqs.bX.VbX.19.aX0.20. bX.20XX.70i Cella amaria.aX6.aX6 V Contignata LtmeraX.f.7. Cuneus.aX3XX43XX }o.a. f.67«aXi95XX.95.bXio2XX« Codas later, b.f* 8 (106.
  - Cradusiater,bX3. CfrrinusX.f.9.aX«n.bX29.aX.i 50.aX»58.bX.4iiaX.VXX.^4 b.f,6v
  - Cfranario XX9.aX.10.aXV>» bXXo>bXV«aX.VXX 7o.a. fo,ioi.
  - Centmm.bXH9.a Xio.a. f.u. b, £29^X5 3.a.f.^2.aXk67.b.fo. 36.bX.93,,
  - Comenfus.bXu*
  - ConaentusXX.15,. CondIfumXXi5, Cafa.bX15.aX 14» Corium.b.f. 14,a.f. 14XX 17. a f,7iX.f.7i.b.£32.
  - Cem en titia ftrudura.a. fo. iV b.f. 16.
  - Concamerario.a.f. 1 VaX}4,b. f.^4.aX67-
  - Calx.aX.1VbX1VaX.17.bXV> Carbunculus.aX16.aX.76. CubfleXXi6.aX 17. b.f« 17 .b. f.^3«a.f.49.
  - CoagmentumXX16.aX.17XX. 17XX.53.bX V4«bX}6« a. fo. 67.aX70XX.70. Cella.aX18.aX24XX26.aX0. 53«b.f.59.b.f.4i.b.f.42«a, fo. 4^b.f.4^.a.f.44.b.f.43.a »f. 49.bX6VbX.69. Coioffus.bX.i3.
  - Contfgnario a.f.i9.b,f,19.3X20 aX.5VaX.4VaX.46.aX.HX.
  - f,^4,b.£,6i,b.f.6^a.f.r/o.b.fo.
  - 70.aX.71.aX75.bX 84-Ccmentidus panes^.f.19. Coaxa tus.aX.19. Cenacula.aX.19.
  - Crati dus,axf.i9»b.f,i9.b,f,7i. Cerrus.aX20.aX70. C0agmentari0.aX20.aX.102» C6mfflura,aX2o.a.f.82« Catenario.a.f*2o« Carpfnus.a.f.2o. Caries.aX.20.bX.20XX. ^6.b. f.70.
  - Cedras.bX.20.
  - Cedreum icedn oleum .b.f. 20.
  - Caftellum.b.f.2o,b.f.8i«b.f,9;.
  - b.f«99.a.f.ioo.b.f.io2.a.f.io7« C6menfus.aX.22XX.22.aX.25 b.f.44.b.f^7.b.f.^9« Cubitus.b.f.2 2 .a.f.2 v Columna.b .f. 2 5«aX. 2 4.b.f.2 4 aX.29.aX.50XX.50.aX.5VbX. 56.aX.26.bX.26.aX.27XX.27
  - a.f.38.a.f^9.b,f^9,b.f,4r.b.f‘
  - 42.a.f.45*a.f.44.aX4%b. fb.
  - 4Va.f,46XXV2«aXV»aX 5V aX.60.aX.65XX72.aX97. Crep1do.bX26.aX 4o.aX^6« Concamerare.bX.27. Cogeftftf9 locus*b.f.27.a.f,70. Capitulum pulufnatu.aX.29. Cathems,a.f.29.b.f.29« CapftulumXX29.aX50XX.50
  - a. f^2.b.f.",2.a.f.54.aX^, b. f.56.bX39.a.f.42.a.f.4va.f-46 b.f. 46.a.£ V«a.f.ioVbX.io6« Cymatium.b,f.29.b.f.;o.a ♦ fo.
  - 55.bX56.aX.57.bX.59.aX40* bX.40.aX41. Coloflicotera.b.f.^o.b.f.9% Colunae corinthfe,aX.52.bX. 32 Corinthium capftulu.aX.52» Columna dorica.bX.52.a X 53. Calathus,a.f.54. Caulfculus.aX.54.bX.54* C0lumen.aX.5VbX. 42. Canterius.aX.5VbX.5V aX. 56» bX.42.aX.46.
  - CuImen.a.f.5V
  - Capre0ius.aX.5VaX. 47. a. fo. 103.bX.108.aX.10V Canal1cutus.bX.56.
  - Cymatium lefbium.aX.40. Gymarium doricum.a.f.40. Corfa.aX.41.
  - Ceroflrota.aX.41. Compadflfs.bX.42. CompaduraX.f.42. Columnams.b.f. 42.
  - Cubfa ratfo.b.f. 44. Cubus.bX.44.aX.4V
  - G0axari0.aX.4VbX.65.aX.70»
  - b. f,34’ /
  - Contra dfor.a.f. 4 V Chalddfca.b.f.4^ Curuamra.bX. 46XXHXX0.
  - V.bX.H-bX^bX74-a^
  - 3i.aX.ioVaX.io6.
  - Carcer.aX.47.
  - P ii
- p.n.n. - vue 231/246
- - C?ana*a.£c47r
  - CiKoliis?b£47.b.f,94«
  - Canrio.a.f,4$^
  - Chroma,axf.43«b.fx43.aff, 49 C oncentus. graece cru^^oyfcti a.f. 43,bi* 48.a.f. 49* Chordaxb.f.48-b.f.73-C 6formcari»axf*49,a.f«3i«
  - C 6fonantiaxa.fx49.axf. 70.
  - C itharedus.aff.70x C ircunfonantes grsece irtyiH
  - Xouptto-xbxfx^.
  - confonantes graece cropiixoCrv TEcr,bff.72x Choragiaxb,£,^2« Chorus.bxf,72.
  - C oglobatuSxbxfx^xbxfx76« Cloacae ftm&iles.bff73. Gonclufloxbxfx^»
  - C aldaria,bxfx^.a.f.^4«bx f-74-
  - a. f.77.
  - Cameraxbxf,^4,bxfx70x a* £ 71« axf«72xbxfx72xbxf«74, a ff 77« C lypeunubff«74« (bff8r. Qrcuitio.b,f.74.aff78.a.f«6o, bxf.63Kb.fx 3 uaxf«37xb .f, 104« coriceum ff.f.7 4. (a.f. 107.
  - conniftenum.bxf.^4. Concamerata fudatioJb.f.74-Caldalauatio.bxf.74, Conformare.b.f.^S Codeaxa.f.^6xa.f.6^a.f. 99 ,b. f.ioi,aff.i02«
  - Gomenfus fymmetriaram ,b.f. 77.a.f.79«
  - Cefiioculua.f.73-
  - Cardoxb.f.^3.b.f«86.bxfx 93 .a.
  - f.98»b.fx 1 o 7«a«f. io8«a.f« 107» Calix,b«f.78.
  - G auum aedium :flue cauaediu.
  - b. f.^9.axf«64-
  - Connthium cauaedium, b.f,79-ColKqufae.bxf.^9* Compluuium.bff79.axf,6o .a. f.6i.
  - Canalis, a. £.61 «b .f.71 .a.f,72. b,
  - f. 72«a.f. 81 .bff 31 xb.f, 87.a.fo» 99.a.f. 102 .a.f. 103,b.f. i07.a«f.
  - 107.
  - Conclauia.a,fx63.bff.67.bff.70
  - axf.'/i.b.f.7ixb,f.72i4
  - Circuitus.bxf.63.
  - Chors.a.f.64.
  - Culina.a.f.6 4.b.f.6S C ulleare doHum«a.fx67-Caprilia«a.f.67. CurcuHo.b.f.67»
  - CliuuSxbxf.6 7«a.f. 3-2 «b.f.97. Cellae familiariae.a.f.66.
  - Cella cupenu.aff66,
  - ConcIufura.a.f,67-
  - Cumba.axf.67.
  - Congeftio.b.f.67-
  - Copiae.a.f.63-
  - Coaxatum.a.fx7o.
  - CanaHculi digitales.bxf.70, Calculus.bff.70,
  - Cripta.axf.64»
  - Catena.bxf.77.bxf.70.axf, 100. CaltelH lignei.a.f.71,
  - Caelum camerae.a.f.7i. Creta.a.fx7i.a.f.76,
  - Coronae purae udcelatae.aff rft* Celatae coronata»f. 71. Crufta»b.fx7».a.f.93«
  - Claui mufcarii.bxf.71..
  - Cuei filacei uel miniacei,bff,?72 Cote defpumatum.bff 72« Cruftae marmoreac.bxf.72. Candelabrum,b.f. 72.
  - ColicuH teneri .b.f.72. Chrifocola.aff73.aff74.af. 77 Cementa marmorea.a.f. 73« Creta uiridis graece 5Eo2£6tfidF di'da.b.73.
  - Caera punica.a.f. 7 4.
  - Candela.a.f. 7 4. Ceruleum,b.f,74.a.f.83« Conglomerare.bxf.74. Cemffaxbxf.74.axf.79-bxf.82-Cochilia.b.f.7 4.a.f.7 V Creta feHnufia 8£ anularia"
  - a.f.77.
  - Concrifpans.aff.76.
  - Capeftris fons,a,f.76.bX76.‘
  - Campus.a,f,76xb,f.76-
  - Capeftrislocus.bff.76.
  - Chorographia.axf.77.
  - Caucafus.aff.77,
  - Coloe palus.a.f.77. Catarada.aff.77.
  - Capi thebaid in aegyptu.aff.77 GrocodiH.aff.77,
  - Gampi afri.a.f.77.
  - Capita fontium.a.f.77* Colchis fluuius.aff.77-Curiliae,a.f.78«
  - Cydnos fiauius.a,f.73«
  - Grafta lapidea.bxf.73, Goagulum.b.f,73.
  - Cephyfas fluuias.bff.78. Gratis fluuius»b.£,78. Coradnus color.af.79. Calculun ueflds.aKf.79. Gataftossa.£<3o.uetus ledio ha bet catlaftos interpofiri oe uni>> usxl.flcutftlitium prolitiu acU iedisrie.
  - GhorobateSxb-fx 3«
  - C anales ftrudiles.a.f.3u -Circuductio.bxf.3ua.fx82, Coluuiaria.aff.82- ' ! -Coagmentum,a.f.32.bff82. Cemetu de filice Hbrarifitbff82 Cacumen.aff84-bff93.aff 106 Corona aureaxa-f. 87« Concertatio.bff.37-Cylidras.b.f.37.b.f.97. ‘ Cirdnus.bxf.86. Conformatas.bxf.86.bff.83-bff-39-
  - Circulatio.a.f.37-Candens luna.a,£83-Candentia.a.f.83>
  - Cancer,b.£88.a.f.94«
  - Capricornus.b.f.83-b ff. 89 .b.
  - f.93,a.f.94.
  - Cuftos.bff.33.
- p.n.n. - vue 232/246
- - Capra,a,£89-
  - Caffiopca,a*f.$9,b,f.89*
  - Cynofara,bX89,
  - Cepheus,b,£ 39«
  - Centaurus.b,f,39#
  - Crater*b,f,$9.
  - Cornus,^£39,
  - Cams,b.f,39-
  - Claua.bxf.39.
  - Cardo axis.aX.89*
  - Canopus.a,f.9o.
  - Conus*b*£92«
  - Canalis ligneus*a,£9$. Cadam.pro.aere.aX95. Cauum,a«f,93,b*f«93»aX99-Caleulus,ai»95« Correprio.b.f^. Crefcentise.b»f, 9 Columella uerfat/lis.b.f^;. Catena aenea.bX95. Catenatio.b.f.94.
  - Colligatio,b,f,94«
  - Cifia^a.f-9%
  - Chelonia,a,£9^.bX9^« a.£ 96« a«£98»b.£io3.bXio6. Charchefii ucrfariles.a.f.97. Comple&it,a.£97«
  - Chodaces ferrei.aX97“bX97* Coloflicus apollo,b.f.97. Conducere*bxf,97-
  - C6pingere.aX97.bX97* Goagmetatus.aX99»bXio8, Columbaria excauata.a .£99* Conripitur aqua.a.f.99. Calcantes.b.f,99.aXio2« Congiales fituli,a,£ 100« Calcatura.bXioo. Chalantes.aXio$, Ceruicula.axf.105.
  - Canon muticus. Kdtvd>v'.u,ova-t Kocr.aXicr,.
  - Choragia ferrea,aXio5. Ceruiceslignex.aX105.bX 105 Cymbala.aX.i05xbxf.105, Capfum.b.£ 105,3X104* Calculi,aXio^a«£io4,b*£io4
  - GarialicaIus,a,f,io4»b.f,i04* Cornus demolitor.a.f, 107, Contradura.a.f,2 7^X29. a.£ 40.aX.107.aX 106« C0rax.bxf.107,
  - Compactiles poftes.aXio3*
  - Crates.aXio3«
  - Confutus.a,f.io3,
  - Compa&io.aXio3«b.£io3.
  - Contabulario.b*f, 103.
  - Cardinarus.bXio3.
  - Garchefia.b.f,io3.a.fuo9,
  - Camillum.a«£io%
  - Cardines fecuriclati.a ,£ 10% Chelo fiuemanucla.aXioS Columella.aXio},
  - Chelonm fiue puluinus.a.f.io^ Carchebus,a,£io%
  - Gardmes rrafuerfarii.a.f, 10% Catatonu.b.£io^.
  - Capillum muliebre.aXio6« Climacidos,a,f.io6«b.f. 106, Chelon graece XwAop *b.£io6. Cheies,b.f,io6, Clauicula.b.f,io6. Compingere,b.f,106. Cuneoli,bXio6, DiatdTaron,a«f.^b.f.'rb. £ 43.
  - a. £49.
  - Diapete,a«£^ b.£^b ,£ 48,
  - Diapaf0n.aX5.bX 48«
  - DiTpoffrio grxce2u'cr0Ecrip Decor,a.£4*a«£^b ,f, 44X1X0« ^9*a«£6Sa*£67. Diftributio.aX,4*bX.^.
  - Defenflo.bxf,^.
  - DecuffatiVbX^.b.f.iouaXioi DecuffatirmbX*9.a.£io. a X«h. Defignati o.a ,£ K>.aX 2 2 ,bX,2 9
  - b, £ 47,a.£ 43«aX 49* Defcriptio,aX 1 o,aX.^o,bX^2 *
  - a,£^,b.£3vb«£3Vb,£86»b.
  - fo.75.
  - Di ductus. a.£ 11 >a.£91 *
  - Domus,a.£i4r
  - Didoron.bX.14.
  - Dpron,b.£i4«
  - Diatonus,b.£i7.
  - Diplmthius.a.f.19,
  - Di/gitus,b,fc22,a»£2v
  - Decuflis,bX22.bX*ioi.
  - Drachma.aX.25.
  - Dichalca, a,£ 2;. Denarius.aX.25.
  - DeculTis fexis.aX.25. Dipteros,aX,25.bX.24.b;f.26 DecaG:ylos.bX.24. (b.f.69. Diaftylos,a,£2^b,£2^b.£26
  - bX.27,a,£57*bX,57. Dimocro grxce Xv*o fpo v a.£i 5 Diplafiona.grarce^maacriwyct Dodrans.bX,27.a,f.70 (a.f,25 Dextans.bX.27.
  - Diameter.bX.29.aX.55.b. £42.
  - aX.51.bX.105.bX.106. Denriculus.a.f^o.b £ 50. b X. 32 .aX.56.bX 105.aX.104.
  - Diagom9.a.£^4xax£62.b,£ 67.
  - bX.85»
  - DiTpa ra t9a, £ 4 4«b ,£ 7 3,b ,£ 90 Deforma tio.bX,44xbX, 9i»a.f„
  - Diefis.a.£48*b.£48* C106»
  - Dfagrama a,£48.aX«49*bX53 Defignaf,a.£43»b.£72. b.f.75 Diatonum.aX 48«bX 48« DiTdiapafon»b.£48«
  - Dolia fidilia.a,£^o. Diazoma«aX«5i»
  - Dcformare.a,£^iKb.£^2«a«£7K
  - aX.105.
  - Deformatus.b,£5i.aX7i« Diffonantes grarce KctTHX®^ TEcr*b.f,^2,
  - Dimetior.bX.5A
  - Demiffio,bX54*
  - Diaula graece^i«vA°V ,b«f,54*
  - Detradio,b.£^9.ax£64,bx£9^
  - Difpluuiatum cauxdium.b, fo, 59.aX.61.
  - .Deliquiae.aX.6u
  - Defluens,a.£6u
  - Delumbatus.bX*6|«
  - P ili
- p.n.n. - vue 233/246
- - poliam><aX6S
  - Pomuncula«aX66.
  - P1athyra.aX.67»
  - Petes.bX67*aX8«bX«i04.
  - Pifpofitio.aX.63.aX90.
  - Decuri2eidud2e.aX70.bX7u
  - D0iare.bX.70. .
  - Dirediones.aX.71.
  - Diredura.aX.71.
  - Dealbaremini*
  - Defpumatum cote^bX 72*
  - PifcusmX7vbX.92»
  - Pominus.aX.75*
  - Pplmm*b.f»74«
  - Pefiderati0.bX.7S
  - PytiSxa«fx77*
  - Dioptra.bX.30i Ducius aqu2e.aX.31» Decurfus.aX.32.
  - Diagonalis linea.bX.3v Donicum+bX.29„bX37* Delphin?.a.f*89. bX39.aX.10; Depalationes dierum meftruse t>X.90.
  - Diuarieatus.aX.9S Dudarius funis,aX.'9SbX 9% aX.96.bX96. Dedudio.bX.97,
  - Dentatus .aX101.bX.105.
  - Defenforieres.aX.107.
  - Demolitor eoruus.aX 107«
  - D0drantalis.aX.107»
  - Dudio.aX.107.
  - Detradio.aXioS
  - Decempondo.aX.io6.
  - Duapondo.aX.io6.
  - Demetrius poliorcetes^ppeD latus.aX.109. Digitaleforame.aX.109. Euthygrama.b«£u Epiftyiium.aX2.a.£Sa. fo.i 3« * bX2SbX.5o»bX.56.bX57.b. f.42«axf«4Va.f,46.a.fx^i.bX
  - }2.a.fn5 »bXf6; .bX0.69.aX0* 97XX.97, ,
  - Echea uafiuaX5.aX.49*
  - Encyclios difciplia.a X5 *aXn7« Hurythmia,a,£4m X«SbX}9« Embater fdeft i'grefforxa*f«% Epiftylium doricu.aX«S Epiftylium mnicu.aXS
  - Emporium.aX12.bX12.bX 13 Euanidus.«aX.i7»aX2vbX.7Q* a.&7i.
  - Empledon»bXi7.
  - Epibatacxbxfxi3»
  - Enodis.aX.20.
  - Efailus.a.f.2o.
  - Ephedon.aX25.
  - EuftylosmX. 2SaX.26.b„ fx 26, bxEi.7»
  - Ephedon gracce eqjEK-fop.aX^ Epitritus graece fmfpiToo* aXi^.
  - Epidimero grsece stti^ua-oiPov aXi^
  - Epipentamero graecac ^ftiusivra JU,dlpbp,aX,2V
  - Entafisgrsece EVTao-ja- «aX.27. Encarpos.aX.55,
  - Ecphora grsece tK9opd .a,£<28» .bX^o*
  - Echinus.bX.56.bX.42*
  - Exifona.bX.45,
  - Expiicatio.b. f.44,a.f»4^ *aX, 6%aX3SaX,i09x Euerganea trabs.a.f. 47« Epilcenos.aXni.
  - Exhedra .bXn4.bX.65.aX 66» axf.7ixaxf.74.
  - Ephoebeum .bXn 4« Ekeothefium.bX.^. Exajquare«.a.f.^6« Exacquario.a.f«^6.
  - Ecforas murilo^«bX^9«
  - Equilia.bX.6S
  - Extruder.aX.67.bX67.bX.77 Erifm3e.bX.67.b. f.94. Exadio.aX.68*
  - Expolitip.aX63*bX.69*aX. 70 bX.7ixaxf.74.. Extradio.aX7o*
  - Ex1gere.axf.7u
  - Expreff10.bX.71.
  - Eurypi.bX,72.
  - Errario.b.f.72,
  - EpiTcenium.a«f»7^
  - Eretria.aX.7S
  - Eilychnium.bX*76«
  - Euphrates.aX.77*
  - Eptabolus lacus.a.f.77. Expertio.aX.3o. Expreffus.aX.32. Explorata.b.f.3..
  - Elice.bX.39.
  - EridanuSxbX. 39. Enclima.bxf.92. Engonatum.bX.92. Exemptus.aX.9v E p1ftommm.bX.9vaX.105. .b.f.105.
  - E xammario.a, f*9^xb.f«98«
  - E rgata.aX96.bX«96*bX.ioSar E xamen.aX.99* (fxiio.
  - E xaggerare,aXio2*aX no E mboli mafculi.aX. 102,
  - E fchara.b.h 107.bX.106. Epftoxidos logitudo.aX 10 V Epyz1g1s.aX.106. Excifiones.bxf.io6. Fpifchjd2e.bX.106.
  - Fcrnerator .b.fn.a.f.64. Fanu.bxf.SaX. 1 i.b.f.i 3.bXio Forum*b*f.Sa.fii2.bX.i3.a. fo. 19.axf.4SbX4SaX.46 «b.fo* 46.a.f.47.a.f*S«aX75. Firmitas.bXSaX.67. Fundametu ideft foflio illa 8£ locus ubi fubftruedum eft ut inuit audor.a X.7.bX. 47. Fibula.bX7.aX9SbX.102. Fiatus.aXio.bXio*
  - Forma gracceo-XRJuTct .bXo.io* bXn2.bX.72.bX86.bX.106.;: Furca .b.f.15.
  - Faftigium.bXi;»aX25.b »f. 25. aX51.aX5SaX56.bX.57. bX. 42.bXnub«fn5«a» f.70.b «fo*
- p.n.n. - vue 234/246
- - 70.bX.72-a» f-73-aX8k Faber.aX14.aX.68* Fabrica»a.£i4.bX«^7-Fiftuiofum faxurruaX.iS Flatura3eris.bX.i6* Frons.aX.17.bX17.aX.23.aX. 24.aX«26*bX»26.aX.29*bXo. 30.aX.31.bX.34.bX37.aX.39» bX.40.bX. 42. bX.43.bX.5a aX-S*b*fo*S«a-£69«bX.7o.a* f-76-b - £95 .aX.99. bX 1034. f»i04.aXio8* Frontams.bX.17. Fardura.aX.17.bX17-Fons falmaddis.bX.i3. Fufterna.aX.20. Fagus.a.f-20.a.f.7o. Fraxmus.aX.20.
  - Foliatura.bX. 20,
  - FiguratioiaX26.aX59.bX36. Fiftucati0.bX.27.aX70.bX.95. Fundamenta implean^.b.f.27-Fafda.bX.30.
  - Folium.bX 34-bX 40.
  - Flos.b.f.^4.aX.43-j
  - Femur.bX.36.
  - Fulniina.aX.37- *
  - Fores.b. fi.38.bX.40.aX.41» Formatio.aX.45»
  - Fulmen ta.bX 46« FmItio.aX.48. b. f.5i-bX.56-b £103,
  - Feneftra.bX.51-bX.63-aX.65-Fons.bXS.bX.72.bX.7S a.fi. 76-bX.76.aX.77-bX.77. b.f. Frigidariu«aX. ^4X1X54 (79. Figlinu opus.a.f. 54.
  - Frigida lauatio gracce Aovtfpov bX-74-
  - Fundamenta fodianf.bX^tf, Fullonica ars.bX.77-Formatus.bX79.aX.90-Figura:flgnomm,bX.59-Fiftula.a.f.61 .bX.93t bX.102 • Faaces.bX.62- (b.f.103 Focum.aX65.bX.6S
  - Familia.bX.65-
  - Farraria.bX.6S
  - Fundariones.aX.67.
  - Fornicario, a. f.67. Fuldura.aX.67.bX.94.aX1 io. Fornix.aX.67. Fabrilisfubtilitas.aX.68-Farnus.aX.70.
  - Filex.aX.70.
  - Fricare.aX.70-
  - Fauum.aX.70.
  - Fricatura. aX. 70.
  - Fncatus.bX.70.aX.7u
  - Fraces.b.f.r/o.
  - Fiftucatum folum.bX.72» Faftigiatum.b X- 72. Fau1lla.bX.72.
  - Figurata fimilitudo.bX.72» Fornacula.aX.74. Fexuini.aX.74. F0fluta.aX.76-b.fi.76.bX0.77. bX.109.aX110* Fpffto.bX.76.bX. 82fc Fontanalis abeam cenis aqua .bX.77* (3i-
  - Fiftula plubea«aX8i*b.f.8.bX. Fiftulae catenaria: odogenarie quiquagenarie.6cc.bX31. Fauilla.bX.82.
  - Fidilia.b. f. 82. F1ftulofus.bX.82.
  - Floridi frudus.bX-8> Fabr1cario.bX.84* Focminafagittarii.b.f. 83-Fauonius.bX.83* F1gurams.aX.90.bX.9u
  - Foramen.a.f.94«aX.98-aX.io% bX103.aX.104.bX, 104.b. fo. 107.aX.10SaX.106.bX.106. a. Forogladiato91.bX.94* Cf.109
  - F0ll1s.aX.9S
  - Funis dudarius.a«fi.9SbX.9S F1bulario.bX.9S C.bX.96 Funis antarius.bX.9S Fufi fextantales.b.fi.97*
  - Forma fcalaris.a.fi.103.
  - Funduli ambulatfies^X.iov F0rams.aX.103-Fundi.aX.103.bX. 103. Feneftrams.a-fi.107. Fardus.aX.108.
  - Frons tranfuerfarius.bX. 106»' Graphis.b.f.uaX.3. Gnomonicse.bX,3.bX»S Granarium.aX.61. Grauitudo.a.fi.9. Gymnafiu.aX12.aX57.aX.73» Grumus.bX.13.bX. 77. Glarea.aXi5-aX.76. Gemfla.aX/18* Gramicadeformario.bX.2k Gradus.bX.27.aX.43.bX. 47. »aX5kbX,54»aX,5SaX„7o,b fo.84-
  - Gutta.bX32.bX.36.aX.37. Graphicoteras.bX39. Gladiatoria munera,a.f«4S Gradatio.bX.47.aX.S-aX. S*. Gincconitis.aX.66» Geliddia.aX.16.aX.70.bX. 70. Gleba bX.70.aX73.bX0.73 .b. fo.74.
  - Gypfum.aX.7k
  - Granum mam10reu.aX.7t.
  - Gummi.bX.74-
  - Glurinum.bX.74.
  - Ganges.aX.77.
  - Glebula.bX.78-
  - Geniculus.aX.82.
  - Gramica ratio,bX. 8u Gnomon graece tfKid&Hpacr -b. f.9,a.f.io.aXii»bX»86.bX.,9o-aX.91.
  - Gemini»bX»83-a-f-39«b X. 39-a.f.94-"
  - Genua cuftodisardijqui arda'
  - rasdidmr.bX.83-
  - Genua.bX.89-
  - Gen1culams.bX.89-
  - Genefhlioiogia.bX.90.
  - Gonarcha.bX.92.
  - Graflari.aX.94.
  - P iiii
- p.n.n. - vue 235/246
- - Gubernaculi anfa.fc-f.93. i Gubemator.bf.98. Grus.af.107. Gubernare.bf.103. Hem(toniu«bf.2.af.43^b fo, H^motoniu.a.f.v (4$.
  - Hydraulica machi'na*af.$. Hypxtra xdifiaa.af.S Hybernacula xdfficfa.bf.Saf, Hominis dimefioes.af«2 2. (61. Hypatros.af.23.bf.24. Heiolf9:grx,vi.axoAiocr a.£23i. Hexaftyl9.bf.26.bf.36.b.f.37l Hypotrachehu.af.27.b.f46.b. Heiix.bf.34, Cf.42.
  - Heh11tr1glyphas.bf.37.
  - Hoft1um.bf.39.af.63. Hypothym.bf.39, Hyperthyrum.af.40, Humerus pronai.b.f.43. Hem1cydus.bf.46,
  - Harmonia ,af. 43-bf. 48-afo-49,bf,^8. ;
  - Hypatehypato.b .£43.a.£‘49. Hypatemefon.bf, 43 .a.f. 49,
  - H ypate.b.f. 43.b.£ i 3, Hypboleon.bf.43.af.49. Hofpftalfa«bf,^o..af ^ 1 ,a.f. 66 Hypaethre ambulatioes .b.f,^3. Hypccauftu.fiue hypocaufts ,a. H ei fpheri u, b,£ } 4, b.f. 9 2 Cf-H Hypaethre ambulatioes: grece. isppi^po jjui^ciTa. fo.^.b.f.66 Horrea.a.f.6 4.b.f,6S Hoftfarius.b.£6S Hypogea.af.67,
  - Harundo grxca.af.71.
  - Hamatx tegulx.af.72.
  - Hybernaculum.bf.72.
  - Hyfgmum.af.7S
  - Hydna.bf.7S
  - H:mindo,af,76,
  - Hedera.af.76,
  - Hypanis fluui9.af.77,bf,78« Hippopotamus.a.F.77’.
  - Himera fluufus.a.f,78,
  - Hxdus.af.89-
  - Hermedone eft enim tenuis fu lio fteiiaru.b.f.gfr. H0r0l0gmm.bf.90.af.91 .a .f. 92.af.93.bf.93V
  - Hemfcyd1a.af.91.bf.91. Hemfcku excauatu ex quadrato b.f.92«
  - Hydraulica machma.af.93* Horologia hfbema:qux anapo rfcadfcuntur.bf.93, Hypomoclf6.af.98.bf.98> Hexaphoras,bf-98. Hydrauia«af.ioi.
  - Hydraulica machma.af.105, Hdepolfs.a.f. 1 o9.bf 109. lchnographia.af.4. Inuenrio.b.f.4. Interfcalmfum.af.S Inambulatio. b.f.S
  - Infula.af.10.bf.20.
  - Iugumentare*bf.i3.
  - Indfufdua corpora.bf.13, Imbncatum.bf.16. Ifodomum.bf.17. Iumperus.bf.20. Iugummontfs.af.2i. Iugum.af 2 o.a.f. 107. Interuenfa.b.f.iSaf,2ua.f* 76 b.f.82.
  - Inanrisxdes.af.23.
  - Ionfca fp1ra.bf.28-Interfedfo grxee ^etoXh .b. f Ionfcucapftulu.af.32. C30 Intertfgn1u.bf.3S
  - Inunguc.af.40,
  - Impages.b,£40. Intercolunfum.af.2 4,a.fo,2 S bf 2Saf 26.bf 26.b. fo.31. •af.36.bf.36.bf.37.bfo. 33. *af.44.a.f.4Saf.46.b.f.^2 Interpenflua.b.f.^.bf. 60. Imago.af 63«af 69* Implum'umtaf 63* Itfnera.b.fV6S Ianua.bf 6Saf*66,
  - Infldere.af.67.bf.82, Impcnfa,a.f.6 3.b.f. 69, Idiotx.af.63*
  - Infriantes,bfo* 69. Incernere.af.70. Impendens.af.7uaf.101. Inquinat9 lutoparfes.bf.71.
  - Interarefcere.bf.73.bf.3S
  - Inaurari.bf.73. Indfcu.af.74.af.7S Infed1ua.af.7S Iuncus tenufs.af.76, Incuba.af.67.
  - Indus fluufus,a*f*77. Ichneumones,a.f.77. Interpellare, bf. 8o,b.£ 3u Immfftarium.bf.3u Inuffttata. b.f.36. Ingenfculatus.bf. 89., Indudfo uel09.bf.94, Implubare.af.97.
  - Incumbere.bf.98-In cultra.af.ioi.bf.ro;. Infudfhulu.af.ioi.afJio2.a f. Inplano.bf.iou (103,
  - Inuolurio.af.io2.
  - Itus.af.105:
  - Intercardinati trabes.af.103. Lfbrario.b fo.ua.f.^8. Librata planicies,bf. 2. Locator.a.f.3.
  - Lex pro pacto,a.f^.a.f. /ft.af.
  - Lateriri9pfes.af.i4.a.f.i8 (1P9 Later.bf.14.af.1S
  - Lutum arenofum feu calculo/ fumfeufabulofum.af.14. Lapfddfnxquaru aliquxhrit fa xa mollfarat rubrxtpallfenfes ftdenates.albanx.alfe habent eateperata.ut tyburtynx. ami ternmxforadfnx, Alfxuero dura:utfilfcex\Eft etia ruber 81 niger 86 albus toph9:86 fflt alia genera plura,a.f. 16. Locario.af.i3"
  - Lorica teftacea,af,i9.a.£ 70.
- p.n.n. - vue 236/246
- - Liqui da.a.f. 20«
  - Lacunar,b. f*26,aaf^6.a«f«57.a £47^X62^X65^, fa66,b. Larix.bXio. (£,92*
  - Lyfis«bXx2 7«a,f,67« Lii)eiia*b,fl27« LaxatioX^f.42. Lichanofhypaton.b.f. 48* Lichanofmefon«b4f«43« Li€hanos,b»f«4$x Lapis.a.f.^o,
  - LibrametUxaX^ubxf^hbX, 72 bifi77sb«£84«a*Lioo). L6geon«a,f,^2«
  - Ognum«b«f.7;«
  - LignatiOxbX);*
  - Laterculi belfaies>.a.£^4,a«£72 Labru,bx£^4«b.f.9;4a«f.i05. LaconicUxbx£^4.a.f«74« Lapidis itineribus, a.f.^7. Librata circuitio,a.f^3. (65« Lumma fbneftrai^ ualiiata .b .£ Linea«a«f.5i.a,£;9xb«£6%a« fo.
  - 69-a.f«7iibXioi* Limen*b.f,6Sa*f«67-Lumen.b.f.6*ji Ladinaiaj£7b«a,f«76* Leuigatib.a.fWbk Loricatio,a«f«7o. Leuigatus.a.f.71. Libella.bKf«72.b«fxioi*
  - Lapis eentenariusxbxf.75.' Lotiones.a.£74* Locare.a«L74«
  - Linteumxax£v4«
  - Loricaxa.f«74i Lamna ferrea.axf.74* Leiiigare«a.fx74«
  - Luteum herba.a.f.7%
  - Librata altitudoxb«f«7S
  - Limneafphaltis lac’«axf«73*
  - La{er,b.f.73„
  - LeiicopheUs cblbr.akf.79., Librare;b.£,30xb.fx8i,
  - Librae aquari*.bxf« 30.
  - Librata cbllpcafio. bxf.8b*a «fo, LaCunofa*aX3j« (31*
  - Lamna.bxf*3i«
  - Lingulati tubuli.axf.32.
  - Limus.a.f.85*
  - L!tnpidior.a.f,35«
  - Libratioxbxfx34.bxf.93.
  - Ludfer.axf.37.
  - Lineatio.b.fl37x
  - Leonis caput pe&9.b.f«33«
  - Leo,b.f,33.bxfo.39.a.f*94.
  - Libra.bxfx33kbif.95 .a.£9%
  - Lyra.bxf.39k
  - Lcpus.bxfo.39.
  - Lacotomus.b.f.9ii
  - Linea:pro funiculo.a.f.95-
  - Laxatio.a«£95«
  - Lingula.bX.95«axfx94«bifi93-
  - Locare.b.fx97.
  - Leuatib.aX93«
  - Lingua Uedis«a«f.93-Laticula.b.f.93.
  - Labor.b.f.93.
  - Lorum.a.f.99*
  - LbculamentUxb.f.ib;. a «f. 104.
  - b.f.io4.a,f.ioS Lateraria: tabulie.akf.i03. Lamiae ferreae ex frigido ducbe kb«f.ib3«
  - Lateraria.b.f, 103,
  - Limitatibi b.f.io9« Laqueu.axf.nb.
  - Methodus. b.f.i.a.F.io.a.f. 34* Manubiae.a.f.2 a«£ ^o.b.f.109. Marmor.b.f.Sa.fX0' a.f„7o.a.
  - f,70xb.f.94.a.fx 9^b.f.96.b.6 97xa.f.ib3xa.f.io9.bkfo.io9 i3« foiiio.
  - Materia ieu materies.a.f. 15xb.fi I5.a.f.i4«b.f.i9.b«f.2i. bif.42, a«f.}iib.fx^4«b«£-^,a.f<7b«b. fx7b.akf.71.bx £71 * a*fki05«b'. Meta.bkf«i5*a.£<>5. Cf.103.
  - Monumentu.a«£i7i Molle cementu.a.f, 13*
  - Marmor pconeifium.aifxi 8, Maufoleum.b.£i3«a.£69. Menianu.a.f.i9.a.£4^b.£ ^i, Medulla.b,£i9«
  - Mediande cblfin*.a.£i 4*b, £26 a.f.29*
  - ModuluSib,f.26.a«f.5o*b«£50« a.£52.a.f«55, b.£56.a.f.57xb.
  - f.57«b.£^2.ai‘.^5.a,£65.b,fo.
  - 69.axf.1b6.
  - Monas.dis,b.£22.a.f.27 Mediana acroteria.b.fo.^o. Mediana capita leonina, b. £51« Muti!us.b.f.52«bx£5^.a.£56. b. f. 42«a * £ 6 7*
  - Matenatio.a. £5^.
  - Materiatura fabdliSxb,£5% Methbpa.a. f.$6.b.f. 5 6. a .£57« Mentu.a.f«22.a.£57. ^,£57. Monotriglyphon.b.fo, 57, MedianUibxf.57.axf, 43,b«f.io3 Monbpte'r*.b.f.4i.a.£69. Medianaka.£46xak£5i.b *f. ^2. Municipium.a.f.47, (b.f.^3* Modulor.b,f.43«
  - Mefe.bxf.43.
  - Mefon.a. £49. Modulatio.bxf.^va.f,^. Merldianu.b. £^>5. Matgb.a,f.^4,a,£^d*f«56 «a.
  - Lucerna eondnnata.bxf. 76,
  - Lambens,a.f.77.
  - Lambendo.a.f.74.
  - Loca fulphurofatalummofat bituminofa.b<.f.77i Lauatio.axf.73*
  - Liparis fluuius.a.f.78*
  - £0.75« £0.72«
  - Mccnia.b.£%a f.6.a,£7.a .£ 3, Mortafm.b.f.^.b.f.70. a. £71. b^xax^xbXu.bkf.iSxbi'. b,£7i*b.£74.a.£ 7%b.£ 82. 2 ubk£59xat£4i7»ax£6 i* Merbnes.a.f.^6.
  - Munidpes.a.f.7* Muruswa.£^6..a«f.67«b.£67.
  - Mandpium.a.f.7» Meteriandu.b«£^6.
  - Machinaka.f.3xbk£27ka. f«^i.b. Mefaulse.a.f.66.
  - P v
- p.n.n. - vue 237/246
- - Molitio,aX.6f* Magmflcenria.aX.68. Machina:rio.bX.^.a X.69 *a.fo. 95-a.f-94-b.f- 94 - a .£9% b.f. 9Sa«f«97’a -f.107.b4E.107. a-f. Macerare,b.f.73- C109
  - Macerari0.b-f.70.
  - Mataxa.aX.71.
  - Marmor excretum»a.f, 71* Marmor minutu.bX.7i4 Marmoreu granu-bX. 71. Mafcarius dauas.b.f.71. Megalographia.aX.72.bX.72 Miniacei cunei.bX.72. Minium.aX.75.bX.73.aX. 74. Mica.a.f.75-a.f-74. Melinum.bX.73. Metallu.bKf.75.aX74. bX.74, Mento fulcbo.bX.75.
  - Montani fontes.aX.76.
  - Medicamentofus.bX.77
  - Melasfluuius.bX.73.
  - Mufcus.bX.3o.
  - Menfeinftrucias,aX.32.
  - multiplicario»bX.3>«
  - mufe.bX.34-
  - malfe.a.f,35-b«f.35.
  - meffolabi organica ro.b.f.3S
  - morario.bX.37» meftruae die$ rones,aX 33 .b.f. 33.bX.90;
  - malus, b «f,39.aX 107. manachus.bX.91. morio.a.f.9;. meftruacfiniri5es.b .f.93, moderatiora, f-9S materia trientalis.a.fo.97. mollitudo.a.f.97-marmor pconeffu a paro.a«f.93 marmor thafiu ab hmclea.a.f, moIus.b.f. 93 C.93-
  - modiolus.b«f.99,b.f.ioo.b. fo. io2.aKf.105.bX105.a-f. 106 .b. mola.a.f.ioi. :(f.io6,
  - machina cbefibica.b.f, 102. modioli gcmelli.bX,io2t manubriuimaX-io}.
  - manncla.a.f.ioS menfa,aX,io6.bX,lo6. munmones.a.f.109. maleoli.b.f,io9,aX.n 0«
  - Norma,b.fo.i.b.f.5i.b ,f. 56 .a ♦ f.7i*a.f*84-a.f.9i-Natura-aX-S Numus fefterrius.a.f.7-Nodus,a.f«2o.
  - Nodatio.aX.2O4 Numus.aX.234 Netefy^ nemeno.bX.43-aX.49. C49 -Netediezeugmeno.b.f, 43.a,f, NetehypboIeon.b.f, 43.a-f.49 Neteparamefon.a.f, 49. Naualia,bX,5SbX.56« Notiries.bX.57, Nommario.a.f.67.
  - Nucleus ex tefta.aX.70.bX, 70 Nares,bX^i.a.f^.bX^a,
  - f,74KbXK32.a.f,i05.a,f,iio. Nigir fluuius,a,f,77.
  - Nilus fluuius.aX.77,
  - Neuricus morbus,a-f-73.
  - Neffus.b.f.39,
  - Negcdatores,a.f.9o,
  - Nafceria ,p nariuitate genere feminino,b.f.90«
  - Nares fiftula^fupiores fiCinfe^ riores.bX.102.
  - Neruus.a.fi 06. Oprice.b,f,i.bX,54 Organum,a.f,5.b,f,5,b.f.47 .a. £43,aX.5o,b,f.53,b«f. 94.3. f.9Sa.f.99-aX. 1 o2,a.f. I03.a.f« Orgaicae res-b-f.;. Cio 5-aX, 106« Ordinatio grasce t a{[ xcr.aX, 4. Orthographia.a,f, 4. Obfonium.a. f. 6. Odogonum.b.f.ii."
  - Opus reticulatuxb,fxi<5.
  - Opus cemenririu.bXi6.a.f.63« . Opusincertu,bXi6. Orthoftata.a ,f,i 7-bX 107, Opustectoriu.b.f,i3.b«f. i9-b, f-54*aX66,
  - Op9iteftinu.a,f.2QX>. f. 2o.bX.
  - ;3-a X.47.aX6i,bX„63,aX.6£), OfFidna.b.f.2u,a.f,64.b.f, 75, Obolus.a-f.25. C.a.f.74.
  - Odaftylos.bX24.bX26. Oculicentru.bX.29. Opa.bX.35.
  - Opus albariu a.f. 47,b.f, 54-b.
  - f,65.a.f,66.b.f.7o. Orcheftra.b.f.5o.aX5i,b .f.5u Ornatio, a.f. ^1 C.a.f.^2.
  - Opustopiariu.bX 51. Odeum.b.f.^2,
  - Opus figlinum.b.fo. 54.
  - Opus figninum,aX,55-Oed corinthii tetraftyli azgyptii .bX.65.
  - Oedjquos grad. KO^HKtybvcr dicunt, b.f.65,
  - Olearia cella,a ,f. 65-Ouilia,aX65«
  - Oed.b -f, 6Sb«f.66.
  - Oed quadrari.a.f,66.
  - Opus lateritmm.a.f.6'3. OfFidnator,a.f.63.
  - OIea.b-f.70.
  - Opuscoronariu.a.f.72 »,aX, 3% Oftmm-a. f-75,b.f.74.a.f, 7% Ochra.b.f.75.
  - Orbiculus.b.f.3^-b.ft95,a.f,94 b,f,9Sa.f,96,b.f.96.a.f.93. Obicuratio. b.f. 37. Ophiucus-a.f.39-r Orion, b.f.39-Orizon.aX91.bX.91,
  - Operaru calcatura,b.f,ioo. Odantes.b.f.101. Oppugnatorie res.a.f,io7. Oppugnario,a«f,io7, paufania agaefapolidis fili9 a. f.2 platexu plm.a.f.2. porticus pfica.a.f«2. perficas ftatuas.a«f. 2, phyfiologia.b,£,2. plaftes.aX.5, peritriton,aX5-pinacotheca. b.f.Vb.f, 63^X0. 64.bX54.aX.66*
- p.n.n. - vue 238/246
- - popnlus arbor.b ,f.Sb J.19. pinus.bJ,Sax£2o«bJ,20.a.fo, Potentes.b.f.S (107, Publica aediflcia.bJS Porta, b.f.Sb.f.7.
  - Portus.b.fo, Sa J-i2.b.fo«i2.b. f,i3»b,f,^,b,f,7 2, Porricus.b.fiSb.f.24.a.£ 4Sb £4^a,f,46,a.f,^i,b,f,y2,b J« teb-£*4«a.£te-b.f.te.a «fo. 65,a.£6Sb.f,6Sa * £66. Paludes gallicae,a. £7«
  - Paludes pdrinae. a .£«7, C.a.f.8. Pectinarim fudameta difpofita. Platea ♦b.£8.a.f.9xa.£ io.a. £11. b ,f. 11 ,a,f. 12 ,b.f, 13.b, 21. Pleuriris,a«f.9,
  - Phthifis.a,f.9.
  - Paffus,axf,io,
  - Purpuratus,b,i2* Peiitadoroii.bxf,! 4* Pumex.aJiS Punicofus.aJ.iS Puluisthic puteolanus df.b.f.i^
  - b.f.^SaJ.SS Pumex p6peianus.b.f,iS
  - Paries.a.£ 17«b,f»L7xb. f, 13,b,
  - f„;3,bxf,4i*axf, 44xa.f, 47.b, f^2.a,f.^,bxfx^9.a.fx6o.b, £
  - 6S a xf,67*al,F,70.a,f.7i.bHf,7! pfeudifodomu.bxf.17, pcrpendiculu.aJ. 13,a.£i9«aib.
  - 29, b xf.51.bxfx5Sbxfx59.axf. S« «b,fx6va*£67,bxf,67xa,fo. 71. .b J. 3o,bxfo, 3 4,ax£33«bxf«95 a J.94«a.f.ioi.b.fxioi,a.£ 102, praeancrio,bxfxi3. pilae lapideae.a,fxi9 populus alba & nigra.a, £ 20. palario»a.f»2o,
  - pandare,aJ«2o,a.£67«
  - pandus,da,dum„axfx20,
  - phthiffcuSxb«fx2o,
  - proportio graece dp d Ab? f ctxa.£ 1 ] xb,fx 21 «a xf, 2 2 «a* fo, 2 5 «bxfo, 2 6.a.£ 2 7,a.f,',6» b ,f.56 ,a.f. 43« S.aJo.S»
  - b.f.^2.a.£.^9.b,f^9,a,fx 67,3, f.ioSaJ.io6. panfipedes.aJ.22, panfacmanus.bxf.22. palmus.bJx22.aJ.25. peSxb.fi 2 2 .a.£ 2 5,' proftylos.axf.25xb.fx25. peripterus.axfi 25,8 J.2 4xb.f.27 bJ.42xaKf.45,
  - pfeudodi pteros .a.fo. 2 5-a. £ 2 4 bJ.26.aJ.69
  - polticuxb. f .2;,a. f.2 4.b,f,2 4;
  - .a J.26.b.f.26«a ,f.29.bxf, 56, pronauusxb.f.2 4.aJ.29.b,f«56x haxf.53-b.f,53.b.f.59xbx£4i.b, f. 45,3 ,f, 44,b,f, 46 .a .f.47.a, pycnoftylos (f.75,
  - aJ.2SbJ.26.bxf.27. plinthides fpiram.a J.2S pentamaerongracce, ssepfeuLbi pop.a.f.25,
  - proieduraxb.fx26Kb .£27« a. fo. 2 3xb,f,2 3.b J,29.a. f. 50,bxfo. 50.b.fx5^b .£59 a.f,4o,b .fo, te.bxf.72.
  - pter5atos.b.£,2 6xb.fi53xa.fi 44 palufter locus.bxf, 2 7, pod1um.bxfx27xa.fx72, plmthus.axf.23xbxfx23.bJ0.56.
  - xbxfx4i.a.f.42xaxf.^5. puluinusxb J.29,bxfi^a.fi }6* paraftata,axf.5Sa.fi 46„a .f. 10% a,fxio6
  - pluteuSxbxf.53«aJ.47,aJ.^i.b. fi^aJ. io8xb.fi 103, prothyrides.b J. 40. pagmentum xb,f, 40, pyram1s.aJ.45. pfeudoperiptem.aJ.44. parririo,a J.44. pila.b.f. 46,axf,H**a J»^.a. fo> 67+aJ.72.bxf.74.aJx88xaJ.95 praecingerexaJ. 47.a.fx^2, praecincti parietes,a.f. 47, prsecmdfo.b.f, 47,a.f.^2 « phthongus.a J. 43xb,f, 48 proflambanomenos,b .£,48 »a.
  - f.49-b.f.58,
  - paramefe.bxf.43. parhypatehypaton .bxf. 43, parhypatemefon.b J. 43. paranet£fynemenon.b,fx43. . paranetediezeugmen6xb.fi 43, paranetehyperboleon.b ,£,43. parhypate.bxf.43,
  - perimetros.a.f.te- (b,fi9i* parallelusxbxfxte«b.fx^i. a J*Sz. pulpitu.bJxte-a.fox^xa.f.^2 profceniu.b.fite.b J.S«a.fi ^2. Palmopes.axf.^i.aJio3, Podmm.bxfx27,xa.f.^i.b.f.65. PeriadusTfEptdkfbvo- .a.fi$i, perlimare.b.f.^5, Paluftrisabundanria.b J, ^5, Puteus.b.fi^.
  - Praefurnium.a.£^ 4xa.fi 74, Pauimentum.b J„^4.b, £65.3. f,7o.b J.70xb.fx7i,.b J, 72. Pauimentams.aJ.6S
  - Palefita.b,fx^4,a.fx6i,.bJ97. Periftylium.b .f,24 .b.f.^.a. f. 65.a.f.64.aJ.6SbJ6^J66
  - b,f,72.axfx74.
  - Propnigeum.bJ.^4,
  - Platanones.aJ-^S
  - Pali u(Hlarixbxfx^6.
  - Philologus.a .fx^7.a.fx 67. b.f, Philotechnus.a,fx^7« (36. ParanetXxbJx^3,
  - Plumario^ textrina.a,fx64. Pidoiy offia nae.a.fx6 4. Pfeudourbana aedificia .a.f. 6S aJ,9S
  - Prelum.a.f.6Sbxf.94*a .£99,
  - Prefepe.bxf.6S
  - Piftrinam.bxf.6S
  - Proftasfeu.paraftaSxb.f.6S
  - Periftylum rhodiacu.a J.66,
  - Penus.a.£664
  - Prothyra.bJx66xaJ.67.
  - Pl1adae.axf.67.
  - Plao pedexa,£67*a.f.7o.b. £71
  - PendenteSxaJ.67.xaJ.70.
  - Poftes.a,£67.aJ.io3.b.£ro3«
- p.n.n. - vue 239/246
- - Pflarim.ai67» Prodfnario.b.f«67« Prominentia, b i67.aio.69-a, fo.73,
  - Probatio ope# tripartito confio . derant.bi.68-Phflologfa.bi68-ai8o» Proftylon.bi. 69« Pandatfo.ai.70,
  - Pmfan0.axf.70.
  - Pfnfum.ai.70.
  - Plana dfredfo.ai.70* P0lftura.ai.70, Polfrio.bi7o,ai 71.bi.7v a. L72.ai.74. Polfre.ai7vbi.71, Pfn{are,bio. 71,
  - Para: coronx.ai.71, Panes.bxf.71 .ai 72,a.f. 104« Pfcare.a. f.72,
  - Parus.bxf.72.
  - Politus.b.f.72.
  - Paufmetu teftaceu.bi.72» Promotorfu.bi.72.
  - Pilu fa-reuxb.fx7va.f74.
  - Paretonfu.b.f.7v Plaga.b.f.7vaX7^-b.f.94.a.f 107.ai103.ai.109.bi 109 .a. Purpura.bi.74» Cf-uo
  - Procambere.b.f.7 S Procubere fn detes.b. L7S Pela1s.ai.76.
  - Puteus»bi76.bi8vbi82. Phafls fluufus*a.f.77. Padas.a.fK77.
  - Paralyfis morbus.ai.78-Pfnnx ueftm3B.ai.78.
  - Pullus color.ai.79. Pranfltare.ai.79.
  - Perlibra tfo.bi 30,
  - Perlibratum.a.f.31-
  - Publfcam.b/fo.31* Perterebratus.ai.32» Percolationes, ai 35. Palmas.b.F.33,
  - Peruagare.ai.37»
  - Pemadere.ai.37.
  - Pemolftare.ai.87»
  - Plaadfor.ai37« Pffces.bi.33-Perfp1dbffis.bi.37, Proufdetfa grxri irpofpuYElcfa dicunt.bi.33,
  - Perfeus.ai.39»
  - Polus.bi,39«
  - Pffcfs aquflonarfs.a.f,39»
  - Pffds auftrfnus.bi.39, Puppfs.bi.39, Peruolftans.ai.90, Parapegma.bi.90,
  - Pros horthas.ai.91.bi.91, Pimthfu flue lacunar.bi92« Prosta hfftorumena,b.fk92» Pros pan clfma.bi.92, Pelednus.bi.92.
  - Pharetra,b.f.92.
  - Phellos.flue tympanum
  - a. f.9vb.f.9V Parerga.ai.93,
  - Paraftatfca.a ,£9$. Prseclufio.ai^v
  - Pundum,b,f.93,ai.94»bi98-
  - b. f.ioi,
  - Profuflo fumprnu.bi.94, Plexx collfgatf6es.b.f.94,
  - Plauftrum.bi.9S
  - Pentafpaft0n.bi.9S Polyfpafton.bi.96.bi.10S Prxconeflu marmor.ai.93.; Porrecri motus grxce eoooav-a fo.93»
  - Porrecta preft10.ai.93.
  - prefl10.bi.93.
  - penflo.bi.98-ai«io6»
  - penus.bi.93-
  - parma.bi.98»
  - protudere.bJ.93»
  - phalangarius,b.f.93»
  - phalanga.bi.98-ai.99,
  - ponderario.ai.99» ploftmm.a.f.99-palf refapfnari«b.f»9S pfnnx.bi100.bi103.ai. 104, ,biio4.aiio3«
  - penala.biio*, pellis lanata.ai.ib 3, phfgxos labra.ai.103, pephafmenos.a,f. 107« palmeae tabulx.ai.103, palmopedalis.b.f, 103, prxdndorius fums.bi.io0.
  - parallelus.ai.ioS plfnthfdes.ai,ioS peritretos.ai.106. plenthfgomatos«bi.io6. palmare foramen.a.f.106, Q3anritas.a.f 4.
  - Quadrata (axa,b.f.3.a ,f« 16 .b, f,i6.b.f,39,b ,f.^6-ai.63. Quadratus lapfs.ai.17. Quadrifluu1us.ai.20.
  - Quercu s.ai. 2 o.b i. 70, Quadrata deflgnario.ai.22. Quadrans.ai23.ai.28» Qufntarium,a.f.2 3, Quadra,bi,27-ai.23,'a.f. 29«. bi.29«
  - Quadratfo.ai.38»
  - Quadriforis.ai.41.'
  - Quadrata curia.a.f,47«b, f
  - ai^.bi^
  - Quadrari oed.ai.66, Quadratu.ai 70.bi.106, Quadratus ager.bi.83. Quadrum rign1.ai.9S
  - Quadrari modfolf.bi.99. Quadratum rignu.ai.107, Rithmus.b.f.3.
  - Relfgfo.bi.S
  - R0tudari0.bi9.a- fo.io.a, f.ii/
  - 3.f.22«a. f.38-bi.47,ai.^o.b f,^4t.b io.8vbi94.bio.101, Rubrfca-b.f.i 4,bi,73.(biio3, Remfger.bi.13, Roburarbor,bii9«bi,7o. Rates abiegnx.bi.20, Refponfus,ai 2 2 .a.f, 2 3, Rotudftas.bi 47*bi 86,a. fo, Retradfo.bi 2 7.002 *a.f. 104, Rotud9.bi29«aii03.bi.io4, Regula.bi.36 ,a i.7o.b.fo,72,
- p.n.n. - vue 240/246
- - a«£84*a* fcu03.bJf.105. a, fo. 10S a. f,io6,b.f.io6. Replum.b.f.4o.b.f.io6« Refcnantes gracce aptHXo^v-fsa-.b.f.^. Regfones.a.f.^4»
  - Regula ferrea.b,f. ^ 4»b .f. ^9
  - Redudk>.b.f.^4.a,f407.iCf.71
  - Rota.a.£^6.
  - Ruderaao.b.£^6.a.f. 70«
  - Romanus populus.a.£79»
  - Ratio fymmetria^.b.f, ^9*
  - Refedio,a,f,6i.
  - Redundas.a.f,6i.
  - Reftagnare,a,f.6i«
  - Rudus.a.f.7o.b.f.72.
  - Ruderare.a.f.70*
  - Rudus nouu^,f»7o,b.f. 70-Rudus rediuiuu.a.f.7o, Rutrum.a.f.71. Redemptor,a.f;7$.a. £ 8^.b.f. Relidio.a.f.74. (8^»
  - Rubiae radix.a.f.7% Rubmfaxu.a.f.76, Refngerario.a.f.77- . Refrigerare.a.f,77.bi£,77« IUiodaiius.a.f.77 Rhenus.a.f.77« j *
  - Relidere 8c a fedeo S£afido,b. Riuus.a.f.31, (£77»
  - Receptacula.b.£3i« Refiindere.b.f, 3^.
  - Rotatio.bX 86.a.f.99» Redunda tio.b.f. 37*
  - Remitiio uerfatiois,a. £33» Retrolpides.a.f.33-Radiusaeftiuus8£ hibernus 8£ aequinodialis.b.f.91. Rheda.a.f,9% * Rechamu.a.f.9V
  - Rerinaculu4bif.9^.a.f.96. Refticula.a.f. 96-Rotunditatis motus grxee Kv/RAwf H7 *a .f«9 3« RhedaHa.f«99*bf. 103« a >>£104* Rota.a.f«994b^99*bX 100 fo
  - f,ioi.b£i03,a,f404,b4fo, 104, Rotundare.b,£ioi. Rf.107. Regula falignea uitice.b.f. 101» Regula: forataetplcuritides diV Reditus.a.f.103, C&.a.f.i03« Rudes.a.f.io7.b.f.io3«b.£io, 6 Roftrum.b«£io3, (109. Repugnatoria: res.a.f. 109.b-.-f» Scorpio .a.f.ub.f.2,b.f«7.b.fo. 83»aX89«a*f-94.a. f, 99. a. £ io7,b.£io8,a«f.io%
  - Stolata: ftatuae muliebres, b.f. 1 Sucula,a.f*3.a.f.97.b.f,9^, a.f. 93.b.£io7.b,fo.io7«b.£io6. Symphonia mufica.a,£3.b'£5. Stillicidium .a.£ 5.b.£i 3. b .£ 3%
  - a. £36*b.£42.b.£^9.a. f«6i.a Sympathia ftellaru.b.£3.C£73« Symmetria,a.£4,a.f.% a.f. 12.
  - b. £ 12«a f.2i.b.f.2t.af.22 .a« £23.b.£26..a.£28««b,£ 28.a. f«29*a.£30. b»£3o.a.f.32. b»£ 32.a.fo.33.b.fo«36 .a«fo.33.b. fo. 42 <a«fo. 43.a.fo. 44'a.fo. 46«a .£ 47»<a«£ ^ 1 «a«f.63.b. fo. 6Sa«£ 1 o}.b.£ 106.
  - Scenographia»a.f. 4. Sappinus.b.f«S Stcechia:ideftpnWpia.a,£64 Scaea irinera.b.f.7, Subftrudiotefl: fabrica q in fu/ dametis lit fundameta aut fut folle i quib9fubftrui€Jb,£7»b f,8«b.£ 47.
  - Suffolfio.a.f.8-Silex.b.£8*a.£iy. Saatheras.b.f.9. Stadium.a.£io.b.£^4.a.£^% Spelunca.b'f.13. Scandula.b.£i3. Schidia.b.£i3. Stramentum.b.£i3-Sabulo mafculuS'b.£i4-Semilateru.a.f.rS Salfugo.a.f.iVa.f.16. Signinumopus.a.£i%
  - Saxum,a.£i}.b,£i%
  - Spongia fiue pumex popeian’ Sulphur.b.£i^. Cb.£i% Saxum rubrum.a.f.17.
  - Silex ordinanus.a.f.17. Stigmata.a.f.19,
  - Statio graia.a. £19. Sefquipedalis.a.f.i9«b.f, 2 7-a.f Solfi.b.f.19 .b.fo.27«a.f,7oC>4 Sappinea.a.f.2o,b.f.2o. Suber.a.f.20.
  - Salix.a.f.20.
  - Simulacrum.b.f.20»
  - Sudes.b.fo.20.
  - Subgmndia.b.£2o..a.f.io8*
  - Scalae.a'£^2.b.f.6Sb.£84.b,
  - £103.
  - Statuarius.b'f'21 ,a,f.2 2. Schema.a.f.22.a.f.46.a.fo.^7. a’.£^3.a.£8i«a.£84-Sextans.a. £23.
  - Semis.a.f.23.
  - Sefquialteru.a.£ 23. Sefterrius.a.f.23.
  - Sub diiio & fine tedo.b «£2 4« b.£63«a.f.7o.
  - Syfl:ylos^f.27.b.f.2 6* b.f.27*
  - b.f.37'
  - Spira:.a.f.2^.b'£26'b.f«i7.a.£
  - 23»a.£i>i.a,£^3.
  - Signa fictilia inaurata.a.f. 26* Scapus.b.fo.26.a.f.27,fa.£ 29 a ,£30,b.f.30.b.£32 .a .£ 39-b. f.40.a.£^3.b.f.84« a. £97^* f.97.b.f.98.b.£io8.a.fo, 106.
  - ,b«£io6.
  - SubftrudiO'a*£27.b.fo. 67 «a-fo.31-
  - Stereobate.b.f.27. Solidum.b.f. 27.af.70. Sublica.b.£ 27. Stylobata.b.£27'a df^o.b .fo.
  - 42 .a.f, 43. a.f. ^3*
  - Scamillus,b.f,27.a.£ft. Scotiagraece tpoX»Xocr 28.af.37.
- p.n.n. - vue 241/246
- - £>P17cUf!)«fii£§k3iif«29a3a£i^iif}a fb.
  - 4i.bX.42.
  - SuperaHum.b.fi2 8.b,f.39.a.f. 40.a.f.}u
  - Simae graece Eirtli2iacp «b.fo^o» bX.31.aX.37-
  - Strix,b.f.3uaX.39«a.f«io%
  - Stria.bX.3uaX.33.aX.33.aX.39*
  - Stolarum ragae.aX.33,
  - Subgrundario.aX.3%
  - Sinuare.b.f.3%
  - Scmimethopia.aX.37.
  - Striare,a.f.33«
  - Striatura.aX.33.
  - Scapus cardinaliSfcbX, 40. Subfcus,bX«42.aX.ioubX.io3 Securicla,bX,42.bXio6* SoKdatio.b.f,47^X70«. Scena*b,f,47»b.f.43.a,£49. a. f.^o,bX, fc,a.£}i,bX.}i.a.fo* ^2.b.f^2*
  - Symphonia latine concentus JbX0.48-aX.49.. SpedacuIa.bX.50.aX.5uaX.69* 5ealaria.bX.5o.
  - Subfdlia,aX,5u
  - Sedes.a.f.5i.aX.52.b.f.63.
  - Signa«bX.5u
  - Scenicr.aX.52.
  - Subdib.bX.53-
  - Sufpenfurae.aX.54.
  - Sufpdifio.a.^^4*
  - Schola*bX.54.
  - Sudario.bX.54«
  - Stadiata porticus.b. f. 54. Semita«aX«5S Septio.aX.$6.b,£67. Strudura.bXi56-Sutrina ars.bX.57* Symmetria# c6menfus.b.f.57-aX-59*
  - Sambuca graece.auu-BuicH fa.
  - Species.b.f.59*
  - Stabula*a.f«64« jStabtilare.bX.64- .
  - Sarcina.bX.65-
  - Seflio.bX.65«
  - Subcuneatus*a. fo.67. Serrarim, b.f. 67*
  - Serrae dentes.aX.8-
  - Septem lpedaculo#,a.f,69*
  - Seflimonium.bX.69.
  - Statumen.aX.70.
  - S0l1dare.axf.70. v
  - Sidentes.aX70.aX.76.
  - S0liditas.aX.70.aX.71.
  - Statuminare.aX.70,
  - Statuminatio.a xf.70.bX 70.
  - Sed1l1a.aX.70.
  - Scurula.aX.70.aX.! 0%
  - Spicata teftacea.aX.70.
  - Spica teftacea.bX.70. Subfgere.b.f.7ora,f.7»,aX. 74. aXiou
  - Spartu h{fpamcu.a.fk7U Srilla.aX.7uaX.76.
  - Speculu argenteum.bX.7u Segmina.b.f.71.
  - Spiramen tum.bX.7uaX.72. bX*74-
  - Solum fiftucatum.bX.72n Sabulo,b.f.72. Spurifmata.bX.72.
  - Silacei cune1.bX.72., Scenarumfrotes tragico more aut comico aut fatyrieo defi/ gnare.bX.72.
  - Sedenria figilla.bX.72.. Sem1faflag1a.aX.73.
  - Specus.b.f. 73.bX76.bX8i.b« f.io9.a.f.iio..
  - Sil ueifile.bX.73.bX.74. Sandaraca.bX.73.b.f.7 4.
  - b.f.73.
  - Sextarif.bX73.
  - Signum marmoreu.a.f,74.f! Sch1d1aetedae.bX.74. Sarmenta,bX«74^ Scobs.bX.74.
  - Silatricum ^.f.7%
  - Sabulo folutus;8£ fabulo ma/
  - ftuIus.aX.76,
  - SaHx erratica .aX.76. Submanans.aX.76.
  - Scaphium sereun^uel plumbo-um. a.f.76.
  - S1Iuofus.bX.76
  - Srillare.aX.77*
  - Septentrio,b«f. 10.aX.1uaX.77. b.f.33.
  - Saliens marria aqua.bX.77. Stramae.aX.73,
  - Saliens.a.f. 7 3-aX> 8o.a.£i>9 4*
  - Sal1fod1ne.aX.73,
  - Septum.bX.78.
  - Srigofliydor.aX.8o.
  - Sefqu1d1g1tus.aX.31.
  - Spheroides fthema,a.f.3l.
  - Subftraere.aX.82.
  - Subura.aX.82t.
  - Spiritus animales.b. f, 82. Sep1re.bX.82.
  - Signina 0pera.bX.82. Subfidere.aX.3v Sacoma.a.f. 8Sb.f.93«
  - Solium,aX*8S Sextario menfus ,bXo.35-Sufpedus.bX.35» Stario.a.f,5.bX5%aX.37-Sinustoeftis uirginis.bX.38«
  - S agitarftbX.33.aX.89.aX,94*
  - 5ag1tta.axf.39.aX.10S
  - SceptrumnaX.^*
  - 5erpens.aX, 39,b.f.39«
  - Scapulx.b.f.39.b X. 9%
  - Scaphe fiudhemifpheriu.b.£92
  - Scaphum.aX.93-
  - S1g1Ha.aX.93.bX.93.
  - Sacoma (aburrale.bX.93. Saburra.bX.93.
  - SaHre.bX.93.
  - Sceneludomm.bX.94-
  - Sedes fpedacul09.bX.94. Scanforiu genus machinae gra> ce ciKpoBctliKop .b.f.94. . Spiritale genus machinae gwe^e TTpEUJU.dTIKOV,b .f0,94«
- p.n.n. - vue 242/246
- - Stamen,aX9S Sub tegmen, a ,f, 9}.
  - Sarracum.aX,9}„
  - Statutio.bX.96.
  - Sextantales fufi.bX.97. Superbia candoris.aX.71. Statera.bX.93.aX.99. Scalmus,bX*93.
  - Stropha,b.£,98. Sabmg1a.a-f.99. Siralus.aX.ioo.
  - Salignea regula.bXioi, Stylius,aX.io2,a,f,io%
  - Scalaris forma, a,f, i 03* Sextans.b.f, i o va,f« i o 4.
  - Semi pedalis,a.f. 107. Sexquipes,a,f,io3. Securiclaticardines.aXio}« Scutulagraxe Tr£piTpHTOcr.aX Sidlicus.bX,io6. Cio6, Semidigitale foramen. a,f, 109. Sefqindigitale forame. a, £109* Semipedale foramen.a.f* 109. Sambuca.bXio9* Supplantare.aX.no. Triglyphus.a.£}.bX32. b X3} a.f.3l6«b,f*36.a.f.57.b*fo^7.a
  - Jb,6^
  - Theatru.b.f.},aX.i2,b .£18 .a. f,47.b,f.47,b.f,43-a- f«49*a f^o,aX«}i.bX,}2*aX67*. Talea.b.f.7.
  - Turris rotunda.aX 3.
  - Turris polygonia.aX,3»
  - Turris quadrata.a.f.8,1
  - Tufds*aX9*
  - Turris 0d0g0na.bxf.9- i Trit0n.bX.9-Tumulus.bX 1 3«bX.77» Tranftra.b«f* i^a,f,0.a .fo«47-bXio3«
  - Teftudinata teda,bXi3, Tedum.b.f.t3.aX.i9«aX 4V3* fo.46.
  - Tegula.b.f, i3«a.f, 14,aXi9.bX $i,a,£,$4.b,(f.^.a,f.^4. a. fo.
  - Terra albida cretofa.b.f, 14. Tedorium.bX14.aX1S b. fo. 70.aX71.bX.71.aX73, Tetradoron.bX.14.
  - Tefta tufa.aX.i},bX.70.aX«72. Tophus.bXi}.
  - Terrae genera fabulofae areno^ f2cgIareof3e.aX.16.
  - Tefta pro lateribus codis,a, fo.
  - 17,a,f,i9«b.f,^4,a,f,7o. Tabula pro fcripturis ££ ratior nibus.aXi3.bX.}9. Triplinthius,aXi9«
  - Teftacea ftradura*aXi9« Tranfuerfarius. bX.19.bX.7ua. f.97-
  - T0ralus.bX19.aX20.
  - Tarmes uermiculus materiae u feftus.aX.20.
  - Tilia.a,£20«
  - Tinea uermis ifeftasmaterije. «b-f.20.bX.26.aX64.
  - Tabula,b.f. 20 Tertiarium.a,f,2:$.b,f,42. Trichalca.a.f.2^ Tetraftylos,bX.26»b.fo’-36 - b. Tnincus,bX«27-
  - Uj*
  - Torusfuperior.a.f.23.
  - Torus inferior.a.f.2 3,b.f,2 3« Trochilus.bX.28»
  - Tetrans.bX 29,bX^-aX^^b -f.36.bX10!.
  - Tympanum,bX30.aX3i«a. fo, 37«b.£ 4abX42,a.£}6 «a«£ 93.bX.93.aX94.bX9}. a. fo, 96«a. f- 99,b.f.to>a,f.io5 ,a,f, 104.bX104.aX106.aXn0. Trabs.aX.3SaX46.bX 46 «b, £}9-a«£6o,ibX. 60.bX.62. b. f>6^«aX67«
  - Tignum,aX3}.b.£3}.b.£}9 «a f.63-aX9$.bXioubXio6,a.k io7.bXio7.aXio3.j Templa.bX^.aX.36.b.f. 42«
  - Tenia.bX.36.
  - Thyromaton,b,f.39,aX. 63. Torus,b.f. 41 ,a.f.io7.
  - Trabes copadiles,bX42.aXo. Traiedura.bX.42, C103, Tribunal.bX. 42.bX46.aX}! Tholus,aX.43.aX.73. Teffera.bX,44,a.f.7o.b. f. 70* Taberna argentaria.a.f. 4}« Teftudo,a,f.46.aX^47,aX.}4* bXio7.aX,io3,bX.io3-tigna c6pada,bX46«
  - Trabs euerganea ex duobus tiV gnis bipedalib9c5pada aX.47 Terminatio.aX.43. Tethracordum.a.f, 48.
  - Tonus, a.f.43, Tritefynemmeno.bX. 48. Tritediezeugmenon«b ,f. 43, tritehyperboleontb.f,48« Tabulatio,aXo^o, • Trigonu.3,f.}o.bX,}o«a.£}i.b« £}i.b.£}2.aX,}8»aX,7o«bXo« 33.aX34.bX87.aX.103. Tedum.aX.51.bX.32, Thymelid.a,f.}2. Tubulus.bXX3.aX.81» a.f.93, Triburim.bX.53, Tepidarium.bX53.bX.54. Tegulae fine marginib9 ♦a,f.}4« Trulliflar,bX«5 4«a,f,7i.bX.7i. Temperatura.bX.54* Tranftilla.bX.55» Teredo.b.£56«
  - Teftudinata aedifida,aX}8» Teftudinatu cauaedium.bX.59» b,f.6i.
  - Tufcanicucauaediu.bX}9»1 C60 Terraftylu caua:ditf.bX,59» b.f. Tricliniu,a.f,6i.aX.63»bX.63»a. f. 64*b«f>(6}*aX,66»aX.72. Tablinum.bX.62.aX.64. Tedu pro domo,b,f,63. Triclinia hiberna uerna autum nalia;8£ 2Eftiua.aX.64. Textrina plumario9.aX64*
- p.n.n. - vue 243/246
- - Taberna.aX64*a.f.9)*
  - Torcular.aX.6S
  - Xhyrorxon.gratc 5upc« pEio ji
  - bS6%
  - Thalamus. a.f.66.
  - Triclinia cizicena,a«f,66* Telamones.a.f.67« Terminatio.axf.63* a «£90« Teftacea fpicata tiburtia*a.£,7Q Tegulae bipedales.b .£70, a.f. Xenpr.b.f.20, (72.
  - Tomex.a.f.71. Trullifatio.a.f.71 .a.f,72. Tectores.b.f,71 Ka,f.7S Tegulae hamat3c.a.f, 72. Teftaceumpauimetum .b.f,. 72 Topio^ uarietates.b.f«72. Theatrum minufculifqd^graea' ^KkAHoridoPTHpiep dicut.a.f.75 Tegularum teda.aX.73, Tradatio.bX.73.aX.74,
  - Tedae fchidiae.bX.74, Temperatio.b.f,74«
  - Teftae cocharu marina^.a T.7^ Terra nigra.aX.76. ‘ Trudere.bX.76.aX.,73.
  - Tygris fluuius.a.f.77«
  - Tanais fluuius.aT.77, Timauusfluuius.aX.77. Tybrisfluuius.aX.77. Tumulos grumo^.b.f.77« Turgida guttura.b.f.79. Trafuerfaria copadaa cardini bus.b.f.30,
  - Tubuli fldiles.a.f,3i.
  - Tubuli craffo corio.aX.32. Tefta.aX.3-2*
  - Tubuli.bX.32.
  - Tornus.b.f. 36.a.f.9%a.f.93,a. f.99,a.f.i02.a,f.io7.b,f« 103, Taurus.bX.33.aX.39. Turibulum.b.f. 39« Xrodea.aX.93.aX.97. bX.97.aX 96.bX.96.aX.97.bX.107. Tona.aX.93. Terebratio.bX.93.aX 105,
  - Xradorm gen9 machinaegraece.
  - Bctyaucrov «b.f,94,a«f,93. Tigna ftatuta.bX.94. Trafuerfaria colligata.b,f. 94 Trarina.a»f,97,bX.98«aX. 107. Trifpaftos.bX.97,
  - Trientalis materia.a.f,97« Thaflum marmor.aX.93 Trutina q ftatera dr.bX.98, Tetraphorus.b.f.93« Xympanudetatul cultrum,
  - a.fo.ioi.
  - Tympanu detatu planu.a.f.101. Tabula,a.f,i02.a.f.i03,aX. 103, a.ftio7,
  - Trigonuorthogoniu„aX. 102, Taxilli.aX.103*
  - Tympanum uerfarile.aKf.103, Tympanum planum,bXi03, a, f,io4,b,f.io4,
  - Theca,a,f.io4,b.f*io4. Tympanum in cultro.bi. 104, Teftudo arietaria*a.f. 107, Turris ambulatoria.aX.107. Terebra.aX.107.bX.107. Turris.bX.71b.f45.aX.107. Tabulam.aX107.aX.103. Trafuerfaria,b.f,io7.
  - Teftudo ad fodiendum grxce. opuVEcr dicif.aX.103.. Trabs.b,£io3, Trabiculae.b.f.103. Tignutrafuerfariu cardinatum Turricula.b.f.103. Cb-fKio3, Talentum,b.£io3.
  - Trafuerfarii cardines,a.f. 107« Terebra ££ terebrare.a, f. 109, Teftudo arietaria*aX.iio« Vech's.aX.3.aX»67«aX.7o. b.f.
  - 71.bX32.bX.97.aX.93 «b.fo.
  - 93,a.f.io2.a.f,iQ3,b,fKi03.b»f. 107.bX4p7.bX106.aXuo, Voluta.a.f.^.a,f.29,b.f.29.a,f. 30.a.f,34.b.f.34,b,f,72, Veftibulum,a,f.%a.£64 »a.fo. 66,a,f.67.b.f.69.
  - Vlmus.bX.7.
  - Vtilitas«bX7«
  - Venuftas.bX7.aX. 67. a.f. 63. Ventus.a,f«9«
  - Venti quamor prinripales: fcilt cetifolanus aufter:fauoni9: 8£ feptcntrio.b.f.9.
  - Ventos odo alii efle dicunt:fta licet:folan9:eur9:aufter: aphri cus:fauomus:corus;feptetrio, aquilo.b.f«9.
  - Ventopuigintiquatuor nomiV na:uidelicet:folan9; ornithiae: caeaas:euras:uulturnus:leuca notus:aufter:altanus;libono^ tus:aphricus:fubuefperos: ar^ geftes:fauonius;eteflae: arci9: cauras: coras: thrafaas: fept&-trio:gallicus;fupernas; aquila boreas:carbas.b.f.io.
  - Vicus,aX,io,a.f,n.b.f* 21. Vlmus.bX19.aX.20.
  - V itex.a.f. 2 o,a, £ 76,b.f.ioi. Verfura, b.f,23.a.f^i.b.f,74*(b, f,77,aX,73,a,f.32.aX«io6. Valuae.b.f.2 4.bX,27.b.f,33. a. f.43*b.f,^o.a.f.^i.b.£,63-Viara diredi6cs,a.f.37.b.f,37. Valuatae.aX.41,
  - Vnda,a,f.7i, Viridia.b.f.^3,b,f,6 3. Vafaria,a.f.74*
  - Vnani ferrei.aX.74.
  - Villa.aX.67.bX.67,
  - Vediarius.aX.67.
  - Vno tenore.bX.70.aX.7u Vdumtedorium Vedigalia.b.f.73.a«f.33. Vena.b.f.73.a.f.74.b.f.7d .b.
  - f.77«b,f,3,
  - Vrceus.bX.74.
  - Vfta,b,f,74.
  - Vacinium.a.f.7^-Vellus lanae.bX.76. Veft1Wpinnae.aX.78,
  - Vitrum purpureu.aT.73:
- p.n.n. - vue 244/246
- - Vmtun protyram.catacecaame b.f.103» nem.melit6.mameranum.&' Vefperago.a.f.37. lemam.cecabam.bwf.73, Vergffiac.b,f,33.
  - Vas Corinthiam .a.f. 30J Virgo.b£ 33«b.f«39, Vc&gal.b.&gi. Voiucris.a.f.39«b£39*
  - Valles perpetuae.a.f.82* Vertex capms.a.f.39^ Venter graece KotAiav a.f. 32. Verfabandus.a.f.90. Vmbracgnomoms.b.f,36. virgula ^£.9$. Vifitata.b.f.36. Virgiifeacnex.b.f.9^
  - Verfario.b.f.36*b£95ib£94- Verfarilescharchefii.a.f.97. a£9%a.f,97.a£93.a.f.ioo.a, Vedura.a4f.97. fjoi.a£io2.b.f.i03tb,fo. 107. Vela.b.E.93,,
  - Verriculi^wf.io^
  - Verfarile tympanum. b.fjo$. Vara.a4f.Lp7,
  - Viginri pondb.a.fjo^. Xyftus.feu xyftu.a£^.b.f.66v Xenia.a.f*66.
  - Xanthus fiuuius.b£73,a.f,79 Zophorus.b.f^o.a.f^i, b.f,$i, b.fi.4i.a:.£:^61awf 47. Zona.b^g&aifgg. b.fo.33. b;f.39«
  - FINIS,
  - j^dnotaui ex his quae fcribit.M* Vitruuius ldecitno:& ex veterum au&orfi gracorum fcriptis quos idem ipfe citanpraenominati cuiufqj integri: fiue cubititfiue pedis :(iue vntizjfiue digitidiuc foraminis* s * femiffem fignificare*
  - 5- * quartam partemtnon praenominati integri fcd femiflis* s- ♦ oflauam partemmon praenomitiati inregri:fed femiflis ♦ a * duellamtquae eft praenominati integrhpars tertia*-0* Sicilicumtquae eft praenominati integri:pars quarta.
  - F* duodecimam partem praenominati integri* r *fextamdecimam partem praenominati integri *
  - Sed quia pzstdi&oruni carademm dt aliorum quotg nonnulli in diuerfls exemplaribus varie deferipti corruptiqj inueniutunfingulis certa fides no eft adhibenda*Spero tamen indies impflioni darequorundam audoru ve' terum opufculaun quibus & integri huiufmodi habetur cara<fleres:& no/ nulla alia pariter fcitudignaj&perquaneceflariaftudiofisno modo hu/ inanitatis & architedlunetmathematicarumcp difciplinarum:fed & legum & medicinaeperitis* Puntfta aute quae modo circulari modo quadrangu/ lari forma reperiuntur in decimo maxime auftoris libromo alicuius ligniv ficationis:fed claufularuni diftin&ionis tantum gratia fatfa videntur* Nili qui^ forfam minutias fui ctiiufq; folidifignificare contenderet:/! vt tradita fucrtintiincorrupta haberentiuv
  - REGISmVM HVIVS OPERIS*
  - AA ABC DI FGHIKLMNOP Omnes funt quaterni preter A A duemus & P quintemus*
- p.n.n. - vue 245/246
- - (2 V M SIT chc el fideliffimo (eruitor dc noftra fublimita Giouane Tacui/ no ftampator cum accurata diligentia & foUiritudine & cum grandiffima fua fpefa habia inuigilado dc mcttcr in luce opera noua & rara & nonpiu ftampata cioe' Vitruuio de Architedura cum additione & figure,& in op tima & pfeda littera:& da tutti laudata & fia al prafente per imprimer ♦ Im pero eflb fideliffimo feruitor humilmente ricorre alii piedi de le uoftre illu ftriflime fignorie fupplicandoli de gratia fpecial che a lui folo fupplicate fia licito far ftampar la ditta opera per annuxadeft diefe & fe oleri prefume/ ra i dido termine & fpacio dei tempo ftampar quella:modo aliquo:in Ve/ nefia 6 uer altri lochi fubditi a voftra fublimita:aut ftampare altroue &in effe terre condure ne uender non pofleno tpagano per agni uolume ducati uno &perda li libri la qual pena fia diuifa in tre parte una ali magnifici Si/ gnori doue fera fattala conlcientiadaltra alo accufador * 6C laltra ad dido lupplicante.
  - C Quod dido fupplicanti Concedatur vt petit & fupplicat* CONSILIARII.
  - M. Bernardo Bembo. M* Aluuifc Conta»
  - M. Piero duodo M. Aluife Malipie.
  - M. Zorzi Pifani. M* Francefcho thun.
  - Impreffum Venetiisac magis q unquam aliquo aliotepipore emen~ datumjfumpturriiraqj diligentialoannisde Tridinoalias Ta-cuino*AnnoLtoniifta .M* 'D.XLDie*XXI 1 ♦ Maii Regnante inclyto DucerLeonardo Lauiedano*
- p.n.n. - vue 246/246